Science for coffee

People & Ideas is here!

2010-04-12T08:37:00.006+03:00

Αγαπητοί φίλοι,

H ιστοσελίδα http://www.peopleandideas.gr/

είναι στον αέρα και σας προσκαλεί να την επισκεφθείτε!

Είμαστε μια κοινότητα ανθρώπων που θέλουν ν’ανακαλύπτουν,
να μοιράζονται, να παρουσιάζουν μια ιδέα, μικρή ή μεγάλη, και να συζητούν γύρω απ'αυτήν. Μια κοινότητα που αρέσκεται ν’αναζητά ό,τι είναι ενδιαφέρον, έξυπνο ή όμορφο σαν τροφή για περαιτέρω σκέψη.

Άρθρα, συνεντεύξεις, εικόνες, μουσική, αποφθέγματα, ακόμα και συνταγές μαγειρικής είναι μερικοί από τους τρόπους έκφρασης στη διάθεσή μας. Αλλά και ό,τι άλλο κεντρίζει τη φαντασία μας.

Ανοιχτό σε όλους, το P&I χτίζεται, εμπλουτίζεται και διαμορφώνεται

από όσους συμμετέχουν σ’αυτό.

Θα θέλατε να λάβετε μέρος;

Hi!

2009-11-10T23:09:00.005+02:00

Dear friends,

One quote:

“It’s not in the notes you play, it’s in the notes you don’t play…”

One music:

"My winter garden" by Henri Salvador

Thank you for being around…

My web project is underway, be patient!

Rokia Traore

2009-06-22T16:53:00.003+03:00

Μιά φωνή συναντάει τον κόσμο της φύσης.

Μάνος Χατζιδάκις

2009-06-07T18:28:00.006+03:00

O Μάνος Χατζιδάκις ήταν σαφής όταν μας ξεκαθάριζε :”Δεν είναι το τραγούδι μου απλοϊκό κι ευχάριστο σαν το τενεκεδένιο σήμα μιας πολιτικής παράταξης ή ενός αθλητικού συλλόγου. Δεν κολακεύει τις συνήθειες σας ούτε και διασκεδάζει την αμηχανία σας, την οικογένεια σας πλήξη ή την ερωτική σας ανεπάρκεια. Δεν είναι το τραγούδι μου μονόφωνη αρτηρία ούτε μια πολυφωνική και λαϊκή υστερία. Είναι μια μυστική πηγή, μια στάση πρέπουσα και ηθική απέναντι στα ψεύδη του καιρού μας, ένα παιχνίδι ευφάνταστο μ’ απρόβλεπτους κανόνες, μια μελωδία απρόσμενη που γίνεται δική σας, δεμένη αδιάσπαστα με άφθαρτες λέξεις ποιητικές και ξαναγεννημένες…».

Από το άρθρο της Γιώτας Συκκά, στην Καθημερινή του Σαββάτου 06/06/2004, με τίτλο: «Ο ανεξάντλητος Μάνος Χατζιδάκις/ Ενότητα τραγουδιών του σύνθετη ερμηνεύει ο Μάριος Φραγκούλης, ενώ ο «Σείριος» ετοιμάζει νέες εκδόσεις»

ΕΥΤΥΧΙΑ

2009-05-17T17:32:00.005+03:00

Ακολουθήστε τα παρακάτω βήματα μιας συνταγής που πετυχαίνει πάντα. Σημειώστε όλα τα πράγματα που πάνε στραβά: έχει συννεφιά εδώ και τρεις μέρες, ξοδέψατε τα χρήματα του δεκαπενθήμερου πριν τις 16, χάσατε την προθεσμία για το ΚΤΕΟ. Συλλογιστείτε τα χειρότερα που έρχονται: όλα τα μαλλιά σας θα ασπρίσουν και μια ωραία μέρα θα πεθάνετε, το κατοικίδιο σας θα πεθάνει και αυτό και το αγαπημένο σας σήριαλ θα τελειώσει σύντομα. Σκεφτείτε όσα δεν πετύχατε στη ζωή σας: μια νύχτα με μια θεά, τη θέση του ανίκανου προϊσταμένου σας. Συνεχίστε καταγράφοντας όσα δεν έχετε: το τελευταίο μοντέλο i-phone, την Αντζελίνα Τζολί στο πλευρό σας. Τέλος, φανταστείτε αυτό που δεν θα είστε ποτέ: ο πιο ωραίος, ο πιο διάσημος, ο πιο έξυπνος, ο πιο δυνατός. Μη ξεχάσετε να αφιερώσετε και μια ολιγόλεπτη σκέψη σε όσους δεν σας αγαπούν. Το αποτέλεσμα είναι σίγουρο, θα νοιώσετε απελπισμένος και αν μη τι άλλο δυστυχής.

Βέβαια, το αίσθημα αυτό (όπως και της ευτυχίας) είναι παροδικό. Τη μια στιγμή, νοιώθουμε να πετάμε στα σύννεφα και την άλλη απίστευτα ψυχοπλακωμένοι: αυτές οι διακυμάνσεις περιστρέφονται γύρω από ένα «κέντρο βάρους», ιδιαίτερο για τον καθένα, ένα κέντρο βάρους που αντανακλά το μέσο επίπεδο ευτυχίας μας. Όπως παρουσιάστηκε σε πρόσφατο άρθρο στο biology4u, μελέτες που έγιναν αρχικά σε ομοζυγωτικά δίδυμα (1) και πιο πρόσφατα στη γενετική έδειξαν ότι το επίπεδο αυτό είναι κληρονομικό κατά 50% . Για παράδειγμα, αν έχω φαινότυπο του μεταφορέα της νευροδιαβιβαστικής ουσίας σεροτονίνης (φυσικό αντικαταθλιπτικό) ομοζυγωτικό της μακράς έκδοσης του (5-HTT long), θα επαναδεσμεύω περισσότερο τη σεροτονίνη στις συνάψεις και θα είμαι καλύτερα εξοπλισμένος για τις αντιξοότητες της ζωής (2,3,4). Θα γελάω, θα χαίρομαι, θα διασκεδάζω πιο εύκολα από κάποιον που έτυχε να έχει το φαινότυπο του μικρού μεταφορέα της σεροτονίνης. Σε περίπτωση αποτυχίας, μεγάλης στενοχώριας κτλ., το χτύπημα θα είναι εξίσου επώδυνο και στους δυο τύπους ανθρώπου, αλλά ο εσωτερικός κλονισμός του ενός, θα είναι ηπιότερος και μικρότερης διάρκειας από αυτόν του άλλου.

Η προδιάθεση μου για χαρά και ευτυχία συνδέεται επιπλέον με θετικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης προσωπικότητας όπως το να είμαι δραστήριος, κοινωνικός, ευσυνείδητος και όχι υπερβολικά αγχώδης, τα οποία φαίνεται να είναι και αυτά γενετικά ελεγχόμενα (5). Αυτό σημαίνει ότι η ικανότητα να νοιώσω ευτυχισμένος εξαρτάται κληρονομικά ίσως παραπάνω και από 50%... Αν επιπλέον λάβουμε υπ’ όψιν ότι παράγοντες όπως το αν είμαι όμορφος ή άσχημος, πλούσιος ή φτωχός, ψηλός ή κοντός, μορφωμένος ή όχι, παντρεμένος ή όχι, συσχετίζονται μόνο κατά 10% με το κεφάλαιο για ευτυχία που διαθέτω, τότε μένει στην καλύτερη περίπτωση ένα 40% προς προσωπική αξιοποίηση… Πόσο αξιόλογο είναι αυτό το ποσοστό και πόσο δεσμευτικό είναι το γενετικό μου υπόβαθρο; Μπορώ να βελτιώσω μια άσχημη προίκα ή το παιχνίδι είναι χαμένο από χέρι πριν ακόμα ξεκινήσει; Με απλά λόγια, μπορεί ο καθένας να είναι ευτυχισμένος;

Το πρώτο σκέλος της απάντησης έρχεται από τις νευροεπιστήμες και τις τεχνικές πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (fΝΜR), οι οποίες απέδειξαν ότι ο εγκέφαλος διαμορφώνεται κυριολεκτικά σε όλη την διάρκεια της ζωής, μέσα από τα γεγονότα και τις συναισθηματικές αλληλεπιδράσεις που την συνοδεύουν, και με χρονικά διαστήματα εξαιρετικά μεγάλης πλαστικότητας, όπως αυτές της πρώτης παιδικής ηλικίας (έως τα τέσσερα) και της εφηβείας. Το γεγονός είναι ότι ο εγκέφαλός μας «πλάθεται» από την αλληλεπίδρασή μας με το περιβάλλον, τόσο που μπορεί να χαρακτηριστεί συμπέρασμα των σχέσεων μας, που υπερβαίνει το γενετικό υπόβαθρό μας (6).

Το δεύτερο σκέλος της απάντησης σχετίζεται άμεσα με την έννοια της ευτυχίας και έρχεται από έναν καινούργιο κλάδο, της λεγόμενης «θετικής ψυχολογίας». Μέχρι το 2000 η ψυχολογία είχε ως αντικείμενο μελέτης την ψυχική ασθένεια, ταξινομώντας παθήσεις, προσφέροντας αξιόπιστες διαγνώσεις και αγωγές, με σκοπό να φέρει ασθενείς από μια αρνητική κατάσταση σε μια ουδέτερη «κανονική» κατάσταση. Με διαμετρικά αντίθετη επιλογή στόχων, ο νεοεμφανισθείς κλάδος της θετικής ψυχολογίας αποσκοπεί στο να βελτιώσει τις «κανονικές» ζωές: να ενισχύσει την ανθρώπινη δύναμη αντί της αδυναμίας, να ενοποιήσει και να σταθεροποιήσει τις καλύτερες πτυχές της προσωπικότητας αντί να επιδιορθώνει τις χειρότερες, να κάνει τη ζωή κανονικών ανθρώπων πιο γεμάτη, πιο ευτυχισμένη, αντί να γιατρεύει την παθογένεια.

Παρά την υποκειμενικότητα που συνοδεύει την έννοια της ευτυχίας και τον μη στατικό της χαρακτήρα, η σχολή των θετικών ψυχολόγων μπόρεσε να αναπτύξει διάφορες επιστημονικά αξιόπιστες μεθόδους για να αξιολογήσει τη φύση της ευτυχίας και το βαθμό που την αντιλαμβάνεται ο καθένας μας καθώς και να κάνει ποσοτικοποιήσεις των αποτελεσμάτων, προσφέροντας χρήσιμα συμπεράσματα.

Όπως περιγράφει ο ιδρυτής της θετικής ψυχολογίας, καθηγητής Μ. Seligman, η συνταγή πλοήγησης προς την ευτυχία αποτελείται από τρεις δρόμους: αυτόν της ευχαρίστησης, αυτόν της συμμετοχής/ αφοσίωσης (π.χ. στη δουλειά, στην οικογένεια, στο σύντροφο, στους φίλους), και του νοήματος (αξιοποίηση των καλύτερων μας πλευρών σε κάτι μεγαλύτερο από μας). Από αυτούς, ο πρώτος είναι ο λιγότερο σημαντικός, σχεδόν με αμελητέα συμβολή: συγκρούεται αμετάκλητα μ’ αυτό που λέγεται «ηδονιστική προσαρμογή», που σημαίνει πως ό,τι και να κάνουμε, γρήγορα συνηθίζουμε, χάνεται η ένταση του συναισθήματος και επιστρέφουμε στο αρχικό μας στάδιο. Υπάρχει εδώ ένας χαρακτήρας παροδικότητας που απαιτεί συνεχή εναλλαγή για να συντηρηθεί η ένταση της ευχαρίστησης. Επίσης, με αυτόν τον τύπο συμπεριφοράς συνδέεται και η γενετική μας κληρονομιά που αναφέραμε παραπάνω, που δύσκολα μπορεί να αλλάξει: ένας άνθρωπος συνεσταλμένος δύσκολα μπορεί να μεταμορφωθεί σε “party animal“... Μονάχα όταν προϋπάρχει κάποιο από τα άλλα δυο συστατικά ευτυχίας, αυτά της συμμετοχής/ αφοσίωσης ή/ και του νοήματος, τότε η επιδίωξη της ευχαρίστησης θα παίξει ρόλο ενισχυτικό! Κάτι σαν την κρέμα σαντιγί πάνω στο παγωτό… Χωρίς παγωτό το γλυκό δεν λέει.

Η ευτυχία που έχει βάθος χρόνου καθορίζεται λοιπόν μόνο από το βαθμό συμμετοχής/ αφοσίωσης/ νοήματος που έχουμε στη ζωή μας, βαθμό που έχει να κάνει με αυτό που ονομάζεται “flow”, η βέλτιστη ευφορία/ συγκέντρωση που συνοδεύει κάθε δραστηριότητα που κάνουμε και στην οποία είμαστε πολύ καλοί. Σε αυτή την περίπτωση, ο χρόνος σταματάει, γινόμαστε ένα με αυτό που κάνουμε και εκφράζουμε την προσωπικότητά μας και την ατομική υπογραφή που αποτελούν τα δυνατότερα μας σημεία. Γνώση αυτών των σημείων μπορεί να επιτευχθεί με διάφορα τεστ που έχουν αναπτυχθεί: όλες οι πτυχές της ζωής μας μπορούν να προσαρμοστούν στις θετικότερες δυνατότητές μας. Παράλληλα, αποδείχθηκε ότι απλές ασκήσεις όπως αυτές που ενισχύουν τα θετικά συναισθήματα, την καλοσύνη, το αίσθημα ευγνωμοσύνης, την αλτρουιστική συμπεριφορά, την αφοσίωση στους φίλους και τα αγαπημένα πρόσωπα σε συνδυασμό με την κοινωνικότητα αυξάνουν προς το καλύτερο το αίσθημα ικανοποίησης που έχουμε για την ζωή μας. Για παράδειγμα, γράψτε κάθε μέρα τρία πράγματα που σας χαροποίησαν (π.χ. ένα ευχάριστο οικογενειακό γεύμα, μια ωραία βόλτα, ένα αναπάντεχο τηλεφώνημα από φίλο) και άμεσα θα νοιώσετε ουσιαστικά ευτυχέστεροι. Και νοιώθω ευτυχέστερος δεν είναι μόνο το ότι νοιώθω καλύτερα αλλά έχω αποδεδειγμένα μεγαλύτερη μακροβιότητα, καλύτερη υγεία, καλύτερη απόδοση στη εργασία, καλύτερη ανάκτηση σε οποιαδήποτε αντιξοότητα, μεγαλύτερη περιέργεια κτλ.

Συνοψίζουμε. Μπορεί μερικοί άνθρωποι να είναι περισσότερο προικισμένοι εκ γενετής από άλλους στον τρόπο σκέψης και στην αντιμετώπιση της ζωής. Όμως το θέμα ευτυχία δεν βρίσκεται εκεί. Είναι ένα κεφάλαιο που καλλιεργείται και είναι στο χέρι του καθενός να το επιχειρήσει. Καλλιέργεια που ξεκινάει με το να αποβάλουμε τα ασυνείδητα στερεότυπα τύπου η ευτυχία είναι υπόθεση τύχης και μοίρας, ή ότι βρίσκεται σε ένα καινούριο αυτοκίνητο, μια καινούρια δουλειά, μια καινούρια αγάπη: όλα τα τυχερά που θα πέσουν σαν μάννα εξ’ ουρανού, θα φαγωθούν από “την ηδονιστική μας προσαρμογή”. Αντίθετα, η ευτυχία θα έρθει εδώ και τώρα αν εφαρμόσουμε μια στρατηγική συμπεριφοράς προσαρμοσμένη στις καλύτερες δυνατότητες και αρετές της προσωπικότητάς μας και στον τρόπο ζωής μας (7). Μια πρακτική που ξεκινάει σαν συνειδητή καθημερινή προσπάθεια και καταλήγει να είναι τρόπος ζωής.

1.Lykken D. and Tellegen A. “Happiness is a stochastic phenomenon”, Psychological Science, Vol.7, no 3, (May 1996).
2.Caspi A. et al., "Influence of life stress on depression: moderation by a polymorphism in the 5-HTT gene", Science 301: 386-389, (2003).
3.Hariri A. R. et al., "Serotonin transporter genetic variation and the Response of the human amygdala", Science 297:400-403, (2002).
4.Fox E. et al., “Looking on the bright side: biased attention and the human serotonin transporter gene”, Proc R Soc B 276, (2009).
5.Weiss A. et al., “Personnality and well-being”, Psychological Science, Vol.19, no3, 205-210, (March 2008).
6.Boris Cyrulnik, “Της σάρκας και της ψυχής”, μετ. Σ. Μανουσοπούλου και Α. Πλεύρη, εκδόσεις Κέλευθος, (2008). O B. Cyrulnik είναι νευροψυχίατρος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Τουλόν, Γαλλίας.
7.Tal Ben-Shahar, “Happier: Learn the Secrets to Daily Joy and Lasting Fulfillment” Ο Tal Ben-Shahar είναι διδάκτωρ ψυχολογίας και φιλοσοφίας και διδάσκει θετική ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο του Harvard. Στο εαρινό εξάμηνο του 2007, παρακολούθησαν το μάθημα του 1 400 φοιτητές! Μερικά από αυτά είναι διαθέσιμα στο YouTube.

POUR RIGOLER...

2009-05-10T15:29:00.003+03:00

Θεωρία της Εξέλιξης: sine qua non.

2009-05-02T21:29:00.005+03:00

Αφήνοντας στην αιωνιότητα την θεωρία της Εξέλιξης μέσω της φυσικής επιλογής, ναι μεν μια απλή και ξεκάθαρη θεωρία, συντριπτική δε αφού τίναξε στον αέρα ότι πίστευαν για τον έμβιο κόσμο μέχρι το 1850, ο Δαρβίνος μας διδάσκει ότι ο έμβιος κόσμος είναι το αποτέλεσμα μιας δυναμικής βελτιστοποίησης της ικανότητας επιβίωσης. Δυναμική που ανασχεδιάζεται και αυτοσχεδιάζει ασταμάτητα, δρα σταδιακά και σε ριπές, στραμμένη προς το μέλλον. Μας λέει ότι είμαστε το αρμονικό και σύνθετο αποτέλεσμα δισεκατομμυρίων πράξεων προόδου, όπου κάθε πράξη είναι τυχαία. Με μοναδικό γνώμονα ότι κάποιος αρχαίος πρόγονος, κρίκος της αλυσίδας που ενώνει το αρχέγονο βακτήριο με μας, μετέφερε πιο αποτελεσματικά τα γονίδια του στην επόμενη γενιά. Τυχαίες πετυχημένες πράξεις λοιπόν, που επιπλέουν στην επιφάνεια των ατυχών δοκιμών που έπεσαν στα γενετικά σκουπίδια της ιστορίας της εξέλιξης. Ο έμβιος κόσμος είναι έτσι το αποτέλεσμα που συνδέει το δικαίωμα δοκιμής και λάθους με τη ζωή σαν αποτέλεσμα της δραστικής σχέσης του με το περιβάλλον και τα υπόλοιπα μέλη της κάθε ομάδας. Για να γεννηθεί σε βάθος χρόνου και μέσω της κληρονομιάς και της γενετικής, η ποικιλία των ειδών με τα χαρακτηριστικά τους. Η δογματική ιουδαιο-χριστιανική ερμηνεία που θέλει τον κόσμο να ήταν και να είναι στατικός, σταθερός, φαινομενικά μη-μεταβαλλόμενος, υπάκουος στις αντιλήψεις, στις κατηγοριοποιήσεις και στους εκάστοτε διαχωρισμούς, παγιωμένος επ’ άπειρον σ’ ένα σχήμα που επιθυμούμε τέλειο, χάνει τα θεμέλιά της και καταρρέει.

Δεν υπάρχει αμφιβολία για την εγκυρότητα της θεωρίας της εξέλιξης. Είναι ο εννοιολογικός ακρογωνιαίος λίθος της Βιολογίας. Μέσα σε ποια όρια όμως κινείται η θεωρία αυτή και κατά πόσο μπορεί να ερμηνεύσει το φαινόμενο της ζωής, στην υλική και πνευματική υπόστασή της; ΄Η μήπως δεν υπάρχουν όρια και η θεωρία της εξέλιξης μιλάει μια γλώσσα που αγγίζει και τις δυο υποστάσεις, σε μια προσέγγιση πιο ουσιαστική απ’ όσο νομίζουμε;

Απ’ τη μια λοιπόν, στο υλικό επίπεδο, η θεωρία της εξέλιξης προσδίδει στη ζωή μια πλήρη επιστημονικά τεκμηριωμένη, σύνθετη και για πάντα μεταβαλλόμενη ιστορία. Ορισμός που αρμόζει όμως και στο χαρακτηρισμό της ζωής σε γλώσσα πνευματική, εφόσον ξέρουμε ότι η αλήθεια της κάθε στιγμής είναι στη σχέση, στο ενδιάμεσο, σε κάτι εξ’ ορισμού ρευστό και μεταβαλλόμενο, για παράδειγμα στο τι περνάει ανάμεσα σ’ εμένα που μιλάω και εσένα που μ’ ακούς και όχι στα καθαυτά χαρακτηριστικά μας.

Μάθαμε ότι η ζωή και οι φυσικές μορφές της είναι αποτέλεσμα τυχαίων γεγονότων που πέρασαν από το κόσκινο της μάχης για την επιβίωση. Η πείρα μας διδάσκει επίσης ότι αυτό που ονομάζουμε ζωή εμφανίζεται τυχαία, σαν απρόσμενος επισκέπτης, εκεί που δεν το περιμένουμε. Ανοίγουμε ένα παλιό βιβλίο και η μυρωδιά του πλημμυρίζει τη μνήμη μας με αναμνήσεις. Ένα παιδί μας χαμογελάει και όλη η πλάση είναι στα πόδια μας. Ακούμε μια κουβέντα και σκόρπιες σκέψεις κουμπώνουν η μια στην άλλη και αποκτούν νόημα και οντότητα. Η ζωή είναι πράγματι στα τυχαία γεγονότα που έρχονται αφού περάσουν από το κόσκινο της εμπειρίας ή αλλιώς επιβίωσης: γλιστρά μέσα από λεπτές χαραμάδες που για να υπάρξουν πρέπει κανείς να δεχτεί το απρόβλεπτο, τον συνεχή επαναπροσδιορισμό, την ανανέωση, την τριβή με τα γεγονότα και να αποβάλει την παιδική ασθένεια, να παγιώνει γεγονότα και πρόσωπα, να έχει την ανάγκη να τα σταθεροποιεί, να τα κάνει κτήμα του, να τα συντηρεί αμετακίνητα σαν πίνακες κρεμασμένους σε έναν τοίχο, για να έχει κυριαρχία πάνω τους. Κρυφές χαραμάδες που για να τις αντιληφθεί κανείς, πρέπει να έχει καεί εν μέρει στις αποτυχίες του. Το δικαίωμα δοκιμής και λάθους που αναφέραμε και χωρίς το οποίο δεν υπάρχει ζωή.

Όπως και να το δούμε… όλη η ζωή είναι εξέλιξη και η ζωή είναι τέλεια γιατί τίποτα δεν είναι εντελώς τέλειο…

Τι γιορτάζουμε λοιπόν; Την γέννηση του Δαρβίνου, την έκδοση της θεωρίας της εξέλιξης μέσω της φυσικής επιλογής, την έξοδο από ένα είδος θρησκευτικού σκοταδισμού, την εκπληκτική εξέλιξη των βιοεπιστημών ή απλώς… το μεγαλείο της ζωής;

ΑU REVOIR

2008-11-30T12:10:00.002+02:00

ΕΝΑ ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ ΤΑΞΙΔΙ...

ΘΑ ΤΑ ΠΟΥΜΕ

AU REVOIR

Υ.Γ.: Θα κυκλοφορώ ακόμα στο www.biology4U.gr...

LUV

2008-11-18T17:01:00.005+02:00

Édouard Manet (1832-1883). Bâteau à voile.

Το 1967 τραγούδαγε ο Serge Gainsbourg «je t’aime…moi non plus» (σ΄αγαπώ..ούτε ΄γω!). Αγάπη υπεροπτική, επικίνδυνη, θυσία, αγάπη πάθος, χαλί να με πατήσεις, ελπίδα, απελπισία…η λίστα των διαφόρων ψυχικών καταστάσεων που την συνοδεύουν και την περιγράφουν είναι μεγάλη…Θα μπορούσα να την εικονογραφήσω με τραγούδια από το υπόγειο και να πετάξω έναν ύμνο της Π. Ζήνα… ή ν’ ανέβω στο ρετιρέ και να σκεφτώ Jacques Brel και το “Ne me quittes pas” ( “Μη μ’ αφήνεις”). Θα μπορούσα να πιάσω περιγραφές σιροπιαστές, με ανθόνερο ποτισμένες ή να αναφερθώ στο μεσαιωνικό έπος του Τριστάνου και της Ιζόλδης. Η ανθολογία γύρω από το θέμα αυτό είναι μια ιστορία παλαιά όπως ο κόσμος και πλούσια σαν τη θεωρητική βιβλιοθήκη του Borges. Έχει όμως ενδιαφέρον να σταθούμε σ’ ένα ουσιαστικό χαρακτηριστικό της, μια σταθερή συνιστώσα, τόσο στενά συνδεδεμένη μ’ αυτήν που δεν ξεχωρίζεις τη φύση της μίας απ΄ την άλλη. Η παράμετρος αυτή που κάνει συχνά το καράβι των μεγαλύτερων προσδοκιών και ονείρων μας να βουλιάξει πριν ακόμα σαλπάρει ή στη καλύτερη περίπτωση, πριν ολοκληρώσει το ταξίδι του. Μια παγίδα που καιροφυλαχτεί, τόσο καλά καμουφλαρισμένη στα άδυτα της ψυχής μας που θέλει προσπάθεια για να την αναγνωρίσεις και να την αποφύγεις.

Παγίδα λοιπόν που είναι ο εξοστρακισμός του άλλου προσώπου, με ουσιαστικό παράπτωμα, την μη ταύτιση με μας. Σταματώ να σ’ αγαπώ και σε απορρίπτω οριστικά γιατί δεν είσαι σαν εμένα, και οι διαφορές μας είναι ουσιαστικά αγεφύρωτες. Τοίχος σιωπής που εδραιώνεται, ο ένας απέναντι απ’ τον άλλον, σκληρότητα και κενό εκκωφαντικά άδειο. Παγίδα είναι αντίθετα και η ανάγκη συγχώνευσης με τον άλλον. Σε τρώω συμβολικά. Επιστρέφω στη αρχική ψυχική συγχώνευση με τη μάνα, κυνήγι του χαμένου παράδεισου, εκεί που δεν υπήρχαν ματαιώσεις και τριβές γιατί δεν υπήρχε ακόμα το μοναδικό Εγώ. Ένα και ένα κάνουν ένα, όσο κρατά ο έρως, γιατί τέτοιας φύσης ένωση θρυμματίζεται αναπόφευκτα πάνω στο βράχο της πραγματικότητας. Γιατί έπαψες αγάπη να θυμίζεις λέει ο ποιητής;

Τι μας σώζει; Πώς η κατ’ άλλα χρησιμοποιημένη λέξη αγάπη τόσο που κινδυνεύει να χάσει το νόημα της, μπορεί να κρατήσει το επαναστατικό της φορτίο και να λειτουργήσει ουσιαστικά σαν πυλώνας στήριξης της ύπαρξης μας;

Ίσως είναι αν αποδεχτούμε τη πρόκληση ότι η αγάπη μας επιφυλάσσει μετά από την πρώτη μέθη, μια σκληρή δουλειά. Δουλειά αποδοχής του άλλου σαν μια άλλη προσωπικότητα, ένα μυστήριο που δεν θα λυθεί ποτέ και δεν εγκλωβίζεται στα μέτρα και τα σταθμά μας. Σκληρή δουλειά να στεκόμαστε μπροστά σ’ αυτό το ερωτηματικό σχεδόν γυμνοί, αφήνοντας στη άκρη τα μπαγκάζια της ιστορίας μας να μη μας κατακλύσουν και δεχόμενοι όρια… Ακόμα σκληρότερη δουλειά να καλλιεργηθεί η σχέση μεταξύ μας. Και σχέση σημαίνει συνάντηση, τριβή, αναγνώριση, γέννηση από κάτι καινούργιο και πάλι ο κύκλος απ’ την αρχή. Και το γαϊτανάκι που παίζει αλλάζει κάτι από μένα όπως αλλάζει και στον άλλον κάτι απ΄ αυτόν.

Η βροχή πέφτει δυνατή στο τζάμι, ήρθε ο χειμώνας και είμαι γεμάτη αισιοδοξία και χαρά.

ALAN G. and CHARLES D.

2008-11-09T15:15:00.004+02:00

Τι είναι αυτό που μένει από τον όγκο πληροφοριών που διδασκόμαστε; Σχετικά ελάχιστα πράγματα. Κάποιες εικόνες, με την ευρεία έννοια, κάποια αίσθηση για το ποια πράγματα συσχετίζονται ποια όχι, ένας τρόπος σκέψης σαν πυξίδα προσέγγισης της πληροφορίας, και τέλος κάποιες ιδέες-έννοιες κλειδί, αν τις είχαμε διδαχθεί ποτέ. Σαν σβησμένοι λαμπτήρες, αυτά τα υπολειπόμενα λειτουργούν ίσως ανεξάρτητα το ένα απ’ το άλλο, και ενεργοποιούνται σε ανείπωτη στιγμή ακόμα και σε άσχετο εννοιολογικό περιβάλλον.

Αυτό ακριβώς συνέβη όταν μου έστρεψαν την προσοχή σε ένα πρόσφατο άρθρο στην Καθημερινή της 02/11/08 με τίτλο «Ιδεοληπτικές φούσκες και κρίση» ως ένα άρθρο που διαβάζεται με δυο διαφορετικές ταχύτητες. Η μια ανάγνωση κλασσική, του άσχετου προς τα χρηματοοικονομικά ζητήματα αλλά ανήσυχου πνεύματος για τα σημερινά τεκταινόμενα. Η άλλη ματιά σε γνωστούς τόπους, της βιοεπιστήμης, και συγκεκριμένα αυτά της θεωρίας της εξέλιξης. Έτσι ξεκίνησε ένα είδος συναδελφικού παιχνιδιού «έχω δυο εικόνες, βρες τα όμοια/ ανόμοια σημεία και κύκλωσε τα» ή αλλιώς, διάβασε πολιτικοοικονομική ανάλυση κάτω από το φως …της Δαρβινικής σκέψης.

Το άρθρο αυτό του καθηγητή Οργανωσιακής Θεωρίας, Χαρίδημου Κ.Τσούκα, έχει ως αφετηρία την απολογητική λογοδοσία, εν μέρει “mea culpa”, που έκανε προς το αμερικάνικο κογκρέσο, ο Άλαν Γκρίσπαν, πρώην πρόεδρος της Αμερικάνικης Ομοσπονδιακής Τράπεζας, σχετικά με την χρηματοοικονομική φούσκα. Ο τελευταίος παραδέχεται πως ο ίδιος (και τα υπόλοιπα μεγάλα κεφάλια της χρηματοοικονομικής σφαίρας) έπεσε έξω στο μοντέλο που είχε πλάσει για το «τρόπο με τον οποίον λειτουργεί ο κόσμος». Πράγμα που αναγάγει τη κρίση σε κάτι πιο ουσιαστικό, από την παραδοχή αποτυχίας αντίληψης ας πούμε του τρόπου λειτουργίας του χρηματοοικονομικού τομέα ή των σύνθετων παραγόντων. Η αγορά κατά τους νεοφιλελεύθερους αντιμετωπίζεται έτσι ως μια ιδεοληψία, και η κρίση ως αποτέλεσμα ασυμφωνίας μεταξύ αυτής και της εμπειρικής πραγματικότητας. Και όταν η εμπειρία δεν ακολουθεί την πραγματικότητα…τη βάψαμε. Πως έτσι; Ο Χ. Τσούκας επεξηγεί και σχολιάζει.

Μια στιγμή. Βάζω γυαλιά διπλής εστίασης για μια παράλληλη Δαρβινική ανάγνωση. Ξεκινώ λοιπόν με μια γενική (δική μου) παρατήρηση. Ο άκρατος φιλελευθερισμός έχει εμπνευστεί, και το έχει δηλώσει, από τις φυσικές επιστήμες όταν διακηρύσσει τον εαυτό του υπέρ της ελεύθερης αγοράς με μοναδικό ρυθμιστικό παράγοντα τον ανταγωνισμό. Οικονομικός ανταγωνισμός όπως έχουμε ανταγωνισμό μεταξύ των ειδών στον έμβιο κόσμο για περιορισμένους πόρους. Ο ανταγωνισμός σαν μοχλός οικονομικής ανάπτυξης όπως είναι μοχλός εξέλιξης και διαφοροποίησης των ειδών. Κυκλώνουμε μια ομοιότητα λοιπόν και είμαστε 0-0 στο σκορ.

Φαίνεται όμως πως περιοριστήκαμε σ’ αυτό το επίπεδο κατανόησης της φυσικής εξέλιξης και δεν έγινε παραπάνω αναγωγή. Τι ξέφυγε;

Καταρχάς, η λανθασμένη αντίληψη της οικονομίας και αποκοπή της, λόγω ιδεολογίας, από την ατελή πραγματικότητα. Αυτό έθεσε την ομάδα Γκρίσπαν and co. εκτός δαρβινικού πλαισίου και δυναμικής. Δεν αναγνώρισαν ότι οι συνθήκες «διαβίωσης» ή «η κινητήρια δύναμη της οικονομίας συγκροτείται και εκφράζεται με διαφορετικό τρόπο σε διαφορετικά ιστορικά-θεσμικά-διοικητικά συμφραζόμενα». Άλλα συμφέροντα (για επιβίωση) έχει η Royal Bank of Scotland και άλλα η Grameen Bank, όπως άλλον αγώνα δίνει η πολική αρκούδα και άλλον ο τζίτζικας της Μεσογείου. Κοινό στόχο ή το «ίδιο συμφέρον» έχουν όλοι, αυτό της επιβίωσης, αλλά μέσα από την εκάστοτε διαφορετική πραγματικότητα, άλλο δρόμο προς το στόχο επιλέγει ο καθένας. Σημειώστε 0-1 εδώ, υπέρ του Δαρβίνου.

Και ερχόμαστε στη δαρβινική προσαρμοστικότητα που χαρακτηριστικό έχει ότι μεταβάλλεται. Προσαρμογή που θεωρείται κατάλληλη σήμερα, μπορεί στο μέλλον να μην είναι, γιατί κατά κάποιο τρόπο το περιβάλλον άλλαξε. Η φυσική επιλογή δεν επιμένει να συντηρήσει χαρακτηριστικά που ευνοούσε στο παρελθόν αν αυτά θεωρηθούν μειονεκτήματα. Τα παραμερίζει χωρίς καθυστέρηση. Οι επιμένοντες σ’ αυτά τα χαρακτηριστικά χάνουν, αφήνοντας όλο και λιγότερους απογόνους, ώστε τα χαρακτηριστικά τους να γίνονται όλο και πιο σπάνια.

Φαίνεται ότι στα οικονομικά ισχύει το ίδιο. Όπως εξηγεί ο Χ. Τσούκας, η προσκόλληση σε πρακτικές που ίσχυαν πριν 40 χρόνια είναι out. «Τα δεδομένα (όπως αυτά των επενδυτικών τραπεζών, τα σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα) διαφέρουν ουσιωδώς από τα μέχρι τώρα γνωστά». Είμαστε σ’ έναν «κόσμο εξαϋλωμένο, παγκοσμιοποιημένο». Έτσι «από τους λήπτες αποφάσεων ζητούμε εκλεπτυσμένη κρίση, όχι αφελείς (και προσοδοφόρες!) ιδεοληψίες». Είναι σαν να αντιπαραβάλλουμε τον Λαμαρκισμό με τον Δαρβινισμό! Ότι δηλαδή, απ’ τη μια, οι ίδιοι οι οργανισμοί, προκαλούν τις αλλαγές, στην προσπάθεια τους να τελειοποιήσουν τον τρόπο ζωής τους (με κλασσικό παράδειγμα αυτό καμηλοπάρδαλης που απέκτησε μεγάλο λαιμό επειδή ήθελε να φτάσει το φύλλωμα των ψηλών δέντρων), ενώ ξέρουμε τώρα εμπεριστατωμένα, ότι η φυσική επιλογή δεν οδηγεί σε κάποιο προτιμητέο αποτέλεσμα ούτε έχει κάποιο απώτερο σκοπό, αλλά πλάθεται τυχαία μέσω της φυσικής επιλογής και των δεδομένων της πραγματικότητας. Σημειώστε 0-2, υπέρ του Δαρβίνου.

Το παγκοσμιοποιημένο οικονομικό περιβάλλον έχει επιφέρει κολοσσιαίες αλλαγές στο χρηματοοικονομικό ορίζοντα. Τα ακραία φαινόμενα δεν είναι εξαίρεση πλέον, τεράστια οφέλη αλλά και κίνδυνοι τα συνοδεύουν. Έτσι, ο παλαιός κανόνας «εισόδημα σε συνάρτηση με προσπάθεια» χωλαίνει μπροστά στις δυνατότητες αύξησης (ή και μείωσης) του εισοδήματος σε απίστευτα ύψη και βάθη, εν ριπή οφθαλμού (η λέξη τραπεζικό επενδυτικό bonus σαν λέει κάτι;). Οι τωρινές συνθήκες δεν απαιτούν «χρήση ιστορικών δεδομένων» αλλά ρυθμιστικές δικλείδες ασφαλείας περισσότερο «συντηρητικές παρά ριψοκίνδυνες, περισσότερο εμπειρικές και λιγότερο ιδεοληπτικές. […]», με την «σταθερότητα (των επιλογών) να είναι όσο σημαντική όσο η καινοτομία».

Μεταφρασμένα σε γλώσσα δαρβινική: χρειάζεται να αφήσουμε τα παιχνίδια των χρηματοοικονομικών επιλογών να διαδραματιστούν. Μια θα επικρατεί η λεγόμενη σταθεροποιούσα επιλογή, όπου ο μέσος όρος (πιο συντηρητικός) θα ευνοείται ενώ τα ακραία φαινόμενα (με ρίσκο) θα καταδικάζονται. Μια θα ενισχύεται η κατευθύνουσα επιλογή με τις ακραίες περιπτώσεις (σαν καινοτομία) τώρα να ευνοούνται, αναγκάζοντας το μέσο όρο να μετατοπιστεί προς αυτές για να επέλθει πάλι ισορροπία και σταθεροποιούσα επιλογή. Ακόμα και μπροστά στη λεγόμενη διασπαστική επιλογή μπορεί να βρεθούμε, όπου οι ακραίες περιπτώσεις ενός φαινομένου θα ευνοούνται χωρίς να συγκλίνουν ποτέ, δημιουργώντας τελικά ριζικά διαφορετικά προϊόντα. Όλα παίζουν και τίποτα δεν είναι προκαθορισμένο. Τελικό σκορ: 0-3 υπέρ του προσφιλούς Δαρβίνου.

Συμπέρασμα και ερώτηση αυτής της διπλής ανάγνωσης.

Μέσα από όλο αυτό το μπλαμπλά, διαγράφεται ότι η δυναμική της θεωρίας του Δαρβίνου ταιριάζει, αν όχι με τη συνολική, τουλάχιστον με την οικονομική πραγματικότητα. Εσείς τι λέτε;

1) 9 είδη της Drosophila Melanogaster

ΔΕΣ ΑΥΤΟ...

2008-11-06T13:15:00.003+02:00

Charles Leadbeater "We think"

ΣΥΝΑΘΡΟΙΣΕΙΣ

2008-11-03T09:15:00.005+02:00

Ένα κοπάδι πρόβατα

Μια συμμορία ληστών

Ένα μαντρί αρνιών

Μια ορδή τουριστών
Ένα σμάρι ψάρια

Μια αγέλη λύκων

Μια στρούγκα κατσικιών

Μια λεγεώνα δαιμόνων

Ένας σμήνος εντόμων

Ένας στίφος πολεμιστών
Ένας στάβλος αλόγων

Ένα τσούρμο παιδιών
Ένα βουστάσιο μοσχαριών

Ένας εσμός ηλιθίων
Ένα μπουκέτο λουλούδια

Ένα ασκέρι ζητιάνων

Ένα κοτέτσι ορνίθων

Ένα καραβάνι εμπόρων
Ένα μάτσο χαρτονομίσματα

Μια πλειάδα αστεριών
Μια συστάδα πεύκων

Ένας όμιλος φίλων

Μια παρέα νεαρών

Ένας σύλλογος καλλιτεχνών

Ένα τάγμα αγγέλων

Μια σύνοδος ιερέων

ΤΑ ΑΝΑΛΕΚΤΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ SCHOTT, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΛΙΑ, σελ. 11

Θεός, η βιογραφία (2)

2008-10-28T17:33:00.004+02:00

Ας μπούμε στο πετσί ένας Κινέζου που ανακαλύπτει για πρώτη φορά την Παλαιά Διαθήκη και τη διαβάζει με την ίδια αμεροληψία με την οποία θα διάβαζε τον Άμλετ του Σαίξπηρ…Χωρίς προκαταλήψεις, προκαθορισμένες ιδέες και ανάγκη να ταιριάξει την διήγηση σε μια συγκεκριμένη ερμηνεία ή ένα νοητικό σχήμα. «Tabula rasa» ας είναι το μυαλό μας καθώς ξεκινάμε την ανάγνωση της Γένεσης και του Κατακλυσμού. Έτσι προτείνει ο συγγραφέας και τι να κάνουμε αφού επιθυμούμε να ακολουθήσουμε τη λογοτεχνική διερεύνηση και πρωτότυπη αξιολόγηση του Miles;

Τι ανακαλύπτουμε λοιπόν; Περιέργως δυο διαφορετικές διηγήσεις στην κάθε περίπτωση. Διηγήσεις που δεν αλληλοσυμπληρώνονται αλλά είναι διαμετρικά αντίθετες, σαν αυτοτελείς συνέχειες. Όπως είναι ριζικά διαφορετικός ο Θεός που προβάλλεται μέσα από αυτές. Ένας Θεός, ενιαίος μεν, αυτό είναι αξίωμα, με δυο χαρακτήρες δε. Εξίσου δημιουργός και καταστροφέας.

Για παράδειγμα, στη πρώτη διήγηση της Γενέσεως, μας παρουσιάζεται ένας ήρωας ολύμπιος (“elohim”) απόμακρος, αδιάφορος αλλά γενναιόδωρος, χωρίς παρελθόν και με άγνωστο παρόν. Δημιουργεί τον κόσμο γιατί θέλει την ανθρωπότητα, και θέλει την ανθρωπότητα γιατί θέλει μια εικόνα, και όχι αγάπη, έρωτα, λατρεία, υπακοή … αλλά δεν γνωρίζουμε για ποιο πρωτότυπο μιλάμε. Το ανθρώπινο ζευγάρι που δημιουργεί ως άρρεν και θήλυ, «κατ’ εικόνα ημετέρα», τι αντιπροσωπεύει αφού το κείμενο μιλά πάντα για τον Θεό ως αρσενικό και μοναδικό; Παραπέρα, ο Εlohim προστάζει τον άνδρα και τη γυναίκα, να «αυξάνεστε και πληθύνεσθε και πληρώσατε τη γη και κατακυριεύσατε αυτής» και τίποτα άλλο. Και μες στην ασυγκράτητη και ακούραστη κυριαρχία του, την έβδομη μέρα, αποφασίζει να …ξεκουραστεί. Σημάδι ότι είναι ασθενέστερος απ’ ότι νομίζουμε; Εκφράζει επίσης, σε άλλο σημείο του κειμένου, μια σκέψη για το σύνολο της δημιουργίας του, που προβληματίζει: « και είδεν ο Θεός τα πάντα, όσα εποίησεν, και ιδού καλά λίαν». Αμφιβάλλει δηλαδή για την αξία της δημιουργίας του;

Θα λέγαμε ότι ο ήρωάς μας δείχνει να εκφράζει ένα ενδιαφέρον «μείγμα δύναμης και αδυναμίας, αποφασιστικότητας και μεταμέλειας».

Στη δεύτερη καταγραφή της Γενέσεως, εμφανίζεται τώρα ένας άλλος Θεός (αλλάζει και όνομα και γίνεται ο “Κύριος και Θεός”, “Yahweh elohim”). Μες στη παραδοξότητα πλέει τώρα ο ήρωάς μας. Αλλοπρόσαλλος, λιγότερο γενναιόδωρος, κοντά στον άνθρωπο, νευρικός, δίνει εντολές, λέει ψέματα, τον πιάνει υστερία, εκδικείται τον άνθρωπο με μια φοβερή ένταση, παίρνει πίσω όσα του έδωσε, μετανιώνει όμως, προσπαθεί να επανορθώσει, γίνεται τρυφερός, και μες στην ερασιτεχνικότητά του δείχνει να έχει ανάγκη την παρέα του ανθρώπου.

Εξηγούμαι. Η ανθρωπότητα δεν είναι πια τοποθετημένη «επί της γης», αλλά περιορίζεται σε έναν κήπο «εν Εδέμ», με σκοπό να εργάζεται και να φυλάει αυτόν. Περιορίζει επίσης την ελεύθερη κυριαρχία του ανθρώπου που του είχε χαριστεί στην πρώτη διήγηση και απαγορεύει για πρώτη φορά, την βρώση «από το δέντρο του καλού και του κακού», διότι «θανάτω αποθάνεισθε». Να αναρωτηθούμε αν θεωρεί το δημιούργημά του (τον άνθρωπο) όχι τόσο καλό και έτσι του βάζει περιορισμούς; Σαν να μην γνώριζε τι έπραττε όταν δημιούργησε και μόνο μετά την πράξη, την έκφραση της επιθυμίας του δηλαδή, συνειδητοποίησε τι έκανε. Η συγκεκριμένη απειλή θανάτου θα αποδειχθεί ψέμα, αφού ο Αδάμ και η Εύα δεν θα πεθάνουν όταν παραβιάσουν την απαγόρευση.

Το ενδιαφέρον της πλοκής του έργου συνεχίζεται όταν ο Yahveh θέλει να βρει βοηθό για τον άνδρα (που έχει πλάσει τώρα από χώμα και του εμφύσησε ζωή). Οργανώνει λοιπόν μια περίεργη παρέλαση όπου περνούν μπροστά στον άνθρωπο όλα τα έμβια. Ο άνθρωπος όμως απορρίπτει τα πάντα, δηλαδή όλη την προσπάθεια του Θεού… Τότε ο Yahveh σκέφτεται κάτι περίεργο. Παίρνει ένα πλευρό του ανθρώπου και μ΄ αυτό φτιάχνει ένα άλλο «ζώο», τη γυναίκα. Αυτό γεμίζει χαρά τον άνδρα, και όχι ευγνωμοσύνη προς το Θεό. Καταλήγουμε αργότερα στην εμφάνιση του όφεως, να δελεάσει την γυναίκα, που με τη σειρά της θα δελεάσει τον άνδρα και οι δυο θα δοκιμάσουν τον απαγορευμένο καρπό. Αποτέλεσμα; Θα συνειδητοποιήσουν την γύμνια τους, θα ντραπούν αλλά δεν θα πεθάνουν. Η συνειδητοποιημένη (σεξουαλική εδώ) επιθυμία, η ομολογημένη ανάγκη, είναι αυτή που προκαλεί ντροπή. Κρύβονται λοιπόν μες στο κήπο, αφού καλύψουν τα επίμαχα σημεία με φύλλα συκής. Και ο Yahveh; Τους ψάχνει, «Αδάμ, πού εί;», δεν έχει πάρει είδηση τίποτα. Μόλις τους βλέπει, καταλαβαίνει ότι παραβίασαν την απαγόρευσή του. Τότε ξεσπά ένας τρομερός θυμός, όπου ρίχνει κατάρες/ τιμωρίες στον Αδάμ και στην Εύα και τελικά τους διώχνει απ’ τον κήπο της Εδέμ. Μετανιώνει αμέσως για το φέρσιμό του, και προσπαθεί να τους καλοπιάσει ράβοντας στον καθένα δερμάτινο χιτώνα. Τους τα φοράει ο ίδιος, πράξη άκρως τρυφερή, και τους ακολουθεί έξω από την Εδέμ... Τους έχει ανάγκη, θέλει την παρέα τους και μια σχέση μαζί τους.

Είναι τυχαίο γεγονός που υπάρχουν διαφορετικές αφηγήσεις και έχουν ραφτεί η μια δίπλα στην άλλη; Υπάρχουν ιστορικοί λόγοι γι’ αυτό ή πρέπει να ψάξουμε για κάτι άλλο πιο σύνθετο; Γιατί αυτή η οφθαλμοφανής αντιφατικότητα των διηγήσεων και του χαρακτήρα του Θεού έχει γειωθεί τόσο, ώστε να την έχουμε ξεχάσει, αν την είχαμε μάθει ποτέ; Γιατί όμως είναι τόσο ουσιαστικό να αναγνωριστεί ακριβώς αυτή η παραδοξότητα και κατ’ επέκταση η πρωτοτυπία του Miles;

Η τοποθέτηση αυτών των αντιφατικών διηγήσεων δεν είναι τυχαίο ή ιστορικό και μόνο γεγονός αλλά αποσκοπεί να μας διδάξει κάτι ουσιαστικό. Όπως δεν είναι τυχαίος και ο λόγος της απίστευτης απλοποίησης που έχει επικρατήσει. Προέρχεται από μια παιδική ασθένεια που μας συνοδεύει σε όλη τη ζωή μας. Είναι η ανάγκη να εντάξουμε τα πάντα σε ένα σχήμα δυϊσμού: «αυτός είναι κακός, εγώ καλή», «δεν με καταλαβαίνει, ενώ εγώ…», «οι Παναθηναϊκοί…και οι άλλοι», «το κόμμα μου και οι άλλοι…», «οι τρομοκράτες και εμείς», «οι επιστήμονες και οι άλλοι…» κτλ. Αυτός είναι ένας τρόπος άμυνας που υιοθετεί πρώτα το βρέφος στην εξελικτική πορεία ανάπτυξης της προσωπικότητάς του, και τον οποίο μας παίρνει μια ζωή να τον αποβάλλουμε. Εκφράζεται στον ενήλικα σε πιο εκλογικευμένη μορφή κατηγοριοποίησης, σε εξιδανίκευση καμιά φορά του άλλου προσώπου, σαν έκφραση μιας προσωπικής ανάγκης ενότητας μπετόν αρμέ μπροστά στις αντιξοότητες της ζωής. Καταφεύγουμε όλοι ανεξαιρέτως σ’ αυτό το μονοπάτι σκέψης. Αντιθέτως, η αποδοχή του παράδοξου των χαρακτήρων μας, ενοποιημένο όμως, μπορεί να μας απεγκλωβίζει από το αδιέξοδο αίσθημα που γεννά η ξεκάθαρη κατηγοριοποίηση, η ενοχή ή η εξιδανίκευση ενός άλλου προσώπου. Μας ανοίγει το δρόμο στη δημιουργία και στην καλύτερη αποδοχή του εαυτού μας και του άλλου (που είναι τελικά σαν και εμάς). Είναι μάταιο να θέλουμε να καταπνίξουμε ας πούμε το θυμό…κάπου αλλού θα μας βγει είτε το παίρνουμε χαμπάρι είτε όχι…και πού θα πηγαίναμε χωρίς θυμό…πουθενά. Η επίγνωση και η αποδοχή του πραγματικού εαυτού μας είναι το ζητούμενο και όχι η προσήλωση σε ηθικοπλαστική συνταγή ή σε εξιδανικευμένο μοντέλο. Τι με σώζει να έχω έναν πατέρα μόνο καλό…αυτό που με σώζει είναι να έχω έναν πραγματικό πατέρα που ταυτόχρονα έχει κακία και καλοσύνη μέσα του όπως έχω εγώ γιατί αυτή είναι η φύση μας.

Σε συλλογικό επίπεδο, το ίδιο σχήμα ισχύει. Πώς αυτό; Ο συγγραφέας αντιπαραβάλλει το συγκεκριμένο κείμενο με πολυθεϊστικές διηγήσεις πίστης άλλων λαών της περιοχής της Μεσοποταμίας. Εκεί λοιπόν συναντάμε διάφορες θεότητες, του καλού ή του κακού, σε διαρκή αντιπαλότητα μεταξύ τους. Αντίθετα, η μονοθεϊστική προσέγγιση εισάγει έναν Θεό που ενσωματώνει όλες τις αντιφατικές πλευρές του χωρίς να καταπνίγει καμιά από αυτές (τύπου «πρέπει να μη θυμώνω»). Τώρα, δεν αποβάλλονται απλώς οι πολυθεϊστές αλλά οι αντιφάσεις του χαρακτήρα επιτρέπονται, απαιτούνται να ενδοβληθούν σε μια προσωπικότητα. Και αυτό είναι κύριο σημείο για την δημιουργία πολιτισμού.

Τελικά δεν υπάρχει σημείο αναφοράς; Όχι όπως το είχαμε μάθει. Φαίνεται πως ο δρόμος είναι να πάρουμε πάνω μας το βάρος του αλλοπρόσαλλου κομματιού μας για να μπορούμε να σηκώσουμε το βάρος του άλλου και να υπάρξουμε. Εγώ, ο άλλος, τα όρια μεταξύ μας φαίνονται και αυτά πιο ρευστά. Για να δούμε τη συνέχεια του βιβλίου…

1) “Θεός, η βιογραφία” του Jack Miles, βραβείο Pullitzer, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, μετάφραση του Βασίλη Αδραχτά, 1996

2) Πίνακας, Bourdet, "Dualite", 2005

Θεός, η βιογραφία (1)

2008-10-18T22:27:00.008+03:00

V.O.M. Petrillo

Το έχει μάλλον η φθινοπωρινή ατμόσφαιρα και εμπνέομαι μόνο να μιλάω για τα βιβλία που διαβάζω…Αλλά μου ήρθε μια καλή ιδέα που ελπίζω να σας αρέσει…Έχει ως εξής: όπως προχωράω στην ανάγνωσή μου, να ανεβάζω σχετικό ποστάκι μια στις τόσες. Έτσι, θα σας κρατώ το ενδιαφέρον για ένα αξιόλογο διάστημα, θα διαβάζετε μέσω εμού… και ίσως ανακαλύψουμε καινούργια μονοπάτια επικοινωνίας…Μμμμ, μεγάλη δέσμευση αναλαμβάνω…όσο τραβήξει.

Γι’ αυτό το σκοπό, επιλέγω, με δημοκρατικό τρόπο πάντα, ένα βιβλίο που έχει τα εξής χαρακτηριστικά: όγκο για να κρατήσει καιρό, βάθος για να έχει ύλη προς συζήτηση και πλοκή για να μη σκυλοβαρεθείτε και μουτρώσετε κάθε φορά που θα πέφτει σχετική ανάρτηση…σας θέλω πιστούς, όχι εχθρούς.

Θα μπορούσα να είχα διαλέξει κανένα έργο του Soljenitsyne, αφού όπως έλεγα στη φίλη μου την κολλητή από τα 18 και καθώς τακτοποιήσαμε επιτέλους τη χαοτική βιβλιοθήκη μου… ας θεωρήσουμε τους εαυτούς μας σε λογοτεχνικό πένθος και ας τον βάλουμε (τον Soljenitsyne) πρώτη θέση στη βιβλιοθήκη, να τον τιμήσουμε. Ακόμα μπορούσα να είχα διαλέξει μια σειρά από St-Exupéry (St-Ex), παλαιά αγάπη, γιατί βαρέθηκα οι περισσότεροι σ’ αυτή τη χώρα να νομίζουν ότι η επιτομή του έργου του συνοψίζεται στον «Μικρό Πρίγκιπα». Τέλος, το πολύ-πολύ να επέλεγα και τον τελευταίο Νομπελίστα λογοτεχνίας le Clezio, μόνο και μόνο επειδή είναι Γάλλος.. και ξέρετε τι σημαίνει για μένα η γαλλική κουλτούρα.

Όχι όμως, δεν μου κάνει κέφι τίποτα απ’ αυτά, θέλω κάτι πιο δύσκολο, πιο πρωτότυπο, πιο αποκαλυπτικό, στη κόψη του ξυραφιού, και κάτι που δεν θα το περιμένατε από μένα με τίποτα… And the winner is… “Θεός, η βιογραφία” του Jack Miles, βραβείο Pullitzer, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, μετάφραση του Βασίλη Αδραχτά, 1996. Σας ήρθε απότομα;

Τελείωσα μόλις την ανάγνωση της εισαγωγής και θα σας μεταφέρω την κεντρική ιδέα του βιβλίου, επιλέγοντας ό,τι θεωρώ σημαντικό, για να μου πείτε, εσείς οι πέντε εκλεκτοί που με διαβάζετε…, αν το βιβλίο σας κεντρίζει το ενδιαφέρον ή όχι και αν θέλετε να συνεχίσω την παρουσίασή του.

Να ξεκαθαρίσουμε όμως κάποια πράγματα εξ’ αρχής. Η αφετηρία του βιβλίου δεν είναι αν ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο «κατ’ εικόνα του». Αυτό είναι ζήτημα πίστης και εκτός θέματος στην προκειμένη περίπτωση. Όπως εκτός θέματος είναι αν ο Θεός πέθανε (κατά την μαρξιστική άποψη) ή υπάρχει… Αυτό που είναι εντός προβληματισμού εδώ, είναι το γεγονός ότι, για αιώνες ολόκληρους, οι άνθρωποι πάσχιζαν να ολοκληρωθούν σύμφωνα με την εικόνα που είχαν για τον θεό τους. Imitatio Dei, ένα ιστορικό γεγονός. Σαν αποτέλεσμα διαμορφώθηκε ένα ιδεώδες ανθρώπινης προσωπικότητας που παραμένει σταθερό, ανεξάρτητα απ’ το αν για πολλούς σήμερα έχει χαθεί η πίστη ακόμα και αν δεν το ομολογούμε συνειδητά. Σ’ αυτό το πρότυπο αναφερόμαστε όταν συναντάμε λόγου χάρη Ιάπωνες και λέμε «αυτοί είναι διαφορετικοί», και ας τρώμε σούσι και ας φοράνε εκείνοι κουστούμι. Ο ιουδαιοχριστιανικός πολιτισμός είναι ακόμα εδώ και σ΄ αυτόν χρωστάμε την δική μας κληρονομημένη αντίληψη του τι οφείλει να είναι ο άνθρωπος.

Στο βιβλίο που θίγω εδώ, ο συγγραφέας επιχειρεί να προσεγγίσει την Παλαιά Διαθήκη σαν να ήταν ένα απλό λογοτεχνικό έργο. Τι περίεργο. Ιστορική, επιστημονική, θεολογική προσέγγιση ναι, αλλά λογοτεχνική; Το δικαιολογεί με το επιχείρημα ότι για τους πολλούς, που δεν ακολουθούν το δρόμο του ασκητισμού, μυστικισμού ή της θεολογίας, η προσέγγιση του θείου πραγματοποιείται έτσι, μέσα από το άκουσμα (πολλές φορές αποσπασματικά) και την ανάγνωση αυτού του βιβλίου. Όπως ανοίγουμε και διαβάζουμε ένα οποιοδήποτε βιβλίο. Στο συγκεκριμένο, θα συναντήσουμε μια ιστορία με μια πλοκή, μια αρχή, μια μέση και ένα τέλος και σημαντικότερο απ΄ όλα έναν ήρωα. Όχι το λαό του Ισραήλ, όπως θα λέγαμε όσοι δεν έχουν κάνει αυτή την προσπάθεια ανάγνωσης (μέσα και ‘γω), αλλά τον ίδιο το Θεό. Η λογοτεχνική ματιά θα μας αποκαλύψει μια προσωπικότητα, αμάλγαμα από αρκετές άλλες που κάνει τον ήρωα προβληματικό, σε «εσωτερική σύγκρουση», αλλά συνάμα και επιβλητικό ή ακόμα και κυριαρχικό...

O συγγραφέας εξηγεί. "Αν ένας λογοτεχνικός ήρωας επιδρά σε κάποιο βαθμό στους πραγματικούς ανθρώπους που το διαβάζουν, αυτό οφείλεται στο ότι ο αναγνώστης τον δέχεται μέσα του, τον εσωτερικεύει κατά κάποιο τρόπο, αυτοαναγνωρίζεται σ΄ αυτόν. Έτσι δίνει ζωή στον ήρωα "εκτός σκηνής" και κατ’ επέκταση τον ζωντανεύει και "εντός σκηνής"…Τι να πούμε λοιπόν για την επιτυχία της λογοτεχνίας της ιουδαιοχριστιανικής θρησκείας που ξεπερνά τη φαντασία και τα πιο τρελά όνειρα οποιουδήποτε συγγραφέα… "

Τότε για ποια αυτοαναγνώριση μιλάμε ή με άλλα λόγια σε τι μπορεί να μας ενδιαφέρει ο συγκρουσιακός χαρακτήρας του ήρωα της Παλαιάς Διαθήκης; Είναι ότι έχουμε αφομοιώσει, ασυνείδητα, ακριβώς αυτή τη ένταση ανάμεσα στην ενότητα και την πολλαπλότητά του. Όντως, αν το σκεφτούμε καλά, ποιους θεωρούμε ως πραγματικούς ανθρώπους, αυτούς των οποίων η ταυτότητα αποτελείται από ένα σύνολο από αρκετές ασύμβατες επιμέρους ταυτότητες; Ή προτιμούμε τους απλούς και ξεκάθαρους ανθρώπους; Μάλλον τους πρώτους. Μπορεί να θαυμάζουμε την εσωτερική γαλήνη αυτών της δεύτερης ομάδας, ατόμων ενοποιημένων στο έπακρο, με το δικό τους χαρακτήρα αλλά θεωρούμε ότι δεν διαθέτουν προσωπικότητα και ίσως να μας προκαλούν πλήξη. Αντίθετα, η δυσαρμονία και η εσωτερική σύγκρουση αναζητούνται, σχεδόν απαιτούνται, για να χαρακτηρίσουμε κάποιον ως άτομο με προσωπικότητα και να πούμε ότι τον γνωρίζουμε. Λέτε λοιπόν, καθώς θα προχωράμε στην ανάγνωση του βιβλίου να μας πιάσει ένα ρίγος απ’ την αυτοαναγνώριση που θα συναντήσουμε;

Το βιβλίο θα μιλάει λοιπόν για μας. Σας ενδιαφέρει να το συνεχίσω;

ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ

2008-10-12T09:23:00.007+03:00

Η μεταφυσική καταπιάνεται μετωπικά με τα Μεγάλα Ερωτήματα: Τι σημαίνει υπάρχω; Ποια είναι η φύση της πραγματικότητας; Έχουμε ελεύθερη βούληση; Πόσοι άγγελοι μπορούν να χορέψουν στο κεφάλι μιας βελόνας; Πόσοι χρειάζονται για να αλλάξουν μια λάμπα;

ΔΗΜΗΤΡΗΣ: Κάτι, με απασχολεί τώρα τελευταία, Τάσο.
ΤΑΣΟΣ: Τι πράγμα;
ΔΗΜΗΤΡΗΣ: Ποιο είναι το νόημα των πάντων;
ΤΑΣΟΣ: Ποιων πάντων;
ΔΗΜΗΤΡΗΣ: Ξέρεις, της ζωής, του θανάτου, της αγάπης – ολόκληρου του πακέτου.
ΤΑΣΟΣ: Τι σε κάνει να πιστεύεις ότι κάτι από όλα αυτά έχει κάποιο νόημα;
ΔΗΜΗΤΡΗΣ: Γιατί πρέπει να έχει. Διαφορετικά η ζωή θα ήταν απλά…
ΤΑΣΟΣ: Τι;
ΔΗΜΗΤΡΗΣ: Χρειάζομαι ένα ούζο.

Ο ΠΛΑΤΩΝ και ο ΠΛΑΤΥΠΟΥΣ μπαίνουν σε ένα μπαρ…

(Κατανόηση της Φιλοσοφίας μέσα από Ανέκδοτα), Thomas Cathcart & Daniel Klein, Πλατύπους Εκδοτική 2008.

Η μπαλάντα του λυπημένου καφενείου

2008-10-05T15:12:00.005+03:00

Σε μία μέρα μέσα, ξεκίνησα, καταβρόχθισα και τελείωσα την “Μπαλάντα του λυπημένου καφενείου“ της Carson McCullers. Όχι και μεγάλο κατόρθωμα, αφού το βιβλίο είναι μόνο 157 σελίδες και τι δηλαδή, θα καυχιέμαι σαν μικρό παιδί για το πόσες σελίδες διάβασα σε πόση ώρα… Όχι, είμαι απλώς χαρούμενη που βούτηξα στην ανάγνωσή του, ακολούθησα το παλμό της αφήγησης… και βγήκα από τη βουτιά αυτή λίγο αλλαγμένη. Όλα τα ανθρώπινα συναισθήματα συγκεντρωμένα σε λίγες γραμμές δουλεμένα με ακρίβεια και ποιητική φλέβα συνάμα. Παρελαύνουν μπροστά στα μάτια σου και σε αφήνουν κατάπληκτο, σχεδόν αποβλακωμένο από το κρεσέντο που ακολουθούν με τόση μαεστρία. Έτσι, μόλις που μπαίνεις στην ιστορία, γίνεται η μοιραία συνάντηση που ανατρέπει όλες τις ισορροπίες και μεταμορφώνει τα πάντα. Εκεί που αρχίζεις να γνωρίζεις τους ήρωες και να χαλαρώνεις, έρχεται η δεύτερη μοιραία πράξη με την επιστροφή του συζύγου των δέκα ημερών, επιστροφή που θα γκρεμίσει ανεπαρνόθωτα ότι νόμιζες ότι είχε χτιστεί μέχρι τότε.

Αν ήθελα να είμαι επίπεδη, θα έλεγα ότι η McCullers μας αφηγείται την ιστορία ενός ερωτικού τριγώνου με ήρωες τρεις εκκεντρικούς χαρακτήρες σ’ ένα τοπίο μιζέριας και τέλματος μιας μικρής αμερικάνικης κωμόπολης του Νότου. Κύρια φιγούρα, η Δεσποινίς Αμέλια, με τα αλλήθωρα μάτια, την απίστευτη κράση αλλά ευάλωτη εσωτερικά, που από αγάπη θα αφήσει στη κυριολεξία τον εαυτό της να κατρακυλήσει στη μοναξιά και στην απομόνωση: έχουμε λοιπόν μια περιγραφή της ζωής, του μεγαλείου και της πτώσης μιας γυναίκας. Απ’ την άλλη, ο Εξάλδελφος Λάιμον, ένας καμπούρης νάνος, που εμφανίζεται στη ζωή της Δεσποινίδος Αμέλιας από το πουθενά. Η χαρισματική προσωπικότητά του δρα στη ζωή της θαυματουργά, αφού τον ερωτεύεται απόλυτα και αμετάκλητα η εξαδέλφη του και για χάρη του μετατρέπει το μαγαζί της σε πολύβουο καφενείο, μεταμορφώνοντας συγχρόνως τον μέχρι τότε σκληρό εαυτό της. Τρίτο πρόσωπο στην ιστορία, ο πρώην σύζυγος των δέκα ημερών. Αρχικά παράφορα ερωτευμένος με την γυναίκα του την δεσποινίς Αμέλια, η οποία τον απορρίπτει εξ’ αρχής με τον χειρότερο τρόπο και κατόπιν τον διώχνει από κοντά της σαν το σκυλί. Αφού θα περάσει ένα διάστημα στη φυλακή, ο σύζυγος θα επιστρέψει στη πόλη, με δίψα για εκδίκηση. Η αναμέτρηση μεταξύ του ζευγαριού θα πραγματοποιηθεί, σαν μοιραία και αναγκαία πράξη. Η τελική προδοσία του αδύναμου και συγκλονιστικού καμπούρη, ερωτευμένος με τον σύζυγο, έτοιμος να κάνει τα πάντα για μια ματιά του και παρόλο την χείριστη μεταχείριση που του προσφέρει εκείνος, θα σημάνει το οριστικό τέλος της Δεσποινίδος Αμέλιας. Στο πίσω μέρος του σκηνικού, οι κάτοικοι της κωμόπολης που παρακολουθούν κάθε στιγμή τα τεκταινόμενα, τα ζουν ή τα φαντάζονται, μεταμορφώνονται στην διάρκεια ενός ποτού σε κάτι ωραίο και πιο αισιόδοξο, και βυθίζονται πίσω, με το οριστικό κλείσιμο του καφενείου, στη θλιβερή και γκρίζα ζωή τους… Το τέλος της ιστορίας είναι αβάσταχτα απαίσιο και απελπισμένο, μια πραγματική λυπητερή μπαλάντα.

Τι υπάρχει πίσω από τους χαρακτήρες και την ιστορία αυτή; Γιατί μερικές φράσεις ή εικόνες σου μένουν και θέλεις σχεδόν να τις μάθεις απ’ έξω για να τις αναμασάς με την ησυχία σου;

Είναι η συμπονετική και γεμάτη συμπάθεια ματιά της συγγραφέως προς τους κακομοίρηδες και ταλαιπωρημένους του κόσμου; Όχι, αν και η περιγραφή της σε αγγίζει. Είναι το ακριβές ψυχογράφημα της ασυμμετρίας μεταξύ εκείνου που αγαπάει και εκείνου που αγαπιέται, των αταίριαστων ερώτων όπου οι εμπλεκόμενοι «μοιάζουν να ‘ρχονται από διαφορετικούς πλανήτες». Η MacCallers περιγράφει αμίμητα τον έρωτα που επιλέγει λάθος κατεύθυνση, σαν ένα βλέμμα - προβολέα που πέφτει τυχαία και φωτίζει το λάθος αντικείμενο. Λέει: “Συχνά ο αγαπημένος, δεν είναι παρά ένα κέντρισμα στην αγάπη που βρίσκεται τόσο καιρό θαμμένη μέσα στον εραστή. Τούτο, λίγο πολύ, κάθε εραστής το ξέρει. Νοιώθει βαθιά μέσα του πως η αγάπη του είναι κάτι μοναχικό. Μαθαίνει να ζει σε μια καινούργια, παράξενη μοναξιά και είναι η γνώση αυτή που τον κάνει να πονά. […] όσο και αν η αγάπη αυτή φαντάζει εξωτερικά θλιβερή και γελοία, ωστόσο στο βάθος δεν πρέπει να ξεχνάς (εσύ ο αναγνώστης) πως η πραγματική ιστορία ήταν εκείνη που παίχτηκε μέσα στη ψυχή του ίδιου του εραστή. Όμως ποιος άλλος παρά ο Θεός μπορεί να ’ναι ο τελικός κριτής αυτής ή κάποιας άλλης αγάπης;»

Όλοι οι ήρωες του βιβλίου ζουν την ίδια επιτακτική ανάγκη αγάπης, καμουφλαρισμένη και παραχωμένη βαθιά μέσα τους, την ίδια ασυνείδητη εμμονή να την βρουν για να συμφιλιωθούν επιτέλους με τον εαυτό τους. Αφήνονται στην τύχη μιας συνάντησης, αρκούνται σε ανθρώπινες ψυχικές επαφές την διάρκεια ενός ποτού, σε πλατωνικούς έρωτες, για να επανέρθει ξανά η μοναξιά αλύπητα, σαν ένα προνόμιο ή ένα λιγότερο κακό. Γιατί το ξέρουμε, υπάρχει πάντα η μοναξιά γι’ αυτούς που μπορούν να την τιμήσουν.

Le Vent Nous Portera – Noir Désir

2008-10-01T18:31:00.004+03:00

Je n'ai pas peur de la route
Faudrait voir, faut qu'on y goûte
Des méandres au creux des reins
Et tout ira bien

Le vent l'emportera

Ton message à la grande ourse
Et la trajectoire de la course
A l'instantané de velours
Même s'il ne sert à rien

Le vent l'emportera
Tout disparaîtra
Le vent nous portera

La caresse et la mitraille
Cette plaie qui nous tiraille
Le palais des autres jours
D'hier et demain

Le vent les portera

Génétique en bandoulière
Des chromosomes dans l'atmosphère
Des taxis pour les galaxies
Et mon tapis volant lui

Le vent l'emportera
Tout disparaîtra
Le vent nous portera

Ce parfum de nos années mortes
Ceux qui peuvent frapper à ta porte
Infinité de destin
On en pose un, qu'est-ce qu'on en retient?

Le vent l'emportera

Pendant que la marée monte
Et que chacun refait ses comptes
J'emmène au creux de mon ombre
Des poussières de toi

Le vent les portera
Tout disparaîtra
Le vent nous portera

«23andMe». Και μετά τι;

2008-09-19T09:55:00.007+03:00

Οι ισορροπίες μεταβλήθηκαν μέσα σε πέντε - έξι χρόνια. Εκεί που ορκιζόμασταν στην υπεροχή του DNA ως αδιαφιλονίκητου πρωταγωνιστή στο θεατρικό έργο που λέγεται “κυτταρική μηχανή”, η οπτική γωνία άλλαξε. Όλο και πιο συχνά, το επιστημονικό κοινό του τοποθετεί το DNA σε ρόλο αν όχι κομπάρσου τουλάχιστον συμπρωταγωνιστή. Η εκτόπιση ενός πρώτου ονόματος επί σκηνής για πάνω από πενήντα χρόνια, ήρθε από μια σειρά δεδομένων ενός καινούργιου παρακλαδιού της βιολογίας, της επιγενετικής. Το πιστεύω της; Τα γονίδια δεν αρκούν για να εξηγήσουν πώς ένας οργανισμός χτίζεται ή πώς θα εξελιχθεί μέσα στη ζωή του. Λίγο πιο επιστημονικά, η επιγενετική μελετάει τη σημασία των «μη κλασσικών» κληρονομικών αλλαγών στην λειτουργία των γονιδίων: αυτών δηλαδή που δεν προέρχονται από κάποια αλλοίωση της αλληλουχίας του DNA.

Να σας δώσω δυο διευκρινιστικά παραδείγματα.

Έχω δυο πολύ καλές φίλες, τη Βάσω και την Κατερίνα, πραγματικές δίδυμες. Η μία είναι στη κυριολεξία ο κλώνος της άλλης. Πάντα επιδίωκαν την διαφοροποίηση μεταξύ τους και την προσωπική αναγνώριση. Στα δέκα χρόνια που τις ξέρω, το έχουν καταφέρει. Παρόλη την αδιαμφισβήτητη ομοιότητα τους (!), δεν μοιάζουν τόσο πλέον. Ξεκίνησαν τη ζωή τους, και θα την τελειώσουν, με την ίδια γενετική κληρονομιά. Με το πέρασμα του χρόνου θα βρεθούν αντιμέτωπες με διαφορετικό περιβάλλον που δεν θα επιδράσει με τον ίδιο τρόπο στην κάθε μια τους, σε επίπεδο εμφάνισης, συμπεριφοράς, ευπάθειας σε νόσους. Οι φίλες μου είναι δηλαδή ίδιες γενετικά και ανόμοιες επιγενετικά.

Πάμε στα κύτταρά μας. Α priori, καθένα από αυτά έχει το προσωπικό μας γονιδιακό φορτίο. Το μεταφέρει ανέπαφο κατά τις κυτταρικές διαιρέσεις και είναι ίδιο για όλα τα κύτταρα του σώματός μας. Πού εστιάζεται λοιπόν η διαφορά μεταξύ π.χ. ενός λεμφοκυττάρου και ενός κυττάρου του δέρματος; Πώς ενώ έχουν το ίδιο γενετικό υλικό, ορισμένα γονίδια ενεργοποιούνται σε συγκεκριμένα κύτταρα και παραμένουν αποσιωπημένα σ’ άλλα, έτσι ώστε να έχουμε διαφορετικές λειτουργίες ανά τύπο κυττάρου; Σίγουρα όχι στα γονίδια, αυτά καθ’ αυτά, αλλά σε παράγοντες που θα καθορίσουν το πως θα «διαβαστεί» το DNA. Αυτοί είναι οι επιγενετικοί παράγοντες. Αν συγκρίνουμε το DNA με μια μουσική παρτιτούρα, το επιγενετικό στοιχείο δρα σαν τον διευθυντή ορχήστρας που ελέγχει την ερμηνεία, δηλαδή την κατάσταση «ενεργό» ή «αποσιωπημένο»(on-off) των γονιδίων. Κάτι σαν ένας επιλεκτικός διακόπτης της λειτουργίας γονιδίων με επιπλέον χαρακτηριστικό τη διαχρονική μνήμη, εφόσον η πληροφορία διατηρείται σε κάθε κυτταρική διαίρεση.

Ο πιο γνωστός και μελετημένος επιγενετικός παράγοντας είναι αυτό της μεθυλίωσης του DNA, όπου η βάση κυτοσίνη «στιγματίζεται» με την προσθήκη ενός μορίου μεθυλίου. Η μεθυλιωμένη κυτοσίνη αντιστοιχεί συνήθως σε μια μορφή «κλειστή» της χρωματίνης και στην αποσιώπηση γονιδίων ενώ τα ενεργοποιημένα γονίδια δεν είναι συνήθως μεθυλιωμένα. Το προφίλ μεθυλίωσης γονιδίων μεταφέρεται κατά την κυτταρική διαίρεση και αλλάζει κατά την διάρκεια της ζωής. Οι δίδυμες φίλες μου έχουν έτσι διαφορετικά «σημαδεμένο» DNA και όσο προχωράνε σε ηλικία τόσο μεγαλύτερη διαφοροποίηση θα έχουν. Είναι το λεγόμενο «epigenetic drift» που παρατηρείται με την ηλικία.

Άλλος σημαντικός παράγοντας είναι αυτός της τρισδιαστατής δομής του DNA. Στην διαδικασία συμπίεσης του DNA στον πυρήνα, η διπλή έλικα τυλίγεται γύρω από «πρωτεϊνικές χάνδρες» (οι ιστόνες), και κατόπιν τυλίγονται περαιτέρω για να δημιουργήσουν μια συμπιεσμένη τρισδιάστατη δομή, την χρωματίνη. Περιοχές πιο συμπιεσμένες θα επιτρέπουν λιγότερη πρόσβαση στο οπλοστάσιο μεταγραφής. Αντίθετα πιο «ανοικτές» περιοχές θα είναι πιο προσπελάσιμες. Ο βαθμός συμπίεσης καθορίζεται όχι μόνο από ποιες «χάντρες» χρησιμοποιούνται αλλά και από τις αλλοιώσεις που μπορούν να υποστούν με την προσθήκη ή την αφαίρεση μικρών χημικών μορίων ακόμα και μεγαλύτερων πρωτεϊνικών ομάδων. Για παράδειγμα, τα γονίδια που σχετίζονται με ακετυλιωμένες ιστόνες είναι συνήθως ενεργοποιημένα. Με άλλα λόγια, η δομή επιδρά πάνω στην επιλογή των γονιδίων που θα ενεργοποιηθούν.

Τέλος, έχουμε το RNA. Μέχρι πρότινος νομίζαμε ότι ο ρόλος του ήταν αυτός του αγγελιαφόρου της γενετικής πληροφορίας, από το DNA στον πυρήνα του κυττάρου, στα εξωπυρηνικά σημεία μετάφρασης και παραγωγής πρωτεϊνών. Τα πράγματα είναι όμως πιο σύνθετα. Δυο τύποι RNA φαίνεται να παίζουν ρόλο σε επιγενετικό επίπεδο. Είναι συγκεκριμένα μικρό RNA (siRNA "silent") αλλά και μεγάλα RNA (RNAnc “non coding”), που έχουν την δυνατότητα να ρυθμίσουν επιλεκτικά την μετάφραση ή όχι ορισμένων γονιδίων. Προέρχονται από τις τεράστιες περιοχές του DNA που είχαν χαρακτηριστεί αρχικά ως DNA σκουπίδι (“junk DNA”) επειδή ναι μεν μεταγράφονται σε RNA, αλλά δεν μεταφράζονται σε πρωτεΐνη.

Όλοι αυτοί οι μηχανισμοί διαμορφώνουν την γονιδιακή έκφραση και υποστηρίζουν «περίεργα» φαινόμενα όπως είναι η αποσιώπηση του δεύτερου Χ χρωμοσώματος στα θηλυκά θηλαστικά, ή το γονεïκό αποτύπωμα (parental imprinting) όπου η έκφραση ορισμένων γονιδίων εξαρτάται από το αν κληρονομήθηκε από τον πατέρα ή την μητέρα. Άλλα παραδείγματα είναι ο ρόλος της διατροφής της κυοφορούσας μάνας στο μελλοντικό διαβήτη του παιδιού της, η εκδήλωση της σχιζοφρένειας, η ανάπτυξη του αυτισμού ή του καρκίνου, τα οποία και τονίζουν τη σημασία της επιγενετικής πληροφορίας.

Η γενετική γεννήθηκε από την ανάγκη να εξηγηθεί η επικράτηση χαρακτηριστικών δια μέσου των γενεών. Με την επιγενετική γίνεται μια καινούρια πλαισίωση του θέματος όπου οι παράμετροι χρόνος και χώρος κάνουν την εμφάνισή τους. Έτσι, το λεπτό σύστημα ενεργοποίησης και αποσιώπησης γονιδίων, προσθέτει μια πλαστικότητα στο μέχρι πρότινος μονοδιάστατο και στατικό μόριο DNA. Είναι σαν να βασιζόμασταν πριν σ’ ένα τηλεφωνικό κατάλογο μιας πόλης για να μάθουμε γι’ αυτήν. Πληροφορίες για τον αριθμό των κατοίκων, την διεύθυνσή τους, το επάγγελμα τους είναι μεν χρήσιμες αλλά χάνουμε κάθε πληροφορία για την λειτουργία της πόλης.

Θα συνεχίσουμε να χρησιμοποιούμε το DNA σαν εργαλείο π.χ. για διάγνωση ή ταυτοποίηση προδιάθεσης σε πάθηση. Αλλά η επιγενετική προσέγγιση διαφαίνεται μοναδική σε πληροφορία για να εξηγήσει τα «ανεξήγητα» της γενετικής, τις επιπτώσεις του περιβάλλοντος ή της διατροφής στο σώμα και στην υγεία μας, ακόμα και να δώσει τις πληροφορίες για τον σχεδιασμό μιας θεραπευτικής αγωγής στα προσωπικά μέτρα του ασθενή. Αν μη τι άλλο, η επιγενετική είναι ένας χρήσιμος οδηγός για την κατανόηση της πολυπλοκότητας του έμβιου.

HAIKU

2008-09-15T20:12:00.006+03:00

Ποίημα Haiku του Γιώργου Σεφέρη

και

Πίνακας του Jacques Muller

"Coucher de soleil rouge en bord de mer"

Από το Α, όπως Aναρχία…στο Μ, όπως Μυρμήγκι!

2008-09-07T23:39:00.010+03:00

Eugène Delacroix, La liberté guidant le peuple, 1830

Γράμμα Α. Ειλικρινά αδυνατώ να παρακολουθήσω και να προσκολλήσω σε πολιτικές θεωρίες γενικά και σε δόγματα ειδικά. Εξάλλου, επιστήμονας και δόγμα είναι δυο έννοιες συμμετρικά αντίθετες. Όλες οι μεγάλες πολιτικές θεωρίες και τα συστήματα που τελειώνουν σε –ισμος όπως φιλελευθερισμός, συντηρητισμός, φασισμός, μαρξισμός, σοσιαλισμός, κομουνισμός, αναρχισμός, φεμινισμός ακόμα και οικολογι…σμός (αναπνεύστε) δεν μπόρεσαν να με κερδίσουν, ψυχή τε και σώματι, αν και δεν πρέπει να βάζουμε τα πάντα στο ίδιο καλάθι… Κάθε ιδεολογία με τις πολιτικές της οργανώσεις, τις ιδιαίτερες «τελετουργίες», ιεραρχίες και ιστορίες της, αλλά κυρίως με τους οπαδούς της, αφιερωμένους στη τύχη τη δικιά μου, που ο πολύς αλτρουισμός και η απόλυτη κατανόηση του σύμπαντος, τους καταντάει εγωιστές, κριτές και επικριτές των πάντων, γκρινιάρηδες, στενόμυαλους, απολιθωμένους, για να μη πω και αντικοινωνικούς …μου φαίνονταν ανέκαθεν άνευ ενδιαφέροντος, με μια μυρωδιά «ντεπασέ» να αναδύεται…θέμα γενιάς ή τρόπος σκέψης δεν ξέρω. Πάρτε μια δεύτερη ανάσα.

Ο Νietsche είχε πει στο βιβλίο του «Η αυγή των ινδαλμάτων»: « Είμαι επιφυλακτικός απέναντι σε κάθε «συστηματικοφιλές» πνεύμα και τους αποφεύγω όταν τύχει και συναντήσω κάποιο στο δρόμο. Η ανάγκη ενός συστήματος είναι μια έλλειψη εντιμότητας». Υπάρχει μια δόση αλήθειας στις προτάσεις αυτές. Την αντιλαμβάνομαι προσωπικά ως εξής: θέλει πράγματι περισσότερο κουράγιο για να μη χωρίζεις τον κόσμο ή τις ιδέες σου σε δυο στρατόπεδα (υπέρ-κατά, δικός μας-εχθρός μας κτλ…) και να ψάχνεις για μια τρίτη διάσταση...από το να είσαι στο προστατευτικό περίβλημα που προσφέρει ένα σύστημα ιδεών.

Καμιά φορά όμως συναντάς από χώρους που δεν το περιμένεις, αυτές τις μικρές σπίθες που απεγκλωβίζουν το πνεύμα. Χιουμοριστικά παραδείγματα είναι «Τα αυτιά έχουν τοίχους, και οι τοίχοι αυτιά», ή ακόμα «Τι αγαπάς στους άλλους; Τις ελπίδες μου»…Τα έχετε διαβάσει και ΄σεις στο δρόμο (1). Θυμάσαι έτσι ότι πάνω από κάθε ιδεολογικό χώρο, στην περίπτωση αυτή του αναρχισμού, παραμένει ο άνθρωπος και η δύναμη, κοινή σε όλους, που εκφράζει τα άπειρα μπορώ που φέρει μέσα του…Το Άπειρο του Αναξίμανδρου; Ίσως αυτό να εξηγεί και την γοητεία που διαχρονικά ασκεί η ιστορία του Ισπανικού Εμφυλίου, της Παρισινής Κομμούνας και της εξέγερσης της Κρόνσταντ…

Γράμμα Μ. Παραμένω στον χώρο του αναρχισμού αλλά μεταφέρομαι σε άλλες κοινωνίες…και στο ζωικό βασίλειο των μυρμηγκιών! Γιατί οι κοινωνίες τους, όπως και άλλα βιολογικά συστήματα, έχουν ένα χαρακτηριστικό ενδιαφέρον…Ζουν χωρίς κεντρικό έλεγχο. Κανείς δεν λέει ή δεν κατευθύνει κανέναν στο τι πρέπει να κάνει…και όμως όλα τα μικρά μέρη της κοινωνίας τους, οι στείρες εργάτριες, αλληλεπιδρούν για να δημιουργήσουν τη συμπεριφορά ενός συνόλου. Η ουτοπία της αναρχίας ενσαρκωμένη στο μικρόκοσμο των εντόμων; Πως γίνεται;

Ας κάνουμε μία ξενάγηση στη κοινωνία τους, ξεκινώντας από τη δημιουργία της για π.χ. ένα από τα 10 000 είδη μυρμηγκιών, αυτό που ζει στην έρημο της Αριζόνας. Κάθε χρόνο, και περιέργως, την ίδια μέρα, οι φτερωτές παρθένες βασίλισσες και τα αρσενικά θα συναντηθούν σ’ ένα γαμήλιο ταξίδι. Η κάθε βασίλισσα θα συνευρεθεί με πολλούς αρσενικούς, οι οποίοι πεθαίνουν μετά την ερωτική περίπτυξη, για να καταλήξει σε μια τρύπα στο χώμα όπου θα εναποθέσει τα αυγά της. Χωνεύοντας το δικό της λίπος, θα θρέψει την πρώτη φουρνιά εργατριών που όταν θα έρθουν σε ωριμότητα θα βγουν απ’ την φωλιά για αναζήτηση τροφής και ο κύκλος ανάπτυξης της κοινωνίας τους αρχίζει…Το σπέρμα που συνέλεξε η βασίλισσα είναι αρκετό για τα επόμενα …15 με 20 χρόνια, οπότε και πεθαίνει. Κάθε κοινωνία φτάνει μέχρι και 10 000 άτομα, 20 μέτρα κάτω από τη γη και μόνο όταν πλησιάζει στο τέλος της ανάπτυξής της στέλνει προς τα έξω καινούργιες παρθένες και αρσενικά μυρμήγκια. «Τα μυρμήγκια δεν κάνουν περισσότερα μυρμήγκια»αλλά μια «αποικία κάνει περισσότερες αποικίες».

Πώς προσαρμόζονται στις συνθήκες που προκύπτουν όπως για παράδειγμα, μια δυνατή βροχή που απαιτεί περισσότερες δυνάμεις οδοκαθαρισμού…ή μάννα εξ’ ουρανού που θα κινητοποιήσει παραπάνω τροφοσυλλέκτριες; Τέσσερις εργατικές δυνάμεις στηρίζουν την αποικία: οι δυνάμεις «περιπολίας» για ασφάλεια του έξω κόσμου, οι οποίες εξασφαλίζουν το δρόμο για τις «τροφοσυλλέκτριες», οι «νοικοκυρές- καθαρίστριες» του οίκου και οι «ρακοσυλλέκτριες» εργάτριες που φτιάχνουν σορούς απορριμμάτων, τα σημαδεύουν με χημικά που εκκρίνουν και τα πηγαινοφέρνουν μες στην περιοχή της φωλιάς. Μόνο τα γηραιότερα μέλη βρίσκονται εκτός, σε αποστολή χωρίς επιστροφή στη φωλιά. Αντιπροσωπεύουν το 25% του εργατικού δυναμικού. Υπάρχει και ένα 50% του συνόλου που δίνει την εντύπωση ότι δεν κάνει τίποτα απολύτως. Πράγματι, γιατί λειτουργούν σαν ενδιάμεσο ανάμεσα στο έξω και το μέσα της φωλιάς, εφεδρική δύναμη για τις εξωτερικές εργάτριες. Είναι αξιοσημείωτο ότι η σχέση μεταξύ των εργατικών δυνάμεων είναι συνεργατική εφόσον οι εργασίες αλληλο-καλύπτονται αν και όλες οι μεταθέσεις δεν επιτρέπονται. Για παράδειγμα, μια νοικοκυρά δεν θα γίνει ποτέ ρακοσυλλέκτρια… Και φαίνεται πως κάθε εργάτρια αποφασίζει κάθε στιγμή το τι θα κάνει…

Πού είναι η λύση του μυστηρίου της οργάνωσης τους; Αποκλείεται η βασίλισσα να στέλνει χημικά σήματα για να οργανώνει τους υπηκόους της…η ταχύτητα απόκρισης στις αλλαγές που προκύπτουν στη φωλιά είναι πολύ μεγάλη για να το δικαιολογεί. Ούτε είναι η όραση, τα μυρμήγκια δεν βλέπουν, αν και ξεχωρίζουν τη νύχτα με τη μέρα. Η αίσθηση τους είναι η μυρωδιά και χρησιμοποιούν τις κεραίες τους γι’ αυτό το σκοπό. Τα σώματα τους πράγματι είναι καλυμμένα με απλούς υδατάνθρακες, ώστε μια αποικία να ξεχωρίζει από την άλλη, αλλά και ένας τύπος εργάτριας από τον άλλον. Δεν φτάνει όμως αυτό.

Η παραπάνω διάσταση έχει να κάνει με την εξής παρατήρηση. Όσο γηραιότερη (έως 20 έτη) είναι μια αποικία, τόσο πιο σταθερή είναι η κατανομή των εργασιών. Όμως τα μυρμήγκια ζουν ένα χρόνο, οπότε δεν έχουμε να κάνουμε με μια ιστορία «σοφίας» που αναπτύσσεται σταδιακά και ωριμάζει η κοινωνία…Η διαφορά μεταξύ της νέας και παλαιάς αποικίας είναι στον αριθμό των μελών της. Έτσι, στην «ελεύθερη» κοινωνία των μυρμηγκιών, τo κλειδί στην ανάληψη των διαφόρων ρόλων/ εργασιών βρίσκεται στην συχνότητα των αλληλο-αναγνωρίσεων των μελών της κάθε εργατικής ομάδας. Κάθε πότε μια καθαρίστρια-νοικοκυρά θα συναντήσει μια εργάτρια της περιπολίας, μια τροφοσυλλέκτρια ή μια ρακοσυλλέκτρια; Ο ρυθμός αυτός μπορεί και αλλάζει με τις αλλαγές στις εξωτερικές συνθήκες της φωλιάς, και είναι αυτός που θα καθορίσει αν η συγκεκριμένη νοικοκυρά θα γίνει τελικά της περιπολίας, τροφοσυλλέκτρια ή ρακοσυλλέκτρια ή ακόμα θα παραμείνει ως έχει.

Ίσως να υπερέβαλλα βλέποντας κάτι κοινό μεταξύ της αναρχίας και της κοινωνίας των μυρμηγκιών. Θα με συγχωρέσετε αν το δείτε με χιούμορ τόσο που θα με αφήσετε να πάω το αστείο ένα βήμα πιο πέρα και να δηλώσω όχι «Το Αιγαίο ανήκει στα ψάρια του» αλλά «Τα μυρμήγκια στην … Αναρχία;;;»

1) Γιώργος Α. Πεπονής, Οι τοίχοι ανήκουν στο πλήθος, Εκδ. Το ποντίκι, 2008.
2) F. Nietzsche, Le crépuscule des idoles, Livre de Poche, 2002, trad. Henri Albert.
3) Τα στοιχεία για τα μυρμήγκια προέρχονται από την ομιλία στο TED της Deborah Gordon, http://www.ted.com/index.php/talks/deborah_gordon_digs_ants.html

ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΜΑΣ

2008-08-31T21:10:00.001+03:00

Τι γίνεται με την διδασκαλία της βιολογίας στην Ελλάδα; Σαν απλώς παρατηρητής, εκπαιδευτικός δεν είμαι, βλέπω καινούργια βιβλία, τετράδια εργαστηριακών ασκήσεων. Ακούω για εξοπλισμό σχολικών εργαστηρίων, τουλάχιστον στα λύκεια. Έτσι, επιπόλαια, αναρωτιέμαι λοιπόν αν πνέει ένας καινούργιος αέρας εκσυγχρονισμού. Λες να ξεφύγαμε από μια διδασκαλία θεωρητική και βιβλιοκεντρική;

Δυο πολύ ενδιαφέροντα άρθρα στο Biology4U (εδώ και εδώ) σχετικά με τις κατευθύνσεις-προτεραιότητες προς τις οποίες οδηγούνται τα σχετικά πράγματα στην Ευρώπη, μου έβαλαν τα γυαλιά στη θέση τους. Άντε, έριξα και μια πιο προσεχτική ματιά στα σχολικά βιβλία. Θυμήθηκα και κάποια παλιά πράγματα που είχα διαβάσει περί διδασκαλίας των φυσικών επιστημών γενικά και της βιολογίας ειδικά.

Το συμπέρασμα μου; Η πρωτοπορία βρίσκεται πραγματικά αλλού. Αν θέλουμε να λέμε ότι μπήκαμε σε ευρωπαϊκό τραίνο μεγάλης ταχύτητας στο θέμα αυτό, μάλλον έχουμε γραπώσει καμιά μεταλλική στήλη έξω από την πόρτα βαγονιού και παραμένουμε εκεί γαντζωμένοι κρατώντας, με νύχια και με δόντια, ισορροπία. Όπως η ιστορία του προαστιακού που ακούγεται εκσυγχρονιστικό βήμα, και στην πραγματικότητα συνοδεύεται από σταθμούς δεκαετίας του ’60 και βάλε, και υπερσύγχρονη τεχνολογία πετρελαιοκίνητη…Αυτές οι δυο όψεις ενός νομίσματος με εκνευρίζουν ώρες-ώρες. Μια και έξω δεν μπορούν να σχεδιαστούν ορθά ακόμα και τα πιο απλά πράγματα; Τα λεφτά…η Ελλαδίτσα μας… και ίσως το όραμα που λείπει.

Μιλάω για τραίνο και εκτροχιάστηκα. Ξαναπιάνω λοιπόν το νήμα του θέματός μου. Γιατί έχω άποψη και ας με πείτε επιθετική και άδικη. Η ζωή στα εργαστήρια σε διδάσκει πραγματικά. Κάτι σαν το σχολείο της ζωής. Σου καλλιεργεί ένα αλάθητο ένστικτο για το τι είναι πραγματικό και τι κάλπικο. Τουλάχιστον σε θέματα βιολογίας και ακόμα και για θέματα διδασκαλίας της βιολογίας.

Που κολλάω λοιπόν και τι ψάχνω;

Κολλάω γιατί μου φαίνεται πως αυτό που προσφέρεται σαν τρόπος διδασκαλίας είναι μια απομίμηση πραγμάτων που γινόντουσαν στο εξωτερικό μερικές δεκαετίες πριν και έχουν πλέον εξελιχθεί. Ζητάω η διδασκαλία των φυσικών επιστημών, να δίδει έμφαση κατά προτεραιότητα στον επιστημονικό τρόπο σκέψης μέσω της πειραματικής διδασκαλίας, και μετά να ασχολιόμαστε με μετάδοση της γνώσης.

Μπαρντόν; Πως αναπτύσσεις αυτό ή μάλλον τι είναι αυτό; Ο ίδιος ο ορισμός της επιστήμης μας δίνει την απάντηση: «η επιστήμη είναι ο λόγος με τον οποίο ο άνθρωπος περιγράφει τα αντικείμενα και τα φαινόμενα της φύσης. Το κύριο χαρακτηριστικό του είναι η αντικειμενικότητα. Ο σκελετός του; ο συλλογισμός που έχει ως αφετηρία την διαίσθηση ή μια υπόθεση. Και η αξιοπιστία του; η πειραματική επαλήθευση». Είπα όλες τις εκφράσεις-κλειδί, δεν θα άφηνα ούτε μία στην άκρη. Η κάθε μία ενώνεται με την άλλη σαν κρίκος που καταλήγει σε μια λέξη «πειράματα». Έτσι νοείται η επιστημονική διδασκαλία στις φυσικές επιστήμες και το πραγματικό χτίσιμο της γνώσης…μέσω της πειραματικής διαδικασίας. Την δουλεία του ερευνητή μ' άλλα λόγια. Όχι τυφλή προσκόλληση σε απολιθωμένα πρωτόκολλα όσο καλά και να είναι εικονογραφημένα. Τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν όσο γίνεται στην αυτόνομη σκέψη, όχι στην καλή εκτέλεση.

Με μια κουβέντα, να χρησιμοποιούν το μυαλό τους, τελεία και παύλα. Να θέτουν ερωτήματα, να σχεδιάζουν πειράματα, να τα πραγματοποιούν, να κάνουν λάθη γιατί τα εμπόδια σε βοηθούν να προοδεύσεις, να υποστηρίζουν τα αποτελέσματα τους. Να δημιουργούν έτσι νόημα και να αποκτούν ανεξίτηλη γνώση της πραγματικότητας μες από την συζήτηση, την αξιολόγηση και την παρουσίαση των αποτελεσμάτων τους. Και νομίζω ότι μια τέτοια προσπάθεια θα τα ξετρέλαινε από χαρά και ενδιαφέρον. Επιτέλους μακριά από την εικονική πραγματικότητα και τα μπλι-μπλι τους. Ζήτω η κινητοποίηση όλων των αισθήσεων και του νου. Μπρος για μια καινούργια σχέση με την πραγματικότητα. Η γνώση θα ακολουθήσει σαν φυσικό συνοδοιπόρο ή σαν εργαλείο της σκεπτόμενης διαδικασίας-έρευνας. Και όλα κυλούν όμορφα και ωραία σ’ έναν τέλειο κόσμο κάτω από το διακριτικό βλέμμα-καθοδήγηση του καθηγητή-μέντορα, με ρόλο σημείου αναφοράς για την σημερινή επιστημονική γνώση.

Νομίζεται τώρα ότι σαν λέω ιστορίες για αγρίους σ’ άλλη γη και σ’ άλλα μέρη; Τστστστς. Σας πληροφορώ ότι, στας Ευρώπας και στας Αμερικάς, η εισαγωγή της πειραματικής διαδικασίας στο σχολείο σαν κύριος μοχλός διδασκαλίας των φυσικών επιστημών έχει θεσμοθετηθεί σαν επίσημη εκπαιδευτική πολιτική και πρακτική διδασκαλίας από το δημοτικό κιόλας…Τώρα το θέλει το μπαρντόν και σας το έκλεισα το στόμα, να!

Γιατί όμως να αναπτύξεις τον επιστημονικό τρόπο σκέψης; Επιστήμονες baby Einstein θα γίνουμε όλοι; Μα όχι, και υπάρχουν πολλοί λόγοι. Να σας πω μερικούς.

Η επιστήμη παίζει όσο ποτέ έναν ρόλο ουσιαστικό στις κοινωνίες μας. Έχει αλλάξει τον τρόπο που ζούμε. Όμως ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού περιορίζεται απλώς στο να χαίρεται τις βελτιώσεις σε υλικό επίπεδο, σε θέματα υγείας κτλ… και δεν γεύεται τη χαρά του να έχει μια σχέση αλήθειας με την πραγματικότητα. Δεν αξίζει λοιπόν να είναι κανείς λίγο πιο ενεργός συμμέτοχος της γνώσης και όχι μόνο παρατηρητής και απόμακρος κιόλας;

Είμαστε γεμάτοι σκεπτικισμούς και δυσπιστία προς όλους και όλα. Αντίθεση, ο σεβασμός προς τα πειραματικά αποτελέσματα που ανακαλύπτεις ο ίδιος, επαληθεύεις και παρουσιάζεις σε τρίτους, όσο και η αντικειμενικότητα που συνεπάγεται με την επιστημονική διαδικασία, μπορούν να διδάξουν στο παιδί πολλά. Του μαθαίνουν να ακούει την εσωτερική φωνούλα που λέει ότι υπάρχει αλήθεια, και λιγότερη αλήθεια, και τον βοηθούν να χτίσει τον εαυτό του, να πιστεύει στη γνησιότητα του λόγου και της σχέσης του με τον άλλον. Για να μην αναφέρω πόσο η πειραματική διαδικασία σε βοηθάει να ξεχωρίσεις το ουσιώδες από το ανούσιο, να αναλύσεις μια κατάσταση και δεδομένα και να ιεραρχήσεις τα θέματα σου.

Άσε τέλος που η επιστημονική διαδικασία σου πηγαίνει εκ των ων ουκ άνευ, με την άρθρωση ενός λόγου ακριβές, την δυνατότητα να επιχειρηματολογείς και να γράφεις συγκροτημένα και με λογικό ειρμό. Χρησιμότατες ιδιότητες, πόσο μάλλον αν τις συνδυάσεις με καλλιέργεια της περιέργειας, λογική και δημιουργικότητα.

Γιατί σήμερα τι ζητάει ο κόσμος από τους ανθρώπους; Όχι μόνο να έχει δυνατότητες ανάλυσης, να λύνει προβλήματα ή να εφαρμόζει αποτελεσματικά μια διαδικασία. Ζητάει την ευλυγισία της προσαρμογής και την ανάπτυξη της δημιουργικότητας. Και η διδασκαλία της επιστήμης μέσω της πειραματικής διαδικασίας μπορεί να προσφέρει όσο τίποτα άλλο αυτά τα πράγματα στην διαμόρφωση των προσωπικοτήτων.

Πως μπορεί να γίνει αυτό; Μεγάλο κεφάλαιο και αλλουνού πονοκέφαλος αλλά υπάρχουν τρόποι, τόσο μοντέρνοι που να τους αγνοείς είναι σαν να αρνείσαι την επανάσταση που έφερε το ίντερνετ. Έχουν βρει ή επεξεργάζονται συγκεκριμένες λύσεις, προτάσεις, έχοντας τις εξελίξεις της επιστήμης κοντά στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Και από ότι φαίνεται δεν είναι πάντα θέμα χρημάτων που δεν δίδονται, επιμόρφωσης καθηγητών που δεν πραγματοποιείται εγκαίρως και παροχών που δεν έρχονται. Είναι και θέμα ανθρώπων και θέλησης. Δέστε τα άρθρα που σας λέω. Αξίζουν στ’ αλήθεια.

Δεν μαζεύεις τα μπογαλάκια σου κοπελιά να πας στην Ευρώπη την πρωτοπόρα; Άσε μας εδώ στην ησυχία μας. Όχι, δεν πάω πουθενά. Δεν θέλω να κάνω κριτική για την κριτική ή να παρουσιάσω ύπουλα τρόπους για καλύτερη κοινωνική και επαγγελματική ένταξη των νέων (χωρίς παρεξήγηση). Σκέφτομαι απλώς δυνατά και το θέμα είναι αλλού. Η επιστήμη μπορεί να είναι για όλους, αξίζει να είναι για όλους και η διδασκαλία της που περνάει υποχρεωτικά από την πειραματική διαδικασία αποτελεί πολύτιμο βοήθημα για να εφευρίσκουμε το αύριο σε καλύτερες βάσεις.

ALLERGIES

2008-08-26T12:28:00.002+03:00

Έπεσα σ’ αυτά τα κινούμενα σχέδια και ξετρελάθηκα.
Claire Bretécher είναι θα μου πείτε…παλιά καραβάνα.
Ορίστε λοιπόν μια ιστοριούλα από το άλμπουμ Allergies, εκδ. Claire Bretécher, 2004.

Συγγνώμη, αλλά το κείμενο δεν μεταφράζεται. Θα έχανε όλο το χιούμορ του. Πάρτε το σαν ένα δωράκι για τους γαλλόφωνους επισκέπτες του μπλογκ…

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

2008-08-25T11:08:00.001+03:00

Σκίουρος-Sciurus Vulgaris

Η Σαμπρίνα παρατηρεί ένα ζώο πάνω σ’ ένα κλαδί. Νομίζει ότι είναι ένα πουλί, αλλά είναι πολύ μακριά για να δει τι είδος πουλιού είναι. Βγάζει τα κιάλια και ανακαλύπτει ότι είναι ένας σκίουρος! Επειδή δεν κουνιέται καθόλου, αναρωτιέται αν έχει πεθάνει. Τα κιάλια της δεν είναι πολύ δυνατά. Παίρνει ένα τηλεσκόπιο: ο σκίουρος είναι ακίνητος επειδή έχει στριμώξει ανάμεσα από τα πόδια του ένα φουντούκι και ετοιμάζεται να το τραγανίσει. Διορθώνοντας καλύτερα το τηλεσκόπιο, αντιλαμβάνεται ότι κάνει εντελώς λάθος! Δεν είναι ένα φουντούκι που εξέχει από τα πόδια του σκίουρου. Είναι το πολύ μικρό κεφαλάκι από ένα μωρό σκίουρο.

Αυτό που φαντάζεται η Σαμπρίνα στην αρχή δεν είναι λάθος. Ξέρει ότι υπάρχει ένα ζώο πάνω στο κλαδί του δέντρου. Είναι σωστό, αλλά αυτό το ζώο δεν είναι ένα πουλί: είναι ένας σκίουρος. Σιγά-σιγά, το αληθινό γίνεται «πιο αληθινό». Η Σαμπρίνα βλέπει πάντα το ίδιο πράγμα, αλλά το βλέπει διαφορετικά. Έτσι, ξέρει όλο και καλύτερα, καταλαβαίνει όλο και περισσότερο αυτό που γίνεται εκεί, πάνω στο δέντρο.

Η γνώση του ανθρώπου προοδεύει μ’ αυτόν τον τρόπο. Βλέπουμε τα ίδια πράγματα. Αλλά έχουμε τρόπους για να τα βλέπουμε καλύτερα: μικροσκόπια για να βλέπουμε πράγματα όλο και μικρότερα, εργαλεία για να βλέπουμε όλο και μακρύτερα, μηχανήματα για να επιβεβαιώνουμε, για να κάνουμε πειράματα και αναλύσεις…

Σε 1 χρόνο, σε 100 χρόνια, σε 10 000 χρόνια, θα βλέπουμε τα ίδια πράγματα, αλλά διαφορετικά. Αυτό που ξέρουμε γίνεται όλο και πιο αληθινό.

Μετάφραση από το βιβλίο « Ce qu’on sait et ce qu’on ne sait pas» Β.Labbé & M. Puech, Les Goûters Philo, Milan 2001.

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

2008-08-10T17:45:00.001+03:00

Αν μίλαγα σαν το Holden Caulfield, ήρωα του κλασσικού «Φύλακας στη σίκαλη» του J.D. Salinger, θα έλεγα ότι η ανάγνωση του βιβλίου αυτού με πέθανε… Μένω και η ίδια έκπληκτη με την διατύπωσή μου. Γιατί το μυθιστόρημα αυτό δεν δείχνει να λέει πολλά. Είναι η ιστορία ενός εφήβου, λίγο χαμένου, που παίρνει οριστική αποβολή από το σχολείο, για πολλοστή φορά, και αποφασίζει να περάσει τρεις μέρες μόνος του στην Νέα Υόρκη, σε ένα ταξίδι «μύησης» στην ενήλικη ζωή. Σ’ αυτόν τον περίπλου απολύτως τίποτα το συνταρακτικό δεν θα συμβεί… Δεν μένεις όμως ανικανοποίητος σαν αναγνώστης. Γραμμένο στο πρώτο πρόσωπο, έχει έναν ήρωα που γράφει όπως μιλάει και σκέφτεται, απλά, χωρίς μεγάλες απογειώσεις, με σκέψεις και αντιδράσεις που θα μπορούσαν να ανήκουν στον καθένα. Με οικονομία λεξιλογίου, αλλά όχι άνευ ουσίας, πολλές φορές πολύ αστείο, το κείμενο σε κρατάει μέχρι το τέλος σ’ έναν παρατεταμένο ρυθμό. Πίσω από τη γραφή, σχεδόν ακουμπάς το συναισθηματικό κόσμο, τον τρόπο λειτουργίας και τη διορατική ματιά του Holden προς τους συνομήλικες του και τους ενήλικες. Αυτά ακριβώς σε συναρπάζει παρόλη την φαινομενικά ηλικιακή ανωριμότητα του ήρωα. Και δεν είναι θέμα προσωπικής αναδρομής σε μια εποχή, που έχει λήξει, την εφηβεία. Η αφήγηση τούτη έχει απήχηση σε κάθε ηλικία: είναι ένα κάλεσμα για μια στάση ζωής πιο αυθόρμητη, πιο αληθινή δηλαδή πιο ουσιαστική.

Ένα μικρό ορντέβρ…

«Αν θέλετε λοιπόν στ’ αλήθεια να τ’ ακούσετε, τότε πρώτο και κύριο μπορεί να περιμένετε πως θα σας πω που γεννήθηκα, και τι φρίκη που ήτανε τα παιδικά μου χρόνια, και τι φτιάχνανε οι δικοί μου και τα ρέστα πριν με κάνουνε, κι ένα σωρό αηδίες και ξεράσματα καταπώς στο Δαβίδ Κόπερφηλντ, όμως δεν έχω όρεξη να πιάνω τέτοιες ιστορίες. Πριν απ’ όλα, αυτά τα πράγματα τα βαριέμαι όσο δεν παίρνει, και έπειτα είναι κι οι γονιοί μου, που θα κατεβάζανε από δυο αιμορραγίες ο καθένας αν έλεγα τίποτα πολύ προσωπικό για λόγου τους. Τσαντίζονται πολύ με κάτι τέτοια, ιδίως ο πατέρας μου. Δε λέω, είναι εντάξει να πούμε, αλλά μυγιάγγιχτοι του κερατά. Κι έπειτα, διάολε, δεν είπαμε να σας αραδιάσω ολόκληρη αυτοβιογραφία ή ξέρω ‘γω τι. Θα σας μιλήσω μοναχά για κείνα τα τρελά που μου συμβήκανε γύρω στα Χριστούγεννα, και μετά με πήρε η κάτω βόλτα και με φέρανε δωπέρα να καλμάρω. […]»

«Ο φύλακας στη σίκαλη» του J.D. Salinger, εκδόσεις Επίκουρος, μετάφραση Τζένης Μαστοράκη.

QUO VADIS?

2008-07-08T23:01:00.004+03:00

Yves Bourredon, composition Les bateaux autour du château, 2008

Θα ανοίξω τη σιδερένια πόρτα του κήπου,

Θα τραβήξω τους εβδομήντα σύρτες και τα ογδονταοχτώ λουκέτα,

Και θα σπρώξω την ξύλινη πύλη του κάστρου,

Θα μπω μέσα.

Θα απελευθερώσω τα τριπλομανταλωμένα παράθυρα,

Θα μπει φως,

Και θα πω...έφτασα...

Ας αρχίσουν οι διακοπές!

Καλό καλοκαίρι!

1) βασισμένο στο βιβλίο Η μάγισσα που μισούσε τα κάλαντα του Ε. Τριβιζά

Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΓΥΜΝΟΣ...

2008-07-02T21:11:00.004+03:00

Τι θα μπορούσε να χαρακτηρίσει την πεμπτουσία του ανδρισμού με μια μόνο λέξη; Tεστοστερόνη. Τι ποιητικό, ανατρίχιασα! Και όμως, είναι μια ορμόνη που σχετίζεται συμβολικά αλλά και κυριολεκτικά μ’ όλα τα ανδρικά χαρακτηριστικά. Μιλήστε για την διαφοροποίηση του εμβρύου σε άρρεν, για την τριχοφυΐα, την μυϊκή ανάπτυξη και μάζα, την οστική πυκνότητα, την ωρίμανση της φωνής και των γεννητικών οργάνων, και αυτή η ανδρική ορμόνη σας περιμένει στη γωνία. Κλασσικά πράγματα. Μιλήστε στη συνέχεια για ανδρική σεξουαλική λίμπιντο, ρύθμιση αναπαραγωγικών, καρδιοαγγειακών λειτουργιών και ύπνου για να δημιουργήσετε περισσότερο ενδιαφέρον και να’ την πετιέται! Δεν τελειώσαμε εδώ. Παίζει και εκτός κρεββατοκάμαρας σε ψυχοσωματικό επίπεδο αφού συμβάλλει στο αίσθημα ευζωίας, αλλά και επιθετικότητας, μαχητικότητας, ανάγκης συναγωνισμού, ρήξης και ρίσκου.

Είναι ακριβώς η δράση της τεστοστερόνης σαν αναβολικό που την κάνει ελκυστική ουσία προς χρήση από αθλητές, άνδρες και γυναίκες, που το άθλημά τους χρειάζεται δύναμη ή/ και μαχητικότητα και παρά τον χαρακτηρισμό της ως απαγορευμένης ουσίας, δηλαδή ντόπας, από τους επίσημους αθλητικούς φορείς. Η χρήση της ενισχύει την σκελετική μυϊκή μάζα, την δύναμη και την σωματική αντοχή εφόσον αυξάνει την παραγωγή μυϊκών πρωτεϊνών βοηθώντας και στην καλύτερη και ταχύτερη αποκατάσταση μυϊκών τραυματισμών…αλλά η μακροχρόνια χρήση της προκαλεί σοβαρές και μη αναστρέψιμες σωματικές βλάβες. Έτσι έχουμε περίπου το 43% των θετικών δειγμάτων που δίδονται από τα εργαστήρια αντιντόπινγκ να ενοχοποιούν αυτή την ουσία ή τα συνθετικά στεροειδή παράγωγά της.

Μαντεύω τη σκέψη σας. «Οι περισσότεροι αθλητές παίρνουν κάτι για να έχουν τις υψηλές επιδόσεις που έχουν. Ο Ολυμπιακός μύθος έχει αλλάξει υπόσταση και έχει μεταβληθεί σε μια φαντασίωση βιομηχανικής εμβέλειας. Για ποια φυσική δύναμη μιλάμε; Εδώ το θέαμα στηρίζεται στον ανταγωνισμό των … επιστημονικών επιτευγμάτων. Με έπαθλο δόξα και κυρίως χρήμα. Το επικροτούμε και το αναζητάμε… οπότε κοροϊδευόμαστε τώρα; ».

Είναι αλήθεια πως η λέξη ντόπα πυροδοτεί συνήθως περίπου τις ίδιες ερωταποκρίσεις. «Το ντόπινγκ είναι πάντα μπροστά από το αντιντόπινγκ. Οι ντοπαρισμένοι αθλητές χρησιμοποιούν ουσίες και μεθόδους που μπορεί να μην έχουν καταγραφεί ή επικυρωθεί. Όταν ξέρουν πότε θα υποβληθούν σε ελέγχους, ρυθμίζουν τα πράγματα ώστε να κρατούν τα οφέλη της χρήσης των παράνομων ουσιών αλλά να βγαίνουν καθαροί ».

Τα σχόλια δικά σας. Θα ήθελα όμως να παρουσιάσω ένα γεγονός υπαρκτό, για να δείτε ότι το θέμα αντιντόπινγκ είναι και ένα επιστημονικό θέμα. Έτσι θα ξέρετε εμπεριστατωμένα ότι η αποτελεσματικότητα ή η αναποτελεσματικότητα των ελέγχων δεν είναι μόνο θέμα πολιτικού σχεδιασμού, βούλησης, αποτελεσματικής καταστολής ή ακόμα αστυνομικού δαιμονίου... αλλά είναι και θέμα επιστημονικής σπαζοκεφαλιάς!

Η ιστοριούλα μας έχει ως εξής. Είναι γνωστό, χρόνια τώρα, πως μερικοί αθλητές, άνδρες και ιδίως Ασιάτες, έχουν την ευχέρεια να λαμβάνουν εξωγενώς τεστοστερόνη, να χτίζουν έτσι ένα σώμα «Α. Schwarzenegger to be», και να περνούν αλώβητοι από ελέγχους που υποτίθεται εντοπίζουν τους κατεργαράκους. Πώς γίνεται αυτό;

Η μέθοδος ανίχνευσης παράνομης χρήσης τεστοστερόνης (Τ) συμπεριλαμβάνει τη μέτρηση της συγκέντρωσής της στα ούρα και τη σύγκριση της τιμής αυτής με τη συγκέντρωση της επιτεστοστερόνης (Ε), ένα μη βιολογικά δραστικό ισομερές της τεστοστερόνης. Σε φυσιολογικές συνθήκες, ο λόγος (Τ/Ε) είναι συνήθως κοντά στο ένα. Μέχρι σήμερα, θεωρείται ότι η λήψη εξωγενούς τεστοστερόνης δεν θα επηρεάσει τη συγκέντρωση της επιτεστοστερόνης αλλά μόνο αυτή της τεστοστερόνης. Εάν λοιπόν ο λόγος Τ/Ε βρεθεί να ισούται ή να είναι μεγαλύτερος του τέσσερα, τότε υπάρχει υποψία ντοπαρίσματος. Αυτός είναι ο κανόνας.

Σε πρόσφατο άρθρο μαθαίνουμε όμως ότι δεν είναι πάντα έτσι τα πράγματα. Ο λόγος (Τ/Ε) εξαρτάται από ένα γονίδιο, UGT2B17, το οποίο κωδικοποιεί για μία πρωτεΐνη-ένζυμο της μεταβολικής οδού της τεστοστερόνης. Το ένζυμο αυτό επιτρέπει την μετατροπή του μορίου τεστοστερόνης από λιποδιαλυτή σε υδατοδιαλυτή μορφή, με αποτέλεσμα να εκκρίνεται στα ούρα. Υπάρχει σε δυο εναλλακτικές μορφές: μιας πλήρους, insert «ins» και μιας άλλης με αφαίρεση, deletion «del», ενός μικρού τμήματος, μορφή που δεν πραγματοποιεί την μετατροπή της τεστοστερόνης σε υδατοδιαλύτη μορφή. Ανάλογα με τα δυο αλληλόμορφα του γονιδίου UGT2B17 (ένα από τον κάθε γονέα) που φέρει ο καθένας, θα έχουμε διαφορετικό φαινοτυπικό προφίλ (προφίλ del/del, del/ins ή ins/ins) και διαφορετική δυνατότητα έκκρισης τεστοστερόνης στα ούρα.

Συγκεκριμένα, εθελοντές που κατανέμονται στις τρεις φαινοτυπικές ομάδες που προαναφέραμε, δέχτηκαν να λάβουν ενδομυϊκά μια μοναδική δόση που αντιστοιχεί σε 360 mg ουσίας και τα επίπεδα τεστοστερόνης στα ούρα τους να παρακολουθούνται για δεκαπέντε μέρες. Όσοι είχαν το προφίλ del/ del δεν έδωσαν ποτέ ένα λόγο Τ/Ε μεγαλύτερο του 4. Λογικό, εφόσον στην περίπτωση τους η τεστοστερόνη δεν εκκρίνεται στα ούρα. Με άλλα λόγια, αν ήταν αθλητές, τα δείγματά τους θα δίνονταν ως αρνητικά. Αντίθετα, όλα τα δείγματα με προφίλ del/ins ή ins/ins, θα έβγαιναν ύποπτα θετικά όπως και θα έπρεπε.

Αυτό σημαίνει ότι ψευδώς αρνητικά δείγματα μπορεί να δοθούν, σε ποσοστό άγνωστο μέχρι στιγμής. Αυτό που ξέρουμε είναι ότι το προφίλ del/del συναντάται στα δυο τρίτα των Ασιατών (66,7%) και στο 9,3% των Καυκάσιων, ενώ η συχνότητα σε άλλες φυλετικές ομάδες είναι ακόμα άγνωστη…Την απάντηση θα την μάθουμε φυσικά μετά τους αγώνες του Πεκίνου…

Ερώτηση κρίσεως: μπορούν να δοθούν ψευδώς θετικά δείγματα; Όχι, γιατί η μέθοδος επιβεβαίωσης που ακολουθείται είναι διαφορετική από αυτή της ανίχνευσης. Επιβεβαιώνει την παρουσία εξωγενούς τεστοστερόνης με βάση τον λόγο μεταξύ των ισοτόπων 12 και 13 (13C/12C ratio) του ατόμου του άνθρακα, ο οποίoς έχει άλλη τιμή στην ενδογενή και διαφορετική στη συνθετική τεστοστερόνη.

Τέλος αυτής της ιστορίας. Και γρήγορα-γρήγορα σας λέω μια άλλη για να δικαιολογήσω τον τίτλο…

…Και ενώ ο βασιλιάς βάδιζε περήφανα μπροστά στη λιτανεία, κάτω από έναν εξαίσιο ουρανό, όλος ο λαός στο δρόμο κι από τα παράθυρα των σπιτιών αναφωνούσε: «Τι υπέροχος μανδύας! Τι χάρη που έχει η ουρά! Τι τέλειο κόψιμο!»
Κανένας δεν ήθελε να αφήσει να φανεί ότι δεν έβλεπε τίποτα · θα τον έπαιρναν για τρελό ή τελείως ηλίθιο. Ποτέ βασιλικός μανδύας δεν είχε προκαλέσει τέτοιο θαυμασμό. « Μα μου φαίνεται ότι είναι τελείως γυμνός», είπε ένα μικρό παιδί. «θεέ και Κύριε, άκουσον τη φωνή της αθωότητας», ψέλλισε ο πατέρας του. Κι αμέσως, ένας ψίθυρος σηκώθηκε από το πλήθος που επαναλάμβανε τα λόγια του παιδιού: «ένα παιδί λέει πως ο βασιλιάς είναι γυμνός!», φώναζαν επιτέλους όλοι. Ο βασιλιάς αισθάνθηκε πολύ ταπεινωμένος, γιατί του φάνηκε ότι είχαν δίκιο. Σκέφτηκε όμως και πήρε την απόφασή του: «όπως και να ‘χει το πράγμα, πρέπει να συνεχίσω ώς το τέλος!» Μετά προχώρησε ακόμη πιο αγέρωχα και οι αυλικοί, με σεβασμό, συνέχισαν να κρατάνε την ουρά του βασιλικού μανδύα που ήταν ανύπαρκτος…

[Hans Christian Andersen, “Τα καινούρια ρούχα του βασιλιά”]

1) J.J. Schulze et al., J. Clinical.Endo.Metab.11 March 2008, http://jcem.endojournals.org/cgi/rapidpdf/jc.2008-0218v1

COULEUR CAFE bis

2008-06-27T15:26:00.002+03:00

"Couleur Café", Serge Gainsbourg, 1965

"Couleur Café" bis, Musica Nuda, 2007

ΑΦΡΙΚΑΝΙΚΟ ΟΝΕΙΡΟ

2008-06-22T01:58:00.002+03:00

Παρακαλώ πατήστε με αριστερό κλικ εδώ ή εδώ…Έχετε βολευτεί στο κάθισμα σας; Κλείστε τα μάτια και απολαύσετε ένα ήρεμο και μαγευτικό ταξίδι σε αναθεωρημένους αφρικανικούς ήχους από το Μαλί με τη θεϊκή φωνή της Τraoré Roake. Αδύνατον να μη σας συγκινήσει...

Ουπς, μπήκε σφήνα το μουσικό τρέïλερ του ΤED… Από την ατμόσφαιρα Out of Africa θα κάνουμε αναγκαστική προσγείωση σε κάτι που δεν είναι μια όμορφη ιστορία αγάπης ή μια όμορφη ιστορία σκέτα. Είναι μια ιστορία μάλλον άσχημη. Το AIDS και η Αφρική. Το ξέρω ότι τελευταία επιλέγω θέματα το ένα πιο θλιβερό από το άλλο…αλλά φάσεις έμπνευσης είναι αυτές και θα περάσουν όπως κυλάει το ποτάμι ή γυρίζει η ρόδα, ό,τι προτιμάτε.

Αυτή τη φορά λοιπόν, θα χρησιμοποιήσω το μυαλό και την γνώση μιας οικονομολόγου, της Emily Oster για να πιάσω ένα θέμα που συνήθως άπτεται των επιδημιολόγων ή άλλων συναφών επιστημόνων της υγείας. Η ματιά αυτή έχει ενδιαφέρον γιατί εμφανίζονται σκιές σε θέματα που συνήθως θεωρούνται δεδομένα και καλά τεκμηριωμένα. Έτσι, πιστεύουμε ότι το ΑIDS, μια σεξουαλικά μεταδιδόμενη ασθένεια, συνδέεται στην Αφρική με την φτώχεια, και την «ελεύθερη» σεξουαλική συμπεριφορά. Και σκοτώνει άσχημα. Υπολογίζεται ότι 25 εκατομμύρια Αφρικανοί είναι μολυσμένοι με τον ιό αυτό και θεωρείται δεδομένο πως η μείωση της φτώχειας με οικονομική ανάπτυξη όπως και η αλλαγή στην σεξουαλική συμπεριφορά, είναι τα κύρια κλειδιά για να τεθεί υπό έλεγχο η επιδημία αυτή. Είναι έτσι όμως;

Ο περιορισμός του AIDS στην Αφρική είναι θέμα εκπαίδευσης. Αυτή η σκέψη βρίσκεται πίσω από την λεγόμενη ABC πολιτική που εφαρμόστηκε ευρέως στην υπο-Σαχάρια Αφρική. Το leitmotiv της; Αποχή από το σεξ (Abstain), πίστη στον σύντροφο (Be faithfull), και χρήση προφυλακτικών (Condoms use). Τι αποτέλεσμα έφερε; Κανένα ουσιαστικής σημασίας και σε καμία αφρικανική χώρα εκτός από την Ουγκάντα. Αν πάρουμε το παράδειγμα ενός άνδρα που δεν είναι μολυσμένος, ζει στην Μποτσουάνα όπου 30% του πληθυσμού είναι μολυσμένο με HIV, θα δούμε πως αν αλλάξει μια φορά σεξουαλικό ταίρι μέσα σ’ ένα χρόνο, θα αυξήσει κατά 3% την πιθανότητα να πεθάνει μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια! Κάπως πρέπει αυτός ο κίνδυνος να έχει περάσει στον πληθυσμό και να έχει κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου. Γιατί όμως δεν βλέπουμε αλλαγή συμπεριφοράς; Είναι θέμα πολιτισμικό;

Η E. Oster παρέχει μια ενδιαφέρουσα εξήγηση, χρησιμοποιώντας εργαλεία των οικονομολόγων που αξιολογούν την υγεία με όρους οικονομικούς: μια επένδυση με κόστος και κέρδος. Αν είμαι κομπιουτεράς, δεν υπάρχει λόγος να βελτιώσω την 9η έκδοση του προγράμματος XYZ αν σε λίγες μέρες θα βγει η 10η έκδοση. Το ίδιο ισχύει αν επιλέγω να πάω σινεμά αντί να πάω στη γυμναστική, να φάω ένα μπισκότο αντί να φάω καρότο…είναι θέμα δηλαδή του τι απόδοση προσβλέπω στις επιλογές μου σε θέματα υγείας και αυτό συνδέεται με το πόσο περιμένω να ζήσω. Το ίδιο συμβαίνει με την περίπτωση του AIDS. Η αποτυχία της ABC πολιτικής φαίνεται να έχει να κάνει με το μικρό προσδόκιμο ζωής σε πολλά σημεία της Αφρικής (40-50 έτη). Όσο μικρότερο είναι αυτό τόσο μεγαλύτερη η έκταση της επιδημίας. Η ίδια θετική συσχέτιση υπάρχει μεταξύ του ποσοστού ελονοσίας, άλλης ασθένειας που σκοτώνει, και της αλλαγής της σεξουαλικής συμπεριφοράς ή μεταξύ του ποσοστού μητρικών θανάτων στη γέννα και της σεξουαλικής συμπεριφοράς των νέων γυναικών. Αντιμέτωποι μ’ ένα σημαντικό ρίσκο παραβλέπουμε ένα άλλο και ας είναι εξίσου μεγάλο.

Τι σημαίνει αυτή η πληροφορία; Σημαίνει ότι το AIDS δεν θα εξαλειφθεί από μόνο του και κάθε μέτρο απαιτεί την κατανόηση του πώς οι άνθρωποι λειτουργούν. Σημαίνει επίσης ότι μια αποτελεσματική αγωγή υγείας για το AIDS πρέπει να συνοδεύεται απαραίτητα και από άλλα μέτρα που να αυξάνουν π.χ. το προσδόκιμο ζωής ή να μειώνουν τους κινδύνους στη γέννα. Για να κάτσει να σε ακούσει (ή να σε διαβάσει…χεχεχε) ο άλλος πρέπει να έχει δυνατό κίνητρο, πολύ απλά.

25 εκατομμύρια Αφρικανοί υπολογίζεται ότι είναι μολυσμένοι κατά το UN AIDS. Είναι όντως έτσι; Τα επιδημιολογικά στατιστικά είναι καλά τεκμηριωμένα από το 2003 και μετά, με στοιχεία από τυχαία δειγματοληψία. Αντίθετα, πριν το 2003 τα δεδομένα είναι διάσπαρτα, αφορούν κάθε χρόνο μια διαφορετική ομάδα πληθυσμού -αν υπάρχουν κάν. Για παράδειγμα, μια χρονιά θα παίρνονται δείγματα από εγκύους, μιαν άλλη από χρήστες ναρκωτικών, μιαν άλλη από … κανέναν. Πώς να βγάλεις αξιόπιστα συμπεράσματα; Ένας τρόπος να παρακάμψεις αυτή την δυσκολία είναι να παρακολουθήσεις τα ποσοστά θνησιμότητας σαν έμμεσο δείκτη του ποσοστού μόλυνσης από AIDS εφόσον είναι μια ασθένεια που χτυπάει νέες ηλικίες (άτομα 20 με 45 ετών). Αν είναι πιο καλά τεκμηριωμένα τα αποτελέσματα μιας τέτοιας μελέτης, είναι ανατρεπτικά: δεν μιλούν για 25 εκατομμύρια μολυσμένα άτομα αλλά για 10 με 12 εκατομμύρια δηλαδή τους μισούς… Καλά νέα, αλλά φαίνεται πως χρειάζεται να γίνει διαφορετική διαχείριση των κονδυλίων που διατίθενται διεθνώς για την αντιμετώπιση του AIDS στην Αφρική...

Το ΑIDS στη Μαύρη Ήπειρο είναι μια ασθένεια που συνδέεται με την φτώχεια και αν μειωθεί η φτώχεια, θα μειωθεί και το AIDS. Και αυτός ο συνειρμός μπαίνει σε αμφισβήτηση γιατί τα μεγαλύτερα ποσοστά μόλυνσης είναι στα μέρη με την μεγαλύτερη οικονομική δραστηριότητα. Εκεί που γίνονται εξαγωγές, έχει δρόμους, πηγαινοέρχονται φορτηγά, εμπορεύματα και οδηγοί φορτηγών…εκεί πονάει το πράγμα περισσότερο. Τόσο που η Ε. Oster υπολόγισε πως διπλασιασμός του όγκου των εξαγωγών αντιστοιχεί σε τετραπλασιασμό των HIV θετικών κρουσμάτων. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν πρέπει να υπάρχει ανάπτυξη στην Αφρική … αλλά σημαίνει ότι πρέπει να λαμβάνονται παράλληλα προληπτικά μέτρα.

Τέλος, η μοναδική αφρικανική χώρα όπου μπόρεσαν να μειώσουν σημαντικά το ποσοστό του AIDS είναι η Ουγκάντα όπου στη δεκαετία του ’90 μειώθηκε το ποσοστό μολυσμένων ατόμων από 50% σε 6%, ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα που αποδόθηκε στην επιτυχημένη πολιτική ABC. Αλλά γιατί να λειτούργησε αυτό εκεί και όχι αλλού στην Αφρική; Πρέπει να χρησιμοποιείται η Ουγκάντα σαν πρότυπο για την εφαρμογή της πολιτικής ABC σε άλλες χώρες;

H Ουγκάντα είναι μια χώρα που στηρίζεται κυρίως στις εξαγωγές καφέ. Αλλά αν κανείς παρακολουθήσει στην δεκαετία του ’90 τις διακυμάνσεις στις τιμές του καφέ και παράλληλα τα ποσοστά θανάτων στο εύρος 25 με 45 έτη, θα δει με έκπληξη ότι πηγαίνουν παράλληλα. Πέφτει η τιμή του καφέ, πέφτει και το % κρουσμάτων του AIDS, ανεβαίνει η τιμή του καφέ, αυξάνουν τα κρούσματα. Και η συσχέτιση είναι στατιστικά αποδεκτή. Άρα η επιτυχία της πολιτικής ABC στην χώρα αυτή δεν είναι τόσο εντυπωσιακή όσο πιστεύαμε αν ληφθεί υπ’ όψιν και το ποσοστό μείωσης από την πτώση της τιμής του καφέ και έτσι ίσως να μην μπορεί να λειτουργήσει σαν μοντέλο αναφοράς για άλλες χώρες… μια σημαντική πληροφορία για όσους σχεδιάζουν καινούργιες στρατηγικές (μιλάμε για πρόσφατα αμερικανικά προγράμματα της τάξεως των 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων).

Για άλλη μια φορά, μου επιβεβαιώνεται η έμφυτη καχυποψία που έχω για την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων μεγάλου βεληνεκούς, aux lendemains chantants (με το μέλλον να κελαηδάει…είναι τόσο ωραία έκφραση που δεν μπόρεσα να αντισταθώ…). Είναι μες στην φύση των προγραμμάτων αυτών να πρέπει να «περιμένεις το τέλος της ιστορίας» για να δεις την πραγματική αξία τους …(χωρίς βέβαια να καταδικάζω εντελώς την ύπαρξη τους). Δεν είμαι πολιτικός, δόξα τω Θεώ, για να προτείνω λύσεις. Το πολύ-πολύ να μπορώ να αφιερώσω, κλείνοντας, ένα τραγούδι στην καημένη Αφρική με τα χίλια βάσανα.

ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΗ e-ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ...

2008-06-21T10:52:00.006+03:00

Από τις 19 Ιουνίου 2008,
Πάλι στις οθόνες σας,
Σε ανανεωμένο σχήμα και μορφή,
Με ακόμα καλύτερη ποιότητα,
Πλούσιο υλικό,
Άρθρα, νέα, εικόνες, βίντεο, τέχνη
Σε θέματα έρευνας, κοινωνίας, εκπαίδευσης και όχι μόνο

Το ηλεκτρονικό περιοδικό για τη βιολογία

Τhe one and only

www.biology4U.gr

ΣΤΕΡΙΑ ΣΤΟΝ ΟΡΙΖΟΝΤΑ!!!

2008-06-11T13:38:00.004+03:00

Ποιος δεν κρύβει μέσα του λίγο από το Ρομπέν των Δασών, το Γιάννη Αγιάννη ή τον Ντ'Αρτανιάν; Είναι η παιδικότητά μας που επιβιώνει σε πείσμα της ζωής και του εαυτού μας. Ο ήρωας που αψηφά τους κινδύνους, φέρνει την δικαιοσύνη, ξαναφτιάχνει τον κόσμο de novo με το καλό να νικά στο τέλος βεβαίως βεβαίως. Ένα κλισέ που πάντα γοητεύει.

Εμένα πάλι με συνέπαιρνε η ανταρσία του ιστιοφόρου Μπάουντι, με τους καταπιεσμένους ναύτες να ξεσηκώνονται ενάντια στην τυραννία του τραχύ και σκληρού καπετάνιου Μπλάι και να δημιουργούν καινούργια αρχή σε νησιά του Ειρηνικού. ¡No pasarán! Πόσο απογοητεύτηκα όμως όταν έμαθα αργότερα ότι αυτοί οι ναύτες δεν ήταν παπαδοπαίδια και τα νησιά Πίτκαιρν απείχαν έτη φωτός, ακόμα και σήμερα, από το να είναι η γη της Επαγγελίας...

Τι παιχνίδια παίζει το μυαλό καμιά φορά…η μια εικόνα διαδέχεται την άλλη και από τους ναύτες του Μπάουντι, αντιμέτωπους με τον καπετάνιο τους, βρέθηκα στο «μπρα ντε φερ» μεταξύ των καρκινικών κυττάρων και του ανθρώπινου οργανισμού… Ποιες ισορροπίες δυνάμεων διακυβεύονται σ’ αυτόν τον οργανικό κλεφτοπόλεμο; Τι γνωρίζουμε σήμερα για την στρατηγική επιβίωσης και εξάπλωσης των καρκινικών κυττάρων και πώς μπορούν να καταπολεμηθούν; Αυτά λέω να σας διηγηθώ…γιατί οι νεανικοί έρωτες δεν ξεχνιούνται ποτέ…

Δεν ήταν δα και δύσκολη υπόθεση να βρεθεί η παρομοίωση των καρκινικών κύτταρων με μια συμμορία πειρατών/ ληστών! Γιατί αυτά, όντως σαν ληστές, δρουν χωρίς ιερό και όσιο, εκτός κοινωνικού συνόλου. Σε αντίθεση με τα υγιή κύτταρα, έχουν ανεξαρτητοποιηθεί από κάθε περιορισμό του περιβάλλοντός τους: τα αλλοιωμένα γονίδιά τους κάνουν τα κύτταρα αυτά να μην ακολουθούν πολλούς από τους ρυθμιστικούς μηχανισμούς του υγιούς κυττάρου.

Για παράδειγμα, τα καρκινικά κύτταρα έχουν χάσει την ικανότητα να πεθαίνουν μετά από ορισμένο αριθμό διαιρέσεων και έτσι γίνονται αθάνατα…Αποτέλεσμα; Αγνοούν τα σήματα έκτακτης ανάγκης που στέλνουν τα διπλανά υγιή κύτταρα όταν προκύπτει πρόβλημα χώρου και συνεχίζουν να διαιρούνται επ’ αόριστον. Έχουν ξεφύγει δηλαδή προς μια κατεύθυνση συνεχούς και αναρχικής διαίρεσης, γιατί έχουν αλλοιωθεί είτε τα γονίδια που διεγείρουν την κυτταρική διαίρεση ή αυτά που την αναστέλνουν, και ο μηχανισμός ρύθμισης έχει κάψει φλάτζα.

Επιπλέον, τα καρκινικά κύτταρα εκκρίνουν στον περίγυρό τους συγκεκριμένες ουσίες που προκαλούν τοπική φλεγμονή. Ποιο το όφελος θα μου πείτε;

Σε φυσιολογικές συνθήκες, αυτές οι ουσίες παράγονται από συγκεκριμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος όταν προκύπτει π.χ. κάψιμο, μόλυνση κτλ…Ο ρόλος των ουσιών αυτών είναι να συνδράμουν στην αποκατάσταση του ιστού. Χαλαρώνουν τα τοιχώματα των κοντινών αγγείων και ιστών ώστε να γίνει η καλύτερη διείσδυσή τους από τους σωματοφύλακες του σώματος (λευκοκύτταρα). Αυτά θα καταπολεμήσουν τα μικρόβια που πιθανώς να έχουν εισχωρήσει. Εξασφαλίζουν το κλείσιμο της πληγής ενεργοποιώντας την πήξη του αίματος. Βοηθούν να ενεργοποιηθεί ο πολλαπλασιασμός των κυττάρων του τραυματισμένου ιστού για να γίνει η ανάπλαση του. Ενεργοποιούν την παραγωγή περισσοτέρων αγγείων ώστε να γίνει μεταφορά περισσότερου οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών στον υπό κατασκευή ιστό. Όλα αυτά γίνονται όσο καιρό το απαιτεί η αποκατάσταση του ιστού. Μετά τέλος. Αδρανοποιείται ο μηχανισμός μέχρι να προκύψει η επόμενη ανάγκη.

Τι κάνουν όμως τα καρκινικά κύτταρα; Παρατείνουν τη φλεγμονή επ’ αόριστον. Καταφέρνουν έτσι να εισχωρούν πιο εύκολα στους γειτονικούς ιστούς, να μπουν στην κυκλοφορία του αίματος και να δημιουργήσουν μακρινές μεταστατικές αποικίες. Μ’ αυτή την πολιτική συνεχούς ανάπλασης, απενεργοποιούν τα σήματα προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου που εμποδίζουν στις κανονικές συνθήκες την άναρχη ανάπτυξη των ιστών. Τέλος, διεγείροντας συνεχώς τα τοπικά λεμφοκύτταρα καταφέρνουν να τα «απενεργοποιήσουν» πριν ακόμα αυτά προλάβουν να αναμετρηθούν μαζί τους.

Το ένα φέρνει το άλλο. Όσο μεγαλώνει ένας όγκος, τόσο προκαλείται φλεγμονή, τόσο διευκολύνεται η ανάπτυξή του και η δυνατότητα εξάπλωσής του καρκίνου στον οργανισμό.

Κάτι άλλο σημαντικό. Σαν στρατός κατοχής, τα καρκινικά κύτταρα, μέσω των εκκρίσεών τους, επιστρατεύουν τα γειτονικά αγγεία και τα αναγκάζουν να διερευνηθούν περισσότερο. Ο σκοπός είναι να εξασφαλιστεί ο ανεφοδιασμός του όγκου, καθώς αναπτύσσεται, σε θρεπτικά συστατικά και οξυγόνο, όπως και να γίνεται η απομάκρυνση των «αποβλήτων» τους. Η οπτική εικόνα που παρουσιάζει ένας όγκος είναι χαρακτηριστική…γεμάτη τριχοειδή αγγεία που φαίνονται εύθραυστα και μπερδεμένα.

Αυτά επιγραμματικά. Ο καρκίνος είναι one of a kind. Μιμείται κυτταρικούς μηχανισμούς σχεδιασμένους για την ανάπλασή μας και τους στρέφει εναντίον μας…

H έρευνα για την κατανόηση των μηχανισμών πίσω από την καρκινογέννηση έχει προσφέρει νέους στόχους για την ανάπτυξη θεραπειών κατά σημείων-κλειδιών στην ογκογέννηση. Πιο κομψές, αυτές οι στοχευόμενες θεραπείες έρχονται συνήθως να συμπληρώσουν τις κλασσικές, πιο «χοντροκομμένες», θεραπευτικές προσεγγίσεις που είναι η χειρουργική επέμβαση ή η χημειοθεραπεία. Δεν μιλάμε όμως πάντα για φάρμακα-θαύματα. Η πορεία ανάπτυξής τους, αν και πολλά υποσχόμενη, είναι αργή, το κόστος μεγάλο και συχνά προκύπτουν στην πορεία δυσκολίες/ παρενέργειες που δεν είχαν αξιολογηθεί αρχικά.

Σήμερα, η state of the art αντιμετώπιση μιας πολύ δύσκολης ασθένειας είναι απ’ τη μια οι στοχευόμενες θεραπείες, και απ’ την άλλη, ω έκπληξη !, ο τρόπος ζωής του ασθενούς. Τεκμηριώνεται επιστημονικά όλο και περισσότερο ότι η διατροφή, το περιβάλλον, η σωματική άσκηση και η θετική ψυχολογία συμβάλλουν καθοριστικά στην αντιμετώπιση ενός καρκίνου γιατί ενεργοποιούν τις δυνατότητες άμυνας του οργανισμού. Πλέον στη Γαλλία, δεν νοείται καρκινοπαθής να μην ασκείται τακτικά ακόμα και κατά την χημειοθεραπεία του…

Σεντόνι, σεντονάκι μου…Το παράκανα πάλι. Αλλά δεν θα σας αφήσω έτσι…πάνω σε μια στενάχωρη νότα.

Θα σας αποχαιρετήσω με μια καρκινική επιγραφή ή … παλίνδρομη πρόταση…που δεν κατάλαβα.

«in gyrum imus nocte et consumimur igni”
(Μπαίνουμε σε κύκλο τη νύχτα και μας κατατρώγει η φωτιά)

Χαχαχα.

1) David Servan-Schreiber, Anticancer, Editions Robert Laffont, 2007.

ΝΑ ΠΑΙΞΟΥΜΕ;

2008-06-04T12:08:00.007+03:00

Francisco Goya, 1789 (Το παιχνίδι της τυφλόμυγας)

Πριν λίγους μήνες παραβρέθηκα σε μια ομιλία ενός Θιβετιανού μοναχού. Δύσκολη η όλη διαδικασία αφού χρειαζόταν δυο διερμηνείς. Από τα θιβετιανά στα κινέζικα και από τα κινέζικα στα ελληνικά… Υπομονή έδειχνε ο ομιλητής και ‘μεις φυσικά. Παρέμενε πραγματικά νηφάλιος. Όπως γινόταν μετάφραση, περιεργαζόταν το ακροατήριο του στα μάτια…αργά και ήρεμα. Εντόπιζε ξαφνικά κάποιο πρόσωπο, άφηνε το βλέμμα του για λίγο πάνω του και ξαφνικά του έσκαγε ένα διάπλατο χαμόγελο. Ένα παιδικό μεταδοτικό χαμόγελο που σε καλούσε σε κάτι, σαν να έλεγε ένα παιδί…θες να παίξουμε;

Με την σειρά μου, αν και δεν είμαι βουδιστής μοναχός και ακόμα λιγότερο νηφάλιος και ήρεμος τύπος ανθρώπου, σας προσκαλώ να συμμετάσχετε σε μπλογκοπαίχνιδο, πρόταση της αγαπητής Πετρούλας. Θυμίζει το παιχνίδι της τυφλόμυγας, σε ιντερνετική βερσιόν. Εσείς θα είστε η μύγα και ‘γω όλοι οι υπόλοιποι παίχτες! Ο σκοπός είναι να με γνωρίσετε καλύτερα (ή να νομίσετε ότι το κάνετε), να τονίσω το ΕΓΩ μου (ή να το χαρακώσω) και τέλος πάντων να μπούμε σε μια διαδραστική διαδικασία που χαλαρώνει τους πάντες (το τουίτερ δεν είναι για μένα). Θέλετε να παίξετε λοιπόν;

Το παιχνίδι «τέσσερις αλήθειες και ένα ψέμα ή τέσσερα ψέματα και μια αλήθεια» έχει ως εξής:

Στις πέντε παρακάτω προτάσεις, διαλέξετε ποια (1) είναι ψέματα.

Μόνη σ’ ένα νησί, ποιο βιβλίο θα διάλεγα για συντροφιά; Τους αδελφούς Καραμαζώφ του F. Dostoievski.
Δεν είμαι Γαλλίδα αλλά έχω τα ελαττώματα της… Γκρινιάζω και σκέφτομαι πιο πολύ απ’ ότι θα έπρεπε.
Να μιλάω, να μιλάω, να μιλάω…en long, en large et de travers. Αυτό με ευχαριστεί να κάνω και σε όποιον αρέσει.
Κάνε με να γελάσω και μ’ έχεις κερδίσει.
Το σήμα κατατεθέν μου; Το τρίο που σκοτώνει…Γαϊδουρινή επιμονή, υπομονή μέχρι αηδίας και μνήμη ελέφαντα…

Και στις πέντε παρακάτω προτάσεις, διαλέξετε ποια (1) είναι αλήθεια.
Η μουσική είναι το δεύτερο εγώ μου…Παίζω βιολοντσέλο. Ταιριάζει και με το image που έχω επιλέξει για εικονική υπογραφή (δες πάνω δεξιά).
Όσο καλή μαγείρισσα και αν είμαι, τόσο χάλια ζαχαροπλάστισσα.
Βλέπω την ζωή σαν μια ευθεία, ένας αυτοκινητόδρομος όπου μόνο αντοχή και θέληση χρειάζεται.
Εντάξει, λίγη τρέλα την θέλουμε στη ζωή και στο φαγητό … από ωμό ψάρι μέχρι macarons του La Durée, ποικιλία δώσε μου και πάρε τη ψυχή μου.
Δεν έχω κανένα πρόβλημα να χειρίζομαι στο εργαστήριο ποντικάκια, κοτοπουλάκια και λοιπά ζωύφια. Αν το απαιτεί το καθήκον;

Προσκαλώ να πάρει τη σκυτάλη η καινούργια μου φίλη–μπλογκατζού Mon double.

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ... ΑΓΕΛΑΔΕΣ

2008-05-29T11:17:00.006+03:00

Το φαγητό της Ολυμπιακής δεν είναι πια αυτό που ήταν…ή με ξεγελούν οι αναμνήσεις μου. Το παστίτσιο απολύτως άγευστο και ανάλατο. Το γλυκό μάλλον πάει προς το συμπυκνωμένο διάλυμα γλυκόζης για εγκύους …Καλύτερα να χαζέψω λίγο γύρω μου.

Δίπλα μου στο αεροπλάνο, ένα «νιόπαντρο» ζευγάρι ανδρών βρίσκεται σε βαθιά περισυλλογή πάνω στα περιοδικά τύπου People που διαβάζει. Ούτε καλημέρα είπανε, ούτε χαμόγελο δεν μου χαρίσανε και με σηκώσανε άπειρες φορές για να περάσουν προς το διάδρομο του αεροπλάνου. Τα πρόσωπα τους είναι τόσο γλυκά… μικρά θα ήταν σίγουρα το καμάρι της μάνας τους.

Διαγωνίως μου λίγο πιο κάτω, μια Γαλλιδούλα κοπανιέται ακατάπαυστα, σε φρενίτιδα υπερκινητικότητας. Ταπ ταπ πάει το πόδι της. Μια ξύνει το κεφάλι της, μια στρώνει τα μαλλιά της, μια ελέγχει τα νύχια της και μια σκουπίζει το μέτωπο της από ανύπαρκτο ιδρώτα. Παράλληλα, τρώει. Όοοοολο το φαγητό της. Πάρε και τη σαλάτα-καλαμπόκι κάτω. Ντροπή μου, τη μάτιασα.

Μέσα σ’ αυτό το σουρεάλ σκηνικό, σας πηγαίνω όπου να ’ναι και φεύγω από το θέμα που θέλω να αναπτύξω. Εδώ μπροστά μου είναι …μες στο πιάτο μου…και μου κάνει νόημα. ΤΟ ΚΡΕΑΣ ή THE BEAST… Διάβασα τελευταία απίστευτα πράγματα σχετικά με την εκτροφή μοσχαριών, αγελάδων και λοιπόν μηρυκαστικών και μου ‘χουν έρθει κυριολεκτικά τα πάνω κάτω.

Νόμιζα για παράδειγμα, ότι η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει πρόβλημα υπερπληθυσμού με τα 6 δισεκατομμύριά της που θα γίνουν 9 σε μερικές δεκαετίες. Θα υπάρξει επάρκεια τροφής για όλους, ενώ έχουμε ήδη πρόβλημα; Λάθος τοποθέτηση είχα. Το πρόβλημα δεν είναι ο αριθμός των άνθρωπων αλλά τα 1,4 δισεκατομμύρια μηρυκαστικά που ζουν στον πλανήτη μόνο και μόνο για να καταλήξουν στο σφαγείο.

Γιατί;

Γιατί αυτό σημαίνει ότι πάνω από τα μισά (60%) των σιτηρών που καλλιεργούνται στον πλανήτη προορίζεται για τη βιομηχανία εκτροφής ζώων και όχι για άμεση ανθρώπινη κατανάλωση. Σημαίνει επίσης ότι τα 4/5 (78%) των παγκόσμιων αγροτικών εκτάσεων πηγαίνουν για την παραγωγή σιτηρών για ζωικές τροφές ή για την εκτροφή ζώων.

Βάλτε και μια διάσταση παραπάνω. Σκεφτείτε ότι ένα εκτάριο γης μπορεί να ταΐσει σε φρούτα και λαχανικά περίπου μια τριανταριά ανθρώπους. Αντίστοιχα, τέτοια έκταση υποστηρίζει την παραγωγή σε αυγά και κρέας μόνο για πέντε ανθρώπους…

Ποιος μας είχε πει μέχρι τώρα τι σήμαινε η συνήθεια μας να τρώμε συχνά κρέας; Κανείς. Και αν τώρα τρώμε περίπου 50 κιλά κρέας το χρόνο, αυτό αναμένεται να αυξηθεί δραματικά στο μέλλον (οι Αμερικάνοι έχουν ήδη φτάσει να καταναλώνουν 100 κιλά κρέας το χρόνο). Εμείς, οι εκλεκτοί 1 στους 10 της ανθρωπότητας, δεν αλλάζουμε εύκολα διατροφικές συνήθειες, μάλλον τις χειροτερεύουμε και επιπλέον παρασέρνουμε στο χορό την Κίνα και την Ινδία. Τι να πουν όμως τα άλλα 850 εκατομμύρια άνθρωποι που υποφέρουν από υποσιτισμό;

Και να ήταν μόνο αυτό. Τα ζώα εκτροφής παίζουν ουσιαστικά αρνητικό ρόλο και για το περιβάλλον.

Είμαστε σύμφωνοι ότι ο συνειδητοποιημένος πολίτης και σχετικά ενημερωμένος ακολουθεί τουλάχιστον πέντε πρακτικές πέραν του να ανακυκλώνει; Αποφεύγει τις μετακινήσεις με το αυτοκίνητο, έχει απαρνηθεί τα 4x4, δεν καίει πολύ ρεύμα (θερμοσίφωνα, air-condition), δεν θερμαίνει το σπίτι υπερβολικά και δε σπαταλάει νερό άσκοπα (μπάνιο αντί ντους). Εντάξει;

Όχι. Πάλι κάτι μας έχει ξεφύγει. Σήμερα τα ζώα εκτροφής συμβάλλουν γύρω στο 20% στην παραγωγή αερίων υπεύθυνων για το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Περισσότερο από ότι κάνουν όλα τα μέσα μεταφοράς μαζί συμπεριλαμβανομένου και του αυτοκινήτου. Πώς; Γιατί τα μηρυκαστικά απελευθερώνουν στα κόπρανά τους και στα αέρια τους, μεθάνιο. Ένα αέριο που απορροφά 25 φορές παραπάνω ηλιακή ενέργεια από το διοξείδιο του άνθρακα που εκπέμπουν για παράδειγμα τα αυτοκίνητα. Οπότε ίσως πρέπει να ξανασκεφθούμε κάθε πότε θα τρώμε κρέας…

Δεν ξεχνώ και το θέμα του νερού. Για να παραχθεί η μισή ποσότητα κρέατος του μεσημεριανού μας (δηλαδή περίπου 100 γρ) θα καταναλωθούν 25 000 λίτρα νερό! Όσα δηλαδή χρειάζεται για το ζώο και την παραγωγή της τροφής του. Έτσι, η μισή ποσότητα νερού που καταναλώνεται στις ΗΠΑ σπαταλιέται στα εκτροφεία. Αποστομωτικά δεν είναι καμιά φορά τα νούμερα;

Όλα αυτά που σας λέω δεν τα βγάζει μια ανώνυμη οικολογική οργάνωση φανατισμένων χορτοφάγων που ξέθαψα στο ίντερνετ. Τα λέει μεταξύ άλλων, ο πολύ γνωστός αμερικάνος οικονομολόγος Jeremy Rifkin στο βιβλίο του “Beyond Beef”, ένα δοκίμιο για τις καταστροφικές επιπτώσεις της εντατικής εκτροφής ζώων. Μμμμ, αλλιώς θα τα σκεφτείτε τώρα νομίζω…

Με διακόπτουν πάλι και δεν μπορώ να συγκεντρωθώ παραπάνω. O διπλανός μου ψεκάζει το πρόσωπο του με το ενυδατικό σπρέι της Evian (θαυματουργό νερό). Η Γαλλιδούλα προσπαθεί να κοιμηθεί κουνώντας συνεχώς τον ώμο της και ισιώνοντας κάθε 5’’ την μπλούζα της. Μέσα σ’ όλα αυτά, ήρθε η αεροσυνοδός και μου λέει με άψογη οξφορδιανή προφορά: ”Tea, please?”. Για ξένη με πέρασες καλέ κυρία;

1) Jeremy Rifkin, Beyond beef, Plume books, 1993
2) Dr Jane Goodall, Nous sommes ce que nous mangeons, Acte Sud, 2008 ή στα αγγλικά Harvest for Hope: a Guide to Mindful Eating, Paperback
3) Food and agricultural organization of the United Nations – Report 2006 εδώ

IΔΙΟΧΕΙΡΩΣ

2008-05-23T15:51:00.003+03:00

Μια γροθιά κατευθείαν στο στομάχι. Από λέξεις και εικόνες.

Αυτό το στοιχείο του σκελετού
Δεν έχει τίποτε άλλο για ένδυμα
Παρά από σκουλήκια ένα διάδημα
Στραβοβαλμένo.

Ce fantôme de squelette
N’a pour toute toilette
Qu’un diadème de vers
Posé tout de travers.

Κάρολος Μπωντλαίρ – Τα άνθη του κακού

Συγγνώμη αν ανατριχιάσατε αλλά είχα έναν βασικό περιορισμό κατά την επιλογή του κειμένου…Έπρεπε να το έχω στα ελληνικά και στα γαλλικά... γιατί τι σόι ιδιόχειρο σημείωμα δικό μου θα ήταν αλλιώς;;;;

για το http://autographcollectors.blogspot.com/

Ένα ευχαριστώ και ένα κλείσιμο του ματιού στην Πετρούλα και στο ΒιοΛόγο για την πρόσκληση τους στο παιχνίδι.

WHEN THE WHITE MAN CAME...

2008-05-19T17:34:00.008+03:00

Έργο του Joseba Elorza Mira Ruido

Σας έχω ένα θέμα…Πάρτε όμως πρώτα ένα Panadol extra πριν ξεκινήσετε το διάβασμα…

Όταν ο σύζυγος της ζήτησε την γνώμη της σχετικά με το εάν έπρεπε να ασχολούνται μόνο με την ερευνά τους για το ράδιο ή θα έπρεπε να αποκτήσουν τη νοοτροπία του ιδιοκτήτη-εφευρέτη και να κυνηγήσουν παγκοσμίως τα πνευματικά δικαιώματα για την παραγωγή του στοιχείου αυτού, η απάντηση της Marie Curie ήταν κατηγορηματική. Φυσικά μόνο η πρώτη περίπτωση ίσχυε, η δεύτερη θα πήγαινε ενάντια στο επιστημονικό πνεύμα. Η γνώμη της όμως άλλαξε μετά από μερικά χρόνια. Κατέληξε να υποστηρίζει ότι τα ανιδιοτελή έργα που είχαν αποτελέσει τη βάση για βιομηχανικές εφαρμογές έπρεπε να κατοχυρώνονται. Μ’ αυτόν τον τρόπο, θεωρούσε ότι θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν τα φτωχά εργαστήρια…

Μέσα από αυτήν την ιστορία, διαφαίνονται οι διακυβεύσεις και οι περιορισμοί ενός πολυσύνθετου, πολυδιάστατου και δύσκολου θέματος, της ευρεσιτεχνίας. Σχεδόν τριάντα χρόνια μετά το πρώτο πατεντάρισμα τροποποιημένου μικροοργανισμού στις ΗΠΑ (υπόθεση Chakrabarty), με την ραγδαία ανάπτυξη της γενετικής μηχανικής, των τεχνικών μοριακής βιολογίας κτλ τι μας έχει δείξει η πράξη; Τι πρέπει να λάβουμε υπόψη μας κατά την τοποθέτηση μας γύρω από το πατενταρίσμα διαδικασιών ή στοιχείων που σχετίζονται με το έμβιο; Με άλλα λόγια, ποια θέματα παραμένουν ανοιχτά, έχουν οξυνθεί ή έχουν προκύψει;

Καταρχάς, έχουμε το θέμα της καινοτομίας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το κόστος έρευνας, ανάπτυξης και παραγωγής μια καινοτομίας έχει εκτιναχτεί στα ύψη τα τελευταία 50 χρόνια παράλληλα με την ανάπτυξη των τεχνολογιών. Υπολογίζεται ότι τέτοιο κόστος για μια ιατροφαρμακευτική εφαρμογή ανερχόταν το 1950 στα 1 εκατ. δολάρια, ενώ σήμερα εκτιμάται στα 800 εκατ. δολάρια. Η πατέντα προσφέρει λοιπόν στο εφευρέτη ένα νομικό πλαίσιο που προστατεύει τέτοιου μεγέθους επενδύσεις. Κατοχυρώνει απέναντι στους ανταγωνιστές και για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, τα πνευματικά δικαιώματα του εφευρέτη όταν η εφεύρεση κοινοποιείται. Υποχρεώνει τρίτους που θέλουν να την χρησιμοποιήσουν να πληρώνουν δικαιώματα. Αυτή η εισροή χρημάτων από δικαιώματα όπως και η δυνατότητα προσέλκυσης επενδυτικού ενδιαφέροντος, μπορούν να λειτουργήσουν σαν οικονομική κάλυψη για περαιτέρω έρευνα και καινοτομία… Μπορεί το επιχείρημα αυτό να χρησιμοποιείται από τους υπέρμαχους του «πατεντάρω αβέρτα», αλλά τελικά η πράξη μας δείχνει ότι όσο αυξάνονται οι επενδύσεις, τόσο αυξάνονται οι καινοτομίες αλλά και το κόστος ανάπτυξής τους, μπαίνοντας έτσι σ’ έναν φαύλο κύκλο.

Η πράξη μας δείχνει επίσης ότι μπορεί να υπάρξει ρήξη συμφερόντων μεταξύ αυτών που κατέχουν τα πνευματικά δικαιώματα καινοτομίας και τη δημόσια υγεία. Δυο σχετικά παραδείγματα είναι χαρακτηριστικά του πόσο οξύ μπορεί να γίνει το πρόβλημα.

Θα αναφερθώ πρώτα στην κλασική υπόθεση της Myriad genetics, μιας αμερικανικής εταιρείας που έβαλε το 1997 μια πατέντα στα γονίδια BRAC1 και BRAC2 τα οποία σχετίζονται με την ύπαρξη μεγαλυτέρων πιθανοτήτων εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Εφαρμόζοντας μια πολύ επιθετική πολιτική που απαγόρευε την ανάπτυξη οποιονδήποτε άλλων διαγνωστικών τεχνικών βασισμένα σ’ αυτά τα γονίδια, δημιούργησε ένα καθεστώς μονοπωλίου. Το υπέρογκο κόστος του τεστ καθώς και η αργοπορία έκδοσης των αποτελεσμάτων (τα δείγματα έπρεπε να στέλνονται στις ΗΠΑ) προκάλεσαν μεγάλη διαμάχη στην Ευρώπη που τελικά κατέληξε στο να ακυρωθεί η συγκεκριμένη πατέντα για την Ευρώπη.

Το δεύτερο παράδειγμα έχει να κάνει με την πρόσβαση των αναπτυσσόμενων χώρων στις καινοτομίες στο χώρο της υγείας. Τι σημασία έχουν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας σε φάρμακα όπως αυτά για το AIDS ή την ελονοσία, αν το κόστος τους είναι τέτοιο που de facto απαγορεύει την πρόσβαση τους σε άπορους λαούς με τρομερή ανάγκη γι’ αυτά; To 2001 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (που δεν φημίζεται για τέτοιου είδους προβληματισμούς) αναγνώρισε την νόμιμη δυνατότητα των κρατών να παρακάμπτουν το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας για λόγους δημόσιας υγείας. Δικαίωσε έτσι ηθικά χώρες όπως η Νότιος Αφρική, η Βραζιλία, η Ινδία οι οποίες είχαν βρεθεί σε νομική αντιπαράθεση με μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες (π.χ. η δίκη της Pretoria με 19 φαρμακοβιομηχανίες εναντίον της Νοτίου Αφρικής) και διευκόλυνε έτσι την παραγωγή φαρμάκων φασόν. Βέβαια, ο φαύλος κύκλος που αναφέραμε παραπάνω είναι εδώ, πράγμα που σημαίνει ότι η περισσότερη επένδυση μπορεί να φέρνει περισσότερη καινοτομία, αλλά η παράλληλη αύξηση του κόστους αυξάνει και το χάσμα μεταξύ των χωρών που μπορούν να πληρώσουν αυτό το κόστος και αυτών που δεν μπορούν…

Μια άλλη πρόσφατη παράπλευρη εφαρμογή του πατενταρίσματος είναι η λεγόμενη βιοπειρατεία, η οποία αφορά το πατεντάρισμα και την εμπορευματοποίηση της βιοποικιλότητας του πλανήτη, π.χ. της δραστικής ουσίας ενός φυτού, συνήθως προερχόμενα από χώρες του νοτίου ημισφαίριου, ενώ η γνώση μπορεί να υπάρχει εδώ και αιώνες στους αυτόχθονες ντόπιους πληθυσμούς. Ένα παράδειγμα, είναι αυτό του φυτού quinoa, από τις Άνδεις, το οποίο έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες. Με το πατεντάρισμά της από αμερικάνικη εταιρεία, απαγορεύθηκε στους Βολιβιανούς χωρικούς να το εξάγουν προς τις ΗΠΑ, χωρίς να πληρώσουν πάγιο. Η πατέντα αυτή καταργήθηκε κάτω από διεθνείς πιέσεις. Ο προβληματισμός όμως παραμένει. Σε ποιόν όμως ανήκουν τα κέρδη που αποφέρουν τέτοιες καινοτομίες; Στις εταιρείες με την τεχνογνωσία και την έρευνα, στις χώρες από όπου προέρχεται το βιολογικό υλικό ή στους αυτόχθονες πληθυσμούς που έχουν την αρχική γνώση; Ή μήπως σε όλους μαζί;

Το ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο (Ευρωπαική οδηγία #98-44) που καλύπτει το πεδίο και τις επιτρεπόμενες εφαρμογές των καινοτομιών που συζητάμε βρίσκεται ένα βήμα πιο πίσω από τις εξελίξεις. Δεν είναι τυχαίο που το 2005, μόνο 7 από τις 25 χώρες μέλη είχαν ενσωματώσει στην εθνική τους νομοθεσία την συγκεκριμμένη οδηγία. Καθορίζει ότι το ανθρώπινο σώμα και τα μέρη του, κατά την ανάπτυξη και συγκρότηση του, δεν μπορούν, για ηθικούς λόγους, να γίνουν αντικείμενο ευρεσιτεχνίας και έτσι να χαρακτηριστούν στο ίδιο επίπεδο μ’ ένα εμπορικό προϊόν. Μικροοργανισμοί, φυτά και ζώα δεν μπορούν να πατεντάρονται ως έχει παρά μόνο ως γενετικά τροποποιημένο με χρησιμότητα προς τον άνθρωπο. Τα γονίδια μπορούν να πατενταριστούν μόνο απ’ την στιγμή που κλωνοποιούνται και έχουν δυνατότητα βιομηχανικής εφαρμογής δηλαδή χρησιμότητα (π.χ. ανάλυση ανίχνευσης γενετικών ασθενειών) ή αποτελούν μέρος μιας πατέντας που αφορά το πρωτεϊνικό τους προϊόν με θεραπευτικούς σκοπούς (π.χ. της ιντερφερόνης). Όμως, το χάσμα μεταξύ της νομοθεσίας και της πραγματικότητας σε συνεχή εξέλιξη είναι υπαρκτό. Μου θυμίζει την ιστορία του ντόπιγκ και το αντιντόπιγκ, όπου το τελευταίο χαρακτηρίζεται συχνά σαν άλλοθι για το πρώτο…

Σταματάω εδώ, αρκετά. Μήπως και σας γλιτώσω από το Mesulid…

Σαν επίλογο αυτού του μπερδεμένου και πολυδιάστατου θέματος, και επειδή μου αρέσει πάντα να εστιάζω τα πράγματα σε ατομικό επίπεδο, θα δανειστώ μερικές γραμμές από τον Μatthieu Ricard, στο βιβλίο του, ‘L’infini dans la paume de la main“: «Η γνώση παρέχει δύναμη και η δύναμη απαιτεί αίσθημα των ευθυνών, το αίσθημα του να είμαστε υπόλογοι των άμεσων και έμμεσων επιπτώσεων των πράξεων μας»…

SYMBIOSIS-ΣΥΜΒΙΩΣΗ

2008-05-12T23:22:00.003+03:00

Λεξικό Τεγόπουλος-Φυτράκης, 1991: Συμβίωση, η κατάσταση ανθρώπων ή ζώων που συμβιώνουν. Συμβιώνω, ζω μαζί με άλλον, συζώ.

Στη βιολογία, η συμβίωση είναι ένας μακροχρόνιος δεσμός μεταξύ ανόμοιων οργανισμών, από την οποία σχέση ωφελούνται και οι δυο εταίροι σε κάτι ουσιαστικό όπως τροφή, αναπαραγωγή ή προστασία. Μια σχέση κερδισμένων δηλαδή. Έτσι μπορούν να συνυπάρξουν δυο ζώα, ζώο με φυτό, βακτηρίδιο με ζώο ή βακτηρίδιο με φυτό… Just name it, you have it!

Η έννοια της συμβίωσης διευρύνεται βέβαια μέχρι τις σχέσεις του ανθρώπου με τα οικοσυστήματα ή τις μηχανές που έχει εφεύρει … αλλά η παραπάνω εισαγωγή δεν είναι ένας συγκαλυμμένος τρόπος να μιλήσω για το “Σύμφωνο Ελεύθερης Συμβίωσης”… Είναι ένας άμεσος τρόπος για να παρουσιάσω ένα παράδειγμα αποστεγανοποίησης μεταξύ ειδικοτήτων. Μια έννοια πολύ της μόδας που συναντάς από την εκπαίδευση, μέχρι την επιστήμη και την τέχνη. Αποσκοπεί στο να καταργούνται τα αυστηρά όρια μεταξύ διαφορετικών πεδίων και η διάσπαση της γνώσης σε ειδικότητες να μην ενθαρρύνεται. Τρομερά δημιουργικό και γοητευτικό αφού ενισχύει χωρίς φραγμό την περιέργεια, την πνευματική ελευθερία, την διαφορετική ματιά.

Παίρνουμε λοιπόν τη λέξη ΣΥΜΒΙΩΣΗ για αρχικό υλικό, προσθέτουμε (φυσικά) λίγη παγωμένη ΕΠΙΣΤΗΜΗ και ανεβάζουμε την εντροπία με μια σύνθεση μοντέρνου ΧΟΡΟΥ. Το αποτέλεσμα; PILOBOLUS DANCE COMPANY στο έργο “symbiosis”. Απολαύστε το.

Ai

2008-05-08T12:40:00.014+03:00

«[…] Αυτό που ονόμασα «το τρίτο κοινωνικό φύλο» είναι μια πρωτοτυπία του πολιτισμού των inuit (όπως ονομάζονται οι ίδιοι που σημαίνει «οι άνθρωποι» ή Εσκιμώοι όπως τους βαπτίσαμε εμείς). Αυτή η κατηγορία δεν αντιστοιχεί σε φυσικό χαρακτηριστικό. Η inuit κοινωνία είναι από τις ελάχιστες στον κόσμο που έχει “χτίσει” κοινωνικά άτομα των οποίων η δηλωμένη σεξουαλική τους ταυτότητα δεν ταυτίζεται με τη βιολογική τους. Αυτοί οι “τραβεστί” inuits έχουν μια θέση και μια ιστορία.

Ένας μύθος […] περιγράφει ότι οι δυο πρώτοι άνθρωποι, δυο αρσενικά, βγήκαν από μικρούς λοφίσκους χώματος. Ο ένας έβαλε τον άλλον σε ενδιαφέρουσα. Αλλά για να του επιτρέψει να γεννήσει, τον μετέτρεψε σε γυναίκα χάρη σ’ ένα μαγικό τραγούδι. Ο μύθος αυτός έδωσε μια φανταστική βάση στην πίστη ότι το φύλο ενός εμβρύου μπορεί να αλλάξει την ώρα της γέννησης. Αυτός ο περιγεννετικός διασεξουαλισμός, δηλωμένος για το 2% του πληθυσμού των νεογνών ήταν μια από τις αιτίες δημιουργίας τραβεστί.

Υπήρξαν και άλλες αιτίες. Το νεογνό λάμβανε παραδοσιακά το όνομα ενός νεκρού, μέλους της οικογένειας ή φίλος, στον οποίον επιτρεπόταν να ξαναζήσει με τους οικείους του. Το 15 με 20% των νεογνών που γεννιόντουσαν είχαν ένα φύλο διαφορετικό από αυτό του προγόνου του οποίου έφεραν το όνομα. Τους έκαναν τραβεστί, τα έντυναν και τα μεγάλωναν με τα ρούχα και τα καθήκοντα του άλλου φύλου.

Η τρίτη πηγή του φαινομένου έχει να κάνει με την ισορροπία του οικογενειακού πυρήνα. Όταν οι δυο γονείς γεννούσαν δυο παιδιά, το υπολανθάνον μοντέλο ήθελε ότι στο ζευγάρι άνδρας-γυναίκα αντιστοιχούσε ένα ζευγάρι αδελφός-αδελφή. Σ' αυτήν τη δομή, σε πληθυσμούς των οποίων η βιωσιμότητα εξαρτιόνταν από το μοίρασμα των εργασιών, το αγόρι έπρεπε να βοηθάει τον πατέρα, και το κορίτσι τη μάνα. Σε αντίθετη περίπτωση, […], τα παιδιά ήταν πολύ νωρίς τραβεστί και μεγαλωμένοι σαν να ανήκαν στο αντίθετο φύλο. Το κορίτσι μέχρι τις πρώτες εμμηνοροές. Και το αγόρι μέχρι να σκοτώσει το πρώτο θήραμα. Αυτή η άρση του ορίου μεταξύ των δυο φύλων μπορούσε να αφήσει βαθιά σημάδια στο ψυχισμό των εφήβων. Στην κεφαλή της πυραμίδας των τραβεστί ήταν και μερικοί πνευματικοί ηγέτες τους (chamanes) απελευθερωμένοι από όλα τα σύνορα που χωρίζουν το αρσενικό από το γυναικείο, το ορατό από το αόρατο, το ζωικό από το ανθρώπινο…

[…] Οι Inuits διαχωρίζουν την επιθυμία, τη σεξουαλικότητα, την οικογένεια. Η πρώτη υποχρέωση ήταν να δημιουργήσουν ένα οικογενειακό κύτταρο. Είτε μέσω της τεκνοποίησης, είτε υιοθετώντας. Είναι ακόμα σήμερα ένας από τους λαούς, μαζί με τους Πολυνησίους, στους οποίους η υιοθεσία επικυρώνεται: περίπου 40% των παιδιών είναι υιοθετημένα. Η σεξουαλική επιθυμία διαχειριζόταν αλλιώς. Κατά την διάρκεια σεξουαλικών τελετουργίων και με την καθοδήγηση των chamanes, οι Inuit μπορούσαν, σε ορισμένες εποχές του χρόνου, να ξανταιριάξουν ζευγάρια. Ήταν το Δεκέμβρη και τον Ιανουάριο, την εποχή του Tauvijjuaq, “του μεγάλου σκότους”, την εποχή του σεληνιακού ημερολογίου που συμπίπτει με το χειμερινό ηλιοστάσιο. Χρονική περίοδος με πολύ άγχος γιατί το σκοτάδι δημιουργούσε το φόβο της συντέλειας του κόσμου. Έτσι, μέσα από αυτά τα σεξουαλικά ήθη ανταλλαγής, η κοινωνία inuit εξόρκιζε αυτόν τον φόβο αναθερμαίνοντας τους κοσμικούς κύκλους και τη ζωή. Τα στείρα ζευγάρια μπορούσαν επίσης να συμμετάσχουν στην ανταλλαγή συντρόφων για να αυξήσουν τις πιθανότητες τους να τεκνοποιήσουν.

[…] Οι Inuit κινούνται σε έναν κυκλικό χρόνο. Το παρελθόν μπορεί να είναι μπροστά και το μέλλον πίσω. Η χρήση των όρων συγγένειας δίνει σαφή εικόνα αυτής της χρονικής κυκλικότητας. Το όνομα που δίνουν σε ένα παιδί προέρχεται συνήθως από κάποιον θανόντα της γενιάς των παππούδων. Έτσι ένας πατέρας μπορεί να ονομάσει το γιό του ή την κόρη του «μπαμπά» ή «μαμά», ανεξάρτητα από το φύλο του παιδιού. Υπάρχει μια μεγάλη πλαστικότητα στο σύστημα, γιατί ένα άτομα μπορεί να έχει πολλά ονόματα από τα οποία, το καθένα του προσδίδει μια διαφορετική ταυτότητα.»

Αυτά σκέφτηκα να μεταφράσω από ένα παλιό άρθρο (1) για τους Inuit, γραμμένο από έναν εθνολόγο που μελέτησε τους πληθυσμούς του Μεγάλου Βορρά και συνεργάστηκε με τον Claude Lévi-Strauss. Θέλησα έτσι να “εικονογραφήσω εκπαιδευτικά” το προηγούμενο θεματάκι μου για την εθνολογία …

1) ”Les Inuits et nous” από τον Bernard Saladin d’Anglure, Le Nouvel Observateur # 2178, σελ. 50-53, 3-9 Αυγούστου 2006
2) Φώτο: Γυναίκα Inuit, Library of Congress Prints and Photographs, Photograph by Lomen Bros., 1906

3)Ai (έι) σημαίνει "καλημέρα" στα inuit

ΒΑΒΕΛ

2008-05-06T00:21:00.010+03:00

Αboriginal art

Retour de Rome, Sofia Boubolis

Επέστρεψα!

Ακόμα λίγο εκτός, ακόμα λίγο ζαλισμένη από τις τόσες παραστάσεις που είδα, ανανεωμένη όμως από την αλλαγή. Έτσι, το μεγάλο αφιέρωμα του τελευταίου τεύχους (# 2269) του Nouvel Observateur προς τιμή του φιλόσοφου και ανθρωπολόγου Claude Lévi-Strauss έρχεται να δέσει δημιουργικά σ’ αυτό το ταξιδιωτικό πνεύμα…

Ακρογωνιαίος λίθος της εθνολογίας, αναπόδραστη μορφή του χώρου αυτού, ο Lévi-Strauss, εκατό ετών φέτος, έγραφε ήδη από το 1955 στο βιβλίο του «Θλιμμένες Τροπικές» (Tristes Tropiques) τα εξής: « Τίποτα δεν μπορούμε να κάνουμε περαιτέρω: ο πολιτισμός δεν είναι πια αυτό το λεπτεπίλεπτο λουλούδι που συντηρούσαμε. Η ανθρωπότητα εγκαθίσταται στη μονο-καλλιέργεια (monoculture), και ετοιμάζεται να παράγει ένα μαζικό πολιτισμό [...]».

Όντως, η συνάντηση του δυτικού πολιτισμού με τον υπόλοιπο κόσμο προκάλεσε εξ’ αρχής την απορρόφηση όλων των πολιτισμών από ένα χωνευτήρι που αλέθει αλύπητα, κατέστρεψε την ετερότητα και τελικά πέτυχε την ομογενοποίηση. Ένα φαινόμενο αδιαμφισβήτητο, που έρχεται σε αντίθεση με την σημερινή πολιτική του «politically correct» όπου η διαφορετικότητα θεωρείται αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα, και παρόλη την επίσημη αναγνώριση και προώθηση των μικρών πολιτισμών. Σ’ αυτή την διαδικασία συγχώνευσης, για πολλούς σύμβολο ειρήνης και ομονοίας, ακόμα και ο πιο ταπεινός και εύθραυστος πολιτισμός γίνεται απλώς ένα διαφοροποιημένο σχήμα του δυτικού πολιτισμού σαν αποτέλεσμα του εμποτισμού του με τις μεθόδους, τις τεχνικές και τις αξίες της Δύσης.

Στην εθνολογία χρωστάμε λοιπόν τη μνήμη του πλούτου της ανθρώπινης δημιουργίας. Επιστήμη συνδυασμός των φυσικών και των κοινωνικών επιστημών, προσφέρει έναν τρόπο για να κατανοηθεί η ανθρωπότητα και οι αρθρώσεις που ρυθμίζουν τις διάφορες μορφές έκφρασής της. Συνάμα, αποτελεί ένα εργαλείο αξιολόγησης του δικού μας δυτικού πολιτισμού αφού διευρύνει τον ορίζοντα και επιτρέπει μια πιο σχετική/ συγκριτική ματιά. Ίσως επίσης να μπορούμε να εμπνευστούμε από τους απλούς πολιτισμούς που περιγράφει. Όπως αναφέρει ο ίδιος ο Lévi-Strauss, μέσω σοφών εθίμων που έχουν καταχωρηθεί συνήθως από μας σαν προλήψεις, αυτοί οι λαοί μπορούν να λειτουργήσουν σαν παράδειγμα για να βρούμε μια καλύτερη σχέση σεβασμού με τη φύση, όπου ο άνθρωπος δεν εμφανίζεται σαν απόλυτος άρχοντας αλλά σαν θεματοφύλακας του έμβιου, οριοθετώντας τα δικαιώματα του ιδίου εκεί που η άσκηση τους θέτει σε κίνδυνο άλλα είδη.

Ίσως πρέπει να αποδεχτούμε ότι κανένας πολιτισμός δεν είναι ανώτερος από άλλον και πως ο πλούτος της ανθρωπότητας βρίσκεται στην ποικιλία μορφών του και στην ικανότητα της να αφήνει χώρο για τον άλλον. Ξεπερασμένες ιδέες; Δε νομίζω. Σ’ όλα τα επίπεδα που μπορούμε να σκεφτούμε, προσωπικό, συλλογικό, εθνικό, πολιτισμικό κτλ, σκοντάφτουμε στο θέμα αυτό. Ο άλλος είναι αυτός που ενοχλεί, που διαταράσσει, που μας ξεβολεύει από τις πεποιθήσεις μας και μας αποτρέπει από το να γυρίζουμε στους γνώριμους κύκλους μας. Μετά το πρώτο επιθυμητό στάδιο της αλληλοαναγνώρισης πρέπει όμως να έρθει το δεύτερο στάδιο, η συνάντηση. Για να πάμε ένα επίπεδο πιο πέρα και για να βγει στην επιφάνεια το καινούργιο. Με τη προϋπόθεση ότι ξεπερνιέται η ανάγκη να ρουφήξουμε τον άλλον σε μια δίψα συγχώνευσης ή να τον εξοστρακίσουμε επειδή η διαφορετικότητα του υπερισχύει των κοινών σημείων.

Για να φανεί η σπίθα και να γίνει φωτιά δε χρειάζονται να τριφτούν δυο μέρη;

ΚΛΕΙΣΤΟ

2008-04-23T15:58:00.004+03:00

Καλό Πάσχα σε όλους σας.

Επιστρέφω σε λιγάκι.

...Επιστρέφω;

…μμμμ…

...ίδωμεν.

Y.Γ. άσχετο:

«Αν υπάρχει κάτι που επιθυμείς,/ θα υπάρχει κάτι για το οποίο μετανιώνεις./ Αν υπάρχει κάτι για το οποίο μετανιώνεις,/ θα υπάρχει κάτι που θυμάσαι./ Αν υπάρχει κάτι που θυμάσαι,/ δεν υπήρξε τίποτα για το οποίο να μετανιώνεις./ Αν δεν υπήρξε τίποτα για το οποίο να μετανιώνεις,/ δεν υπήρξε τίποτα που να επιθυμείς».

[If there is something to desire,/there will be something to regret./If there is something to regret,/there will be something to recall./If there is something to recall,/there was nothing to regret./If there was nothing to regret,/there was nothing to desire.΅]

Vera Pavlova

Τοξότης με ωροσκόπο Ταύρου αναζητά την τύχη του…

2008-04-19T09:39:00.010+03:00

Όλοι οι εμπλεκόμενοι με το σκάνδαλο ντόπινγκ της εθνικής ομάδας άρσης βαρών έκαναν μάλλον ένα μεγάλο σφάλμα. Έπρεπε να είχαν ακούσει τις προσωπικές τους αστρολογικές προβλέψεις για το έτος 2008 ή τουλάχιστον να παρακολουθούσαν σε ημερήσια βάση τη live εκπομπή καμιάς αστρολόγου-επιστήμονα. Δε μπορεί…θα τους είχε προειδοποιήσει ότι παίζουν με το μπαρούτι …

Μια στιγμή όμως, επιστήμονα είπατε; Σαφώς, αφού οι αστρολόγοι θεωρούν ότι η αστρολογία είναι επιστήμη, και όχι απλώς μια πανάρχαια μαντική πρακτική. Όντως, δεν αναφέρονται σε τίποτα υπερφυσικό ή μεταφυσικό όπως η αριθμολογία, μαντική τύπου κρυστάλλινη μπάλα, χαρτομαντεία, καφεμαντεία, χειρομαντεία και tutti frutti! Το αντικείμενο μελέτης τους είναι ένας αστρονομικός χάρτης που σκιαγραφείται την ώρα που γεννιόμαστε. Πως το δημιουργούν και το μελετάνε είναι το θέμα γιατί ένας κούκος δε φέρνει την άνοιξη και η προσέγγιση της αστρολογίας αναιρεί αυτό ακριβώς που χαρακτηρίζει την επιστήμη.

Τι είναι όμως η επιστήμη;

Είναι η σχετική γνώση που έχουμε για φαινόμενα του έμβιου και άψυχου κόσμου. Την έχουμε αποκτήσει ακολουθώντας τρεις συντεταγμένες: την παρατήρηση, τον πειραματισμό και τους νόμους. Η παρατήρηση φαινομένων είναι όσο το δυνατόν πιο αμερόληπτη, με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια μέσω της μέτρησης και ανεξάρτητη από πίστη, συναίσθημα κλπ. Ο πειραματισμός απ’ την άλλη, είναι το σύνολο των παρατηρήσεων ενός φαινομένου που έχει γίνει κάτω από σαφέστατα προσδιορισμένες συνθήκες και που έχει χαρακτήρα επαναλήψιμο, προβλέψιμο αλλά και αναιρέσιμο. Όταν τα φαινόμενα που παρατηρούνται δείχνουν την ύπαρξη σταθερής σχέσης μεταξύ τους, τότε προτείνεται η ύπαρξη νόμων που θα τα ενώσουν.

Οι νόμοι εξακριβώνονται πάντα χωρίς δογματισμό, εφόσον είναι η δυνατότητα να αναιρέσεις τα συμπεράσματα σου που προσδίδει το επίθετο "επιστημονικό" σε μια θεωρία. Έτσι, η κάθε επιστημονική θεωρία μπορεί να ανατραπεί από μια εξαίρεση και να δώσει θέση σε άλλο νόμο πιο ακριβή. Η πρόοδος της γνώσης επιτυγχάνεται σταδιακά, περνώντας συνεχώς από το κόσκινο της κριτικής και της επιδοκιμασίας μέχρι να επιτευχθεί ομοφωνία απόψεων επί του θέματος.

Ορίστε ένα απλό παράδειγμα. Πιάσετε ένα πιάτο, βάλτε το στο ύψος των ματιών σας και αν το αφήσετε, το πιάτο θα πέσει. Μπορείτε να παρατηρήσετε την πτώση, να μετρήσετε την ταχύτητα πτώσης και να επαναλάβετε την άσκηση στον αιώνα τον άπαντα. Το αποτέλεσμα θα είναι πάντα ίδιο. Κομμάτια πορσελάνης στο πάτωμα. Μόνο αν αλλάξετε τις αρχικές συνθήκες και πάρετε ένα πλαστικό πιάτο π.χ. θα δείτε κάτι άλλο… Και ο λόγος της πτώσης είναι ο νόμος της βαρύτητας που εισήγαγε ο I. Newton πριν διακόσια χρόνια, ο οποίος δεν αμφισβητείται πλέον αν και η φυσική εξελίχθηκε δραματικά από την εποχή του Newton με την εμφάνιση της κβαντικής φυσικής και της θεωρίας της σχετικότητας.

Αντιθέτως, η αστρολογία στηρίζεται σε “γεγονότα”, που δεν παρατηρούνται, δεν είναι μετρήσιμα, ούτε μπορούν να επαναληφθούν πειραματικά από οποιονδήποτε. Μόνο οι ίδιοι αστρολόγοι μπορούν και δε συμφωνούν πάντα μεταξύ τους... Η αστρολογία ορίζει, χωρίς καμία απόδειξη αλλά ως δόγμα, ότι υπάρχει μια άμεση σχέση μεταξύ του αστερισμού κατά τη μέρα της γέννησης μας, και τις ικανότητες ή την συμπεριφορά μας ακόμα και του πεπρωμένου μας…Αγνοεί παντελώς τις σχετικές αποστάσεις των πλανητών και των αστεριών, χρησιμοποιεί έναν απαρχαιωμένο και χωρίς αστρονομική ακρίβεια ηλιακό σύστημα με μόνο πέντε πλανήτες και δε μπορεί να εξηγήσει με τη σημερινή φυσική πώς τα αυθαίρετα επιλεγμένα αστέρια και οι πλανήτες μπορούν να μας επηρεάσουν!

Εντάξει, ο μη επιστήμονας άνθρωπος αναζητά συνήθως όχι επιστημονική γνώση αλλά προτιμά το συναίσθημα, το όνειρο, τη μαγεία και ψάχνει για εξηγήσεις γι’ αυτά που του συμβαίνουν και τον ξεπερνούν. Η αστρολογία τον ενώνει με το σύμπαν, του δίνει μια δικαιολογία για το παρόν, τον κατευθύνει για το μέλλον και τον διευκολύνει στην απλή ψυχολόγηση των ανθρώπων γύρω του…

Όμως, η επιστήμη (στην περίπτωση μας θα ήταν η αστρονομία) μπορεί να προσφέρει στον άνθρωπο πολύ περισσότερο από απλές γνώσεις και περισσότερη διαύγεια. Τον συνδέει και αυτή με το σύμπαν και του χαρίζει μια μαγεία πολύτιμη που στηρίζεται σε πραγματικά φαινόμενα (σκεφτείτε ότι είμαστε φτιαγμένοι από αστρική σκόνη…). Ερχόμαστε λοιπόν στο θέμα της μετάδοσης της γνώσης από τους επιστήμονες: δεν αρκεί η παρουσίαση των φαινομένων σαν ένα άμορφο σωρό από ατελείωτες λεπτομέρειες ή σαν μια φανταχτερή περιγραφή με σκοπό τον εντυπωσιασμό. Αυτό δεν κερδίζει «οπαδούς». Το ζητούμενο είναι να μεταδοθεί ένας τρόπος σκέψης και το νόημα/ "νόμος" πίσω από τα φαινόμενα, με άλλα λόγια να γίνει εκπαίδευση όπως εννοείται με τη λέξη “educate”. Από τα λατινικά e-ducere, το να οδηγείς προς τα έξω αλλά ή/και e-ducare, δηλαδή το να πλάθω ή να προπονώ. Προς τα έξω, πού όμως; Μήπως στην απεραντοσύνη που μας περιβάλει αλλά και μας κατοικεί;

Όσο για την ψυχολογική και αγχολυτική δράση της αστρολογίας…δεν έχουμε τίποτα καλύτερο να ακολουθήσουμε; Η αλήθεια της ύπαρξης και του πεπρωμένου μας σίγουρα δεν περιλαμβάνεται στις σελίδες ενός αστρολογικού εγχειριδίου. Είναι πολύ πιο κρυφή και μυστηριώδης από ότι νομίζουμε, και ανακαλύπτεται δύσκολα, αν ποτέ. Οπότε η πρόταση είναι «go get it» στον πραγματικό κόσμο και μη φοβάσαι τίποτα…

Μη σας πιάσω λοιπόν να διαβάζετε το ωροσκόπιο σας, γιατί θα σας μαλώσω…

Υ.Γ. Ευχαριστώ πολύ τον καθηγητή Watson και τη φίλη μου Π.Λ. για την έμπνευση.

TANGO PASSION

2008-04-14T19:26:00.009+03:00

Αφού κατάφερα να βάλω τη βιοχημεία να ακροβατήσει, προτείνω τώρα τη χορευτική και την “tango fusion” μουσική προσέγγιση του συγκροτήματος Bajofondo, στο κομμάτι Par Bailar…Για να παραμείνουμε στο ίδιο ποιητικό-ακροβατικό πνεύμα. Καλή ακρόαση.

ΤΙ ΝΕΑ;

2008-04-11T00:26:00.010+03:00

Georges Seurat, Le Cirque, 1891

Ένας σχοινοβάτης με το μονόκυκλό του κατηφορίζει πάνω σ’ένα τεντωμένο σκοινί, ισορροπεί δώδεκα πιάτα πορσελάνης Villeroy & Boch πάνω στο κεφάλι του, κρατάει ένα μπουκάλι κόκκινο κρασί Pinot Noir Βουργουνδίας απ’ το ένα χέρι και ένα κρυστάλλινο ποτήρι Βοημίας απ’ το άλλο, σερβίρεται κρασί τραγουδώντας του Carl Orff την Carmina Burana O fortuna και χαμογελάει στην κοπέλα του απέναντι σπιτιού που τον επεξεργάζεται άναυδη…

Άσχετο; Κάτι θέλει να πει ο ποιητής όμως. Οι μεταφορές είναι χρήσιμες και μαγικές γιατί τα λόγια τους σε αγγίζουν εκεί που δεν το περιμένεις. Στο ανοχύρωτο κομμάτι σου. Μπαίνουν και εξαπλώνονται μέσα σου, ανοίγουν δρόμο δικό τους και δεν ξέρεις ποτέ ποιος θα είναι αυτός και που θα σε πάει.

Αυτή τη μεταφορά διαλέγω λοιπόν για να περιγράψω την ιλιγγιώδη πολυπλοκότητα του κάθε κυττάρου μας. Μια ακροβασία με συγχρονισμένες τόσες αντιδράσεις που σου κόβεται η ανάσα. Αντιδράσεις σύνθεσης και αποδόμησης μορίων. Αντιδράσεις παραγωγής και αποθήκευσης ενέργειας. Αντιδράσεις έκφρασης και μεταγραφής γονιδίων. Paroles, paroles… Ένα σύνθετο μπαλέτο με κύριες φιγουρίνες τα λιπίδια, τις πρωτεΐνες, τα σάκχαρα και τα πυρηνικά οξέα.

Τώρα που ξέρετε τι θαυματάκι είστε, δικαιολογήστε να είστε ποτέ άκεφοι;

Υ.Γ.: προσέξετε ότι ούτε μία σταγόνα κρασιού δεν έπεσε κάτω!

Διασκευή από κείμενο της Ch. Singer, N’oublie pas les chevaux écumants du passé, Editions Albin Michel 2005

ALLÔ, DOCTEUR …

2008-04-08T19:36:00.009+03:00

Στρίβω το τιμόνι σήμερα, αλλάζω πορεία κατά 90 μοίρες και βάζω πλώρη για «το φαινόμενο placebο», γνωστό ιατροφαρμακευτικό λιμάνι, να μη βαρυστομαχιάσουμε κιόλας και μας πιάσει ναυτία.

Από τα λατινικά «να αρέσω» που υπονοεί ένα φάρμακο που δίνεται περισσότερο για να αρέσει παρά για να βοηθήσει ουσιαστικά τον ασθενή, το φαινόμενο placebo είναι πολύ απλά αυτό που συμβαίνει όταν έχεις έντονο πονοκέφαλο, παίρνεις ένα Panadol extra και μέσα σε δέκα λεπτά αισθάνεσαι καλύτερα. Φυσικά και δεν ευθύνεται το Panadol για τη βελτίωση της κατάσταση σου εφόσον το χάπι βρίσκεται ακόμα στο στομάχι σου. To ίδιο πράγμα συμβαίνει όταν παίρνεις ένα δισκίο βιταμίνης C και νιώθεις αναζωογονημένος, εφόσον δεν υπάρχει περίπτωση να πάσχεις από σκορβούτο. Αυτό που σου συμβαίνει είναι εντελώς υποκειμενικό, ναι, αλλά πραγματικό. Προκαλείται κατά κόρον από ένα σκεύασμα που δεν έχει αποδεδειγμένη φαρμακευτική δράση, όπως τα ομοιοπαθητικά, καλή ώρα, αλλά και από φάρμακα που έχουν φαρμακευτική δραστικότητα!

Στην πραγματικότητα, ο τρόπος που χορηγείται ένα φάρμακο, το πώς είναι η συσκευασία του (π.χ. τι χρώμα έχει το δισκίο), το κόστος (όσο ακριβότερο τόσο το καλύτερο) και αν είναι το πρωτότυπο ή ένα αντίγραφο φτηνότερο σε κόστος αλλά με ακριβώς την ίδια δραστική ουσία, επηρεάζουν την έκταση του φαινόμενου placebo και το τι θα μας φανεί τελικά πιο αποτελεσματικό. Ακόμα και η ονομασία ενός φαρμάκου από μόνη της μεταφέρει ιδιότητα placebo. Έτσι δεν είναι τυχαία ή επιλογή του ονόματος Viagra που αρχίζει με τη λέξη Virility (αρρενοπότητα) και τελειώνει περίπου όπως Niagara…

Η ιστορία δεν σταματάει εκεί. Όταν ένας γονιός φιλάει το σημείο που χτύπησε το μικρό παιδί του, και δια μαγείας σταματάει το κλάμα του παιδιού, δεν είναι το φιλάκι που το γιάτρεψε αλλά η ιδιότητα placebo που έχει το φιλί. Το ίδιο συμβαίνει όταν αμέσως μετά την επίσκεψη στο γιατρό, νιώθουμε ήδη καλύτερα. Εκεί ο ιατρός λειτουργεί ο ίδιος σαν placebo, γιατί κάθε θεραπευτική πράξη που συνοδεύεται με την ανάλογη ευαισθησία και σεβασμό προς τον ασθενή έχει πάνω σ’ αυτόν μια αναλγητική δράση σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.

Πως λειτουργεί αυτό το φαινόμενο; Καταρχάς, έχει βιοχημική βάση αφού έχει αποδειχθεί ότι σχετίζεται με την απόκριση απ’ τον εγκέφαλο ουσιών που λέγονται ενδορφίνες οι οποίες παίζουν ρόλο στην ανακούφιση του πόνου. Ο δεύτερος μηχανισμός (“conditioning model”), ψυχολογικής φύσης, έχει να κάνει με το πώς έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε μια ιατρική παρέμβαση, να αντιδρούμε σε μια άσπρη μπλούζα ή στα φάρμακα (κάτι παρόμοιο με το κουδούνι στα πειράματα του Παβλόφ). Τέλος υπάρχει το μοντέλο της προσμονής- ανθυποβολής (“meaning” or expectancy model), όπου αντιδρούμε ανάλογα μ’ αυτό πού πιστεύουμε ότι πρέπει να συμβεί. Για παράδειγμα, σε σχετική μελέτη μοιράστηκε σε εθελοντές ένα υγρό (απλό νερό με ζάχαρη) λέγοντας ότι προκαλεί εμετό και το 80% των συμμετεχόντων αντέδρασε κάνοντας πραγματικά εμετό.

Ελαφριές παθήσεις που έχουν ψυχοσωματική αιτία ή που μπορούν να ιαθούν από μόνες τους σε λίγες μέρες απαντούν πολύ καλά στη χορήγηση placebo, βλέπε ημικρανίες, μετεγχειρητικοί πόνοι, μερικές δερματοπάθειες κτλ. Το φαινόμενο είναι τόσο αποδεκτό που για να βγει ένα φάρμακο στην αγορά, και να αξιολογηθεί αντικειμενικά η δράση του, πρέπει να υποβληθεί σε κλινικές μελέτες με το σύστημα διπλού τυφλού αρνητικού όπου ούτε ο ασθενής-πειραματόζωο αλλά ούτε ο ιατρός γνωρίζουν ποιο είναι το placebo και ποιο είναι το πραγματικό φάρμακο.

Καταλήγω λοιπόν στο εξής: τo φαινόμενο placebo δεν είναι κάτι μαγικό και ούτε αφορά μια ορισμένη μερίδα ευκολόπιστων ανθρώπων…. Είναι η απάντηση του οργανισμού μας σε μια συμβολική υπόδειξη και καθρεπτίζει τη ψυχοσωματική διάσταση μας. Όλοι είμαστε επιρρεπείς σ’ αυτό, άλλοι λιγότερο, άλλοι περισσότερο. Και αφού η δράση του placebo είναι λιγότερο «επιβαρυντική» και πιο «φυσική» από τα κλασσικά φάρμακα, τι πειράζει αν την ακολουθούν μερικοί; Με ‘γειά με χαρά τους. Έτσι, το να χαρακτηρίσει κανείς τη δράση για παράδειγμα της ομοιοπαθητικής ως δράση placebo (γιατί δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο εκτός και αν θέλουμε να ανατρέψουμε όλους τους νόμους της χημείας!) ίσως να μην είναι βρισιά. Πρόβλημα είναι όμως οι ιατροί-ομοιοπαθητικοί-ψευτοεπιστήμονες-ψευτοψυχολόγοι- τσαρλατάνοι που θέλουν να βαπτίσουν την τέχνη τους επιστημονική και εφάμιλλη της συμβατικής ιατρικής προσέγγισης, εισπράττουν ουκ ολίγα σε επίσκεψη, και δεν επιθυμούν οι ασθενείς τους να "ενηλικιωθούν" και να δουν με πιο σχετικό μάτι την αξία των συνταγογραφιών τους.

Η ΓΙΑΓΙΑ ΜΟΥ ΕΛΕΓΕ...

2008-04-03T22:49:00.009+03:00

Ιστορία πρώτη. Χτες. Ο Ιούδας καταγόταν από το Καριώθ, κοντά στα Ιεροσόλυμα και ακολουθούσε πιστά τον Εβραϊκό Νόμο. Παρόλα αυτά ήταν αρκετά ανήσυχος ώστε να γίνει μαθητής του Ιησού και να τον αγαπήσει. Βρέθηκε όμως υπαρξιακά μετέωρος αφού ούτε το Νόμο μπορούσε πλέον να τηρήσει, ούτε τον Ιησού να πίστεψει απόλυτα. Υπέφερε από έναν έντονο εσωτερικό διχασμό και όχι από φιλαργυρία, επαναστατικότητα ή μίσος ενάντιον του Ιησού. Επεδίωξε λοιπόν να λύσει το πρόβλημα του με μια εξωτερική διευθέτηση. Παρέδωσε τον Ιησού στους διώκτες του με την ελπίδα ότι κατά τη διαδικασία της δίκης, Εκείνος θα τα κανόνιζε και θα αθωώνονταν. Έτσι, ακολουθώντας τον Ιησού, ο Ιούδας θα παρέμενε στη λογική του Νόμου, έστω και αναμορφωμένου αλλά ίδιας ουσίας, και δε θα χρειαζόνταν να έρθει σε ρήξη μ΄ αυτόν. Διαψεύσθηκε όμως οικτρά, οδήγησε στο θάνατο αυτόν που αγαπούσε και έτσι αυτοκτόνησε. [Ανάγνωση της προδοσίας του Ιούδα με ψυχολογικό γνώμονα και κατά την ερμηνεία του Στ. Ράμφου βλέπε αναφορά παρακάτω].

Ιστορία δεύτερη. Σήμερα. Ο Α. είναι 26 ετών. Ζει μόνος του και εργάζεται. Έχει μια κοπέλα εδώ και ενάμιση χρόνο. Η σχέση τους πάει καλά. Απ΄ την άλλη έχουμε τη μητέρα του, πολλά χρόνια χήρα. Μόνιμο πρόβλημα μεταξύ μητέρας και γιου η εμμονή της μάνας να παίρνει το παιδί της τηλέφωνο σαράντα φορές την ημέρα. Αφού προηγηθεί καβγάς, συμμορφώνεται η μάνα για ένα διάστημα και περιορίζεται σε μία κλήση τη μέρα αλλά σιγά-σιγά ξανακυλάει και φτου και απ’ την αρχή η ίδια ιστορία. Απ΄ ότι φαίνεται, η μάνα ζει έναν εσωτερικό ασυνείδητο διχασμό. Ξέρει ότι πρέπει να αφήσει το γιο της να “φύγει” αλλά απ΄ την άλλη θέλει να τον κρατήσει κοντά της. Δε μπορεί να αποφασίσει και προσπαθεί να λύσει το θέμα με μια εξωτερική διευθέτηση, επιτέλους να ηρεμήσει. Προτιμάει λοιπόν να σπρώξει το γιο της να αποφασίσει αντί για εκείνη σκηνοθετώντας καταστάσεις που φτάνουν τα πράγματα σε ρήξεις. Τι θα κάνει ο μικρός, θα πάει με τη "σπυριάρα" ή θα γυρίσει σε κείνη, οπότε θα έχει τη δικαιολογία ότι βγήκε ανώμαλο το παιδί, αλλά τι να κάνει;

Δεν έχουμε όλοι κάτι από τους πρωταγωνιστές αυτών των ιστοριών; Αδυνατούμε συχνά να λύσουμε τα εσωτερικά μας προβλήματα και κάνουμε κάτι παραπάνω από μια απλή μετατόπιση ευθυνών: σκηνοθετούμε καταστάσεις που φτάνουν τα πράγματα στα άκρα, ελπίζοντας έτσι να πάρουμε μια καθοδήγηση “απ’ έξω” την οποία θέλουμε να μας ανακουφίσει. Μάταιη η προσπάθεια. Γιατί το παιχνίδι του διλήμματος (που καταλήγει τελικά σε μια επιλογή ανάμεσα σε δυο πράγματα, σ΄ ένα ναι ή ένα όχι) είναι “ανάμεσα στο συμβιβασμό (στο Νόμο, στη μάνα του Α. κτλ) και στην ανάληψη της προσωπικής μας ευθύνης”. […]”Ανάμεσα στο να διακινδυνέψουμε για να κερδίσουμε τον εαυτό μας ή να συντριβούμε υπό το βάρος των δισταγμών, να προδώσουμε την βαθύτερη μας επιθυμία και να ισοπεδωθούμε υπό το βάρος των ενοχών”.

Με δύο λέξεις, να εγκαταλείψουμε τους αυτόματους πιλότους που αφήνουμε να μας κατευθύνουν και να γίνουμε μεταφορικά ο πατέρας και η μάνα του εαυτού μας...Quite a project! Σοφή η γιαγιά που μου έλεγε πάντα...να μου προσέχεις την (phd) ούλα.

Στέλιος Ράμφος, Το μυστικό του Ιησού, 2006, εκδόσεις Αρμός.

Ο ΜΙΤΟΣ ΤΗΣ ΑΡΙΑΔΝΗΣ

2008-03-30T13:00:00.000+03:00

Régattes, Raoul Duffy

Μου είπαν κάποτε: το παρελθόν είναι αναμνήσεις, το μέλλον όνειρα, μόνο το παρόν μετράει. Μου είχε αρέσει αυτή η κουβέντα γιατί με εμπόδιζε από το να βυθίζομαι υπερβολικά στη «λάσπη» του παρελθόντος ή να τεντώνομαι με άκαμπτη στάση προς το μέλλον. Εδώ και τώρα παίζονται τα πράγματα και παράλληλα ακροβατούμε σε λεπτή ισορροπία μεταξύ του πριν και του μετά της κάθε στιγμής. Γιατί το παρόν δεν είναι η κατάργηση του χρόνου ή ένα αποσπασμένο κομμάτι που πρέπει να καταναλωθεί άμεσα, επί τόπου, σχεδόν ηδονιστικά. Χαράσσεται σε μια συνέχεια, δεν παίρνει από το παρελθόν σαν κλέφτης αφήνοντας πίσω καμένη γη. Θα ήταν εξάλλου σαν να σου είχαν κάνει ένα δώρο και να μην έλεγες ευχαριστώ. Γιατί το παρελθόν σου προσφέρει το δώρο που είναι όλοι οι κομβικοί ανθρώποι που επέτρεψαν η ζωή σου να εφευρίσκεται. Αυτοί δημιουργούν ένα διαχρονικό κρυφό κρίκο που σε τοποθετεί στο παρόν σαν ένα άθροισμα συνόλου και σου δίδει ένα πολύτιμο και εύθραυστο αίσθημα πληρότητας.

WIRKLICHKEIT

2008-03-22T20:07:00.017+02:00

Μεταλλαγμένα. Έχουμε ακούσει πολλά σχετικά μ’ αυτά. Δεν υπάρχει Ευρωπαίος που να σέβεται τον εαυτό του και να μη του έχει δημιουργηθεί ένα ενστικτώδες αίσθημα αποστροφής ή επιφύλαξης προς αυτά.

Οι αντιστάσεις μας έχουν όμως υπνωτιστεί μες στη δίνη του καταναλωτισμού και η αρχική φλόγα άρνησης ή επιφύλαξης έχει εξασθενήσει επικίνδυνα. Τα βιολογικά προϊόντα είναι ακριβά, έχουμε συνηθίσει την ύπαρξη των μεταλλαγμένων, σαν τα έπιπλα της καθημερινότητας μας και τα ράφια των σούπερ μάρκετ γεμίζουν με τρόφιμα που όλο και περισσότερο περιέχουν μεταλλαγμένα. Μπορεί στην Ευρώπη να είναι υποχρεωτική η αναγραφή ότι ένα προϊόν περιέχει περισσότερο από 0.9% μεταλλαγμένο προϊόν (πολιτικό κριτήριο και όχι επιστημονικό), αλλά δεν υπάρχει υποχρέωση αναγραφής στα ζωικά προϊόντα.

Τι σας λέει το σλόγκαν “ Τροφή, Υγεία, Ελπίδα”; Είναι δώρο για εσάς από την πολυεθνική, βιοτεχνολογική εταιρεία Monsanto των ΗΠΑ. Ένας κολοσσός 17500 υπαλλήλων που ηγείται παγκοσμίως της αγοράς των γενετικά τροποποιημένων σπόρων, με 1 δις δολάρια κέρδος το 2007 και 7,5 δις δολάρια τζίρο ετησίως. Κρατάει στα χέρια της τα δικαιώματα ευρεσιχτενίας για ~90% των μεταλλαγμένων καλαμποκιών, σόγιας, κόλζας και βαμβακιού που καλλιεργούνται συνολικά σε περίπου 100 εκατομμύρια εκτάρια σε όλο τον κόσμο. Υπέρμαχος, της διαρκούς αγροτικής ανάπτυξης, υπόσχεται μεγάλη απόδοση στις καλλιέργειες, πάντα με σεβασμό στο περιβάλλον και όραμα επάρκειας τροφής για όλο τον πλανήτη. Να κρατήσουμε όλη την ανθρωπότητα ευχαριστημένη αδερφέ και ας ταΐζουμε με μύθους.

Η εταιρεία αυτή δημιουργήθηκε ειδικευμένη αρχικά στη χημική βιομηχανία. Της χρωστάμε προϊόντα όπως το Orange agent, τα οποία χρησιμοποιήθηκε από τον Αμερικανικό στρατό στο πόλεμο του Βιετνάμ. Επίσης, τα PCB (polychlorobiphenyls) που είναι χλωριούχοι οργανικοί ρυπαντές, οι οποίοι χρησιμοποιήθηκαν για 50 χρόνια ως ψυκτικά υγρά πριν απαγορευθούν λόγω μεγάλης τοξικότητας στις αρχές τις δεκαετίας του ‘80, ενώ το γεγονός γνώριζε η Monsanto από το 1937. Συνεχίζουμε με το ζιζανιοκτόνο Round Up, το οποίο διαφήμιζε ως βιοδιασπώμενο και που τελικά αποδείχθηκε εξαιρετικά καρκινογόνο. Στην Ευρώπη απαγορεύθηκε αλλά χρησιμοποιείται σήμερα στη Λατινική Αμερική ... Μήπως οι πρακτικές του παρελθόντος φωτίζουν τις σημερινές;

Φτάνει η διαφήμιση αυτού του μαγαζιού. Εξάλλου η λογική πίσω από τέτοιες εταιρίες είναι απελπιστικά απλοϊκή. Στάσεις αυταρέσκιας, υπεροψίας, ιδιοκτησίας του πλανήτη ολόκληρου, χωρίς υποχρεώσεις, χωρίς δεσμούς με τους ανθρώπους, τη φύση, την ιστορία. Μονάχα ένας νόμος, μια μονάδα, το κέρδος. Προτιμώ λοιπόν να ασχοληθώ με το τι με ενοχλεί στην υπόθεση «μεταλλαγμένα».

Είναι ο κίνδυνος εξάλειψης της (γενετικής) βιοποικιλίας που είναι παγκόσμια κληρονομιά. Μπορεί να υπάρξει μια γη φτωχότερη σε είδη και χωρίς έντομα;

Είναι ότι η χρήση μεταλλαγμένων σπόρων ακυρώνει την κληρονομιά των αγροτικών πρακτικών και κλέβει απ’ τον αγρότη το δικαίωμα να χρησιμοποιεί τους σπόρους του για την επόμενη χρονιά, εφόσον αυτοί είναι στείροι. Έτσι γίνεται δέσμιος της βιοτεχνολογικής εταιρείας χάνοντας την αυτονομία του. Και οι φτωχοί του κόσμου γίνονται έτσι φτωχότεροι, παγιδευμένοι σ’ ένα γρανάζι χωρίς πισωγύρισμα. Την τακτική που ακολούθησαν όλα τα μεγάλα ολοκληρωτικά συστήματα για να εδραιωθούν ακολουθείται και ‘δω και το μοτίβο είναι η αποκοπή από το παρελθόν.

Είναι η επιστήμη που έχει πραγματοποιήσει λίγα βήματα σχετικά με την αξιολόγηση των πιθανών κινδύνων για την υγεία. Μικρή η ανεξάρτητη επιστημονική πληροφόρηση, που δείχνει όμως ότι οι αρουραίοι αντιδρούν αρνητικά σε μεταλλαγμένη τροφή, με αύξηση του επιπέδου σακχάρων στο αίμα, μη φυσιολογικά επίπεδα σε ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια και τέλος ιστολογικές αλλοιώσεις στα νεφρά. Γιατί έχουμε εδώ ένα ωραίο ταχυδακτυλουργικό. Η χρηματοδότηση τέτοιων προγραμμάτων είναι μικρή επειδή θεωρείται ότι ένα διαγονιδιακό (μεταλλαγμένο) φυτό δεν διαφέρει πολύ από τον φυσικό “αδελφό” του άρα δεν θα πρέπει να αποτελεί κίνδυνο για την υγεία. Απ’ την άλλη, τα επιστημονικά δεδομένα που έχει παρουσιάσει η Monsantο, έχουν χαρακτηριστεί ως κακή επιστήμη με κενά στα αποτελέσματα και στα συμπεράσματα τους. Είναι πολλά τα λεφτά... και καταλήγουμε να είμαστε πειραματόζωα.

Που βρισκόμαστε λοιπόν; Κυκλοφορεί το “ακάθαρτο” γονίδιο στα χωράφια του πλανήτη και οι τροφές μας έγιναν μιαρές: η φύση ψεύδεται. Δαγκώνω μια φράουλα όπως την ήξερα από παλιά ή μήπως είναι μια φράουλα με κάτι από ψάρι (για να αντέχει τη παγωνιά); Τι καλαμπόκι είναι αυτό που τρώω; Τι αναφορές έχω λοιπόν; Χάνω σταδιακά τη σπλαχνική μου εμπιστοσύνη στη γη και ...στο πιάτο μου: μια κατάρα που δεν έρχεται απ’ τον ουρανό αλλά από τη γη...

Αν ο άνθρωπος είναι αυτό που τρώει τότε τι καταλήγουμε να είμαστε;

Le Monde selon Monsanto, Marie-Monique Robin, éditions de la Découverte, 6 Mars 2008.

ΧΙΟΥΜΟΡ ΕΙΠΑΤΕ;

2008-03-15T15:02:00.016+02:00

Pseudanthias pleurotaenia

“ Τηρώ σιγή ιχθύος και δεν εκφράζομαι”, είπε εκείνος.

“E τότε, γαϊδουρινή υπομονή θα δείξω και θα επιμείνω”, σκέφτηκε εκείνη.

Ψάρι εναντίον γαϊδάρου, σιγή εναντίον υπομονής, τι θα υπερισχύσει;

Πριν βγάλουν και οι δυο κροκοδείλια δάκρυα, ας θυμηθούν ότι καλύτερα είναι να γαϊδουροδένεις παρά να γαϊδουρογυρεύεις...

Ένα δάσος από ανθρώπινες συμπεριφορές και συναισθήματα κατοικημένο από ...ζώα.

CAN'T START A FIRE WITHOUT A SPARK...

2008-03-10T07:36:00.009+02:00

Joan Mirό - Catalan landscape -The Hunter (1923)

Φέτος γιορτάζονται στη Γαλλία τα εκατό χρόνια από τη γέννηση και τα ογδόντα χρόνια από το θάνατο, της γαλλίδας παιδοψυχιάτρου Françoise Dolto. Πολλά αφιερώματα σχετικά με το έργο της και τη συμβολή του κυκλοφορούν ήδη στο γαλλικό τύπο και στα βιβλιοπωλεία. Λέω λοιπόν να προσθέσω εδώ την προσωπική μου άποψη. Απλούστατα, γιατί τα γραπτά της, για πολλά χρόνια τώρα, μ’ έχουν συνοδεύσει και διαμορφώσει.

Θα μπορούσα να αναφερθώ εκτενώς στο έργο της, απόσταγμα της μακρόχρονης κλινικής της πορείας με τα παιδιά κάθε ηλικίας, εξάλλου γι’ αυτό διακρίθηκε από τους ειδικούς αλλά και αγκαλιάστηκε από το απλό κοινό.

Θα είμαι όμως περιληπτική σε τρεις προτάσεις κλειδί. Πρώτη πρόταση: το παιδί από τις πρώτες μέρες της ζωής του, πριν καν ανάπτυξει ομιλία, είναι ον επικοινωνίας. Δεύτερη πρόταση: το παιδί έχει απόλυτη ανάγκη να λαμβάνει το νόημα αυτών που συμβαίνουν γύρω του μέσω του λόγου που του προσφέρει ο ενήλικας. Τρίτη πρόταση: η δυναμική μεταξύ γονέων και μεταξύ γονέων και παιδιών καθορίζει την υγιή ψυχοσωματική ανάπτυξη των παιδιών.

Μια ολόκληρη σχολή σκέψης δημιούργησε λοιπόν, τη μετέδωσε με ποικίλους και πρωτότυπους τρόπους, με αποτέλεσμα η διδασκαλία της να γίνει πλέον μέρος των ηθών (στη Γαλλία τουλάχιστον).

Τρεις τελείες…και να σταθώ τώρα σε κάτι λιγότερο γνωστό και εντελώς διαφορετικό.

Πως μπορείς να γίνεις πιστός χριστιανός και να γλιτώσεις από το βάρος των κάθε απαγορεύσεων, των πρέπει, των τελετουργιών, των ενοχοποιήσεων και των απλοϊκών ή πατερναλιστικών εξηγήσεων που σου προσφέρονται συνήθως από τη παιδική ηλικία;

Για χρόνια δεν μπορούσα να απαντήσω σ’ αυτή την ερώτηση. Το θέμα με ξεπερνούσε εντελώς. Βγαίνοντας από μια μη θρησκευτική ανατροφή, το ενδιαφέρον για την πνευματική ζωή αυξανόταν σταδιακά αλλά με πολύ αργό ρυθμό. Είχα συναντήσει βέβαια γραπτά που είχαν γεννήσει μια διανοητική περιέργεια για το πνευματικό, αλλά ως εκεί. Γεμάτες νόημα δεν είχαν όμως προκαλέσει καμιά εσωτερική αλλαγή. Έλεγα λοιπόν ότι θα περιμένω την Θεία Χάρη για να καταλάβω ή να συνειδητοποιήσω το τι σημαίνει η έννοια πνευματικό κτλ.

Ώσπου ήρθε στα χέρια μου η πρόταση της F. Dolto: μια προσέγγιση της χριστιανικής πίστης κάτω από το φως της ψυχανάλυσης. Οι μεταφυσικές αναζητήσεις μου απεγκλωβίστηκαν με τους πρωτότυπους τρόπους σκέψης και ερμηνείας που μου προσφερόταν και μια άλλη πραγματικότητα αποκαλύφθηκε σε μένα. Η προσέγγιση της ανεδείκνυε τελικά τον χριστιανισμό ως μια τρομερή δύναμη ανατροπής.

Επαναστατικό. Τα κείμενα της μου έλεγαν ότι μπορούσα να βρω στις Γραφές ουσιαστική απάντηση στη φυσική ανάγκη να δώσω ένα νόημα, μια συμβολική αξία στις πιο απλές πράξεις ή να προσεγγίσω την έννοια του ιερού και πώς η δίψα για να υψωθείς πνευματικά και να βρεις τον πιο βαθύ εαυτό σου μπορούσε να ικανοποιηθεί πραγματικά. Αρκεί να άφηνες σαν ξένο ρούχο κάθε σύστημα ιδεών που θα λειτουργούσε σαν προστατευτική ασπίδα ή βόλεψη και το οποίο δεν θα σε άφηνε να γεννηθείς σ’ άλλη πραγματικότητα.

Η Françoise Dolto μου άνοιξε τα μάτια σ’ όλα αυτά και πολύ παραπάνω, και της είμαι ευγνωμονούσα για τα αυλάκια που χάραξε στην καρδιά και στο μυαλό μου.

1) Φρανσουάζ Ντολτό, Ζεράρ Σεβερέν, Τα Ευαγγέλια και η πίστη - ο κίνδυνος μιας ψυχαναλυτικής ματιάς, ΕΣΤΙΑ

ALEXEÏ GRIGORIEVITCH STAKHANOV

2008-03-03T16:40:00.007+02:00

Στη τελευταία κυριακάτικη Καθημερινή (περιοδικό Κ # 248) έπεσα σ’ ένα αφιέρωμα για τον Ολλανδό Χ. Φαν Μπέινουμ, που είναι εκ πεποιθήσεως άεργος και ζει τα τελευταία 29 χρόνια από τα επιδόματα που του παρέχει το Ολλανδικό κράτος. Δηλώνει απέχθεια για τη μισθωτή εργασία και θεωρεί ότι κανείς δεν πρέπει να εργάζεται για το κέρδος τρίτων.

Δεν σκοπεύω να κρίνω ή να σχολιάσω τη στάση του. Απλός η ιστορία αυτή είναι η αφορμή για να αναφερθώ κάτω από το πρίσμα της προσωπικής μου εμπειρίας, στη μηχανική, επαναλαμβανόμενη εργασία, μια πραγματικότητα που βιώνουν όχι και λίγοι συνάνθρωποι μας.

Γι’ αυτόν που ήταν τυχερός ώστε να μην έχει εργαστεί ποτέ σε τέτοια εργασία, οι παρακάτω γραμμές θα ηχήσουν ίσως περίεργα σαν από άλλο κόσμο. Ίσως νοιώσει και κάπως άβολα που η τύχη τον ευνόησε και δεν χρειάστηκε να περάσει τέτοια δοκιμασία. Γιατί, για δοκιμασία πρόκειται, σχεδόν διαβολικής έμπνευσης. Εξηγούμαι.

Θέλεις να έχεις μια δουλειά, οποιαδήποτε, να έχεις μισθό και σταθερότητα, να ζήσεις, να βοηθάς την οικογένεια σου. Και ο λόγος σεβαστός, δε λέω.

Κάθε μέρα, τους ίδιους δρόμους παίρνεις, τις ίδιες κινήσεις κάνεις, τα ίδια εγκεφαλικά μονοπάτια ακολουθείς, χωρίς έκπληξη με έναν τρόπο εντελώς προβλεπόμενο, μηχανικό. Το διαβολικό twist στην υπόθεση είναι όμως ότι το θεωρείς εντελώς φυσιολογικό!

Ποιος άνθρωπος αντέχει τέτοια μεταχείριση; Εφευρίσκεις λοιπόν τρόπους να διασκεδάσεις την μονοτονία σου, να βάλεις και λίγο από σένα σ’ αυτό που κάνεις. Μιλάς με τους πελάτες, γελάς με τους συναδέλφους, ξετυλίγεις το κουβάρι της καθημερινής ζωής σου, την σκαπουλάρεις όποτε μπορείς και μπορεί να καλλιεργήσεις άθελα σου μια απέχθεια για ό,τι είναι καλή εργασία, ευθύνη, πρωτοβουλία, ζήλο. Ξένες λέξεις γίνονται με τον καιρό αν δεν είσαι υπερήφανος γι’ αυτό που κάνεις.

Τα χέρια δουλεύουν μηχανικά, η παρακεφαλίδα είναι ενεργοποιημένη στο μέγιστο και ο εσωτερικός κατήφορος συνεχίζεται. Παίρνεις συναισθηματική απόσταση μ’ ότι σχετίζεται με τη δουλεία σου, από αυτοάμυνα και ανάγκη αυτοσυντήρησης, δεν σε ενοχλεί πια τίποτα και όσο περισσότερη απόσταση παίρνεις με τα πράγματα, τόσο πιο ελεύθερος νομίζεις ότι είσαι και έχεις την αυταπάτη ότι βρήκες την τέλεια θωράκιση.

Η πραγματική απόσταση που παίρνεις όμως δεν είναι με την εργασία σου αλλά με το πιο βαθύ κομμάτι του εαυτού σου και εκεί βγαίνεις πάντα χαμένος.

Αυτές οι λίγες γραμμές για τους αφανείς ήρωες που είναι γύρω μας και των οποίων, συχνά, δε βλέπουμε την αξία.

1) O Alexeï Grigorievitch Stakhanov (1905-1977) (στη φώτο φαίνεται στο πλάι) είναι ένας φημισμένος σοβιετικός ανθρακωρύχος, οι εργασιακές επιδώσεις του οποίου εξυμνήθηκαν από τη σοβιετική προπαγάνδα ως παράδειγμα προς μίμηση. Η προαγωγή της προσωπικής αυτοθυσίας και ευγενούς άμιλλας μεταξύ των εργαζομένων για το καλό του κόμματος πήρε το όνομα στακανοβισμός.

ΜΑ ΤΡΕΛΑΘΗΚΑΝ ΑΥΤΟΙ ΟΙ ...ΓΑΛΑΤΕΣ;

2008-03-02T15:08:00.003+02:00

Κοιτάξτε καλά τη φωτογραφία.
Να προτείνω κάτι;

Βήμα 1. Αλατοπιπερώστε τα μπουτάκια του βατράχου και τηγανίστε τα σε βούτυρο πάνω σε δυνατή φωτιά για 10 λεπτά περίπου.

Βήμα 2. Ψιλοκόψτε κρεμμυδάκι ξερό και σκορδάκι και ρίξτε τα στο τηγάνι. Σκεπάστε και αφήστε το σε χαμηλή φωτιά για ακόμα 5 λεπτά.

Βήμα 3. Πριν σερβίρετε πασπαλίστε με ψιλοκομμένο μαϊντανό και τοποθετήστε στο πλάι τεμάχια λεμονιού.

Είναι μεσημέρι, σας άνοιξα την όρεξη;

ΕΙΔΙΚΑ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ...

2008-02-18T14:22:00.007+02:00

A. Akhmatova's portrait

Πώς να περιγράψω τη νιότη με μια μοναδική φράση; Μήπως, ως η εποχή που πειραματιζόμαστε στο έπακρον προς διάφορες κατευθύνσεις, δοκιμάζουμε αχόρταγοι και χωρίς σταματημό τον εαυτό μας σε διάφορους ρόλους, εκφράζοντας με τόλμη και ένταση το χείμαρρο ενέργειας που μας διαπερνά και τολμώντας τα πιο απίθανα ξεσπάσματα, με τον εαυτό μας αφημένο στη δίνη του ενστίκτου;

Μετά την ανάγκη άπειρου χώρου, που σου ζητάει η νεανική ζωτική ορμή, καλείσαι, όπως γίνεσαι ενήλικας, να εστιάσεις τις πράξεις σου. Με τις επιλογές σου θα ρισκάρεις την μοίρα σου, σε λεπτά παιχνίδια ισορροπίας, παίζοντας ανυποψίαστος κορώνα-γράμματα την πληρότητα ή την καταστροφή της ζωής σου.

Και εστιάζεις τις πράξεις σου γιατί σου έχει γεννηθεί μια επιτακτική ανάγκη να κάνεις κάποιο κομμάτι της πραγματικότητας απόλυτα δικό σου κτήμα, να πάρουν τα όνειρα σου προσωπική μορφή και σχήμα, όποια και αν είναι αυτά. Όσο μικρά και αν είναι.

Σ’ αυτή την προσπάθεια ιεράρχησης και ενσάρκωσης της επιθυμίας έχεις δύο αποκούμπια.

Καταρχάς, μπορείς όλο και καλύτερα να φιλτράρεις και να επεξεργαστείς εσωτερικά αυτά που συναντάς και σου συμβαίνουν, και έτσι αποκτάς αντοχή στις ματαιώσεις ώστε να τις αντιλαμβάνεσαι ως ευκαιρίες περισσότερης πληρότητας παρά αποτυχίες.

Το πιο ουσιαστικό σου όπλο όμως είναι η ανάγκη που έχεις να ταυτιστείς ψυχή και σώμα μ’ αυτό που κάνεις. Και από αυτή την ανάγκη δεν ξεφεύγει κανείς, όποια δουλειά και να κάνει, είτε το έχει συνειδητοποιήσει πλήρως είτε όχι. Είτε επιλέγεις να αφοσιωθείς αποκλειστικά στη οικογένεια σου, είτε κάνεις χειρονακτική εργασία, είτε κάνεις διανοητική εργασία, κανείς δεν ξεφεύγει απ’ τον κανόνα αυτό. Ένα είδος δημιουργικής βιολογικής ανάγκης είναι. Πόσο μάλλον αν είσαι επιστήμονας.

Τι γίνεται όμως όταν οι συνθήκες που συναντάς στην εργασία σου είναι τέτοιες που δεν επιτρέπουν στις πράξεις σου να έχουν προσωπικό χρώμα; Όταν οι δραστηριότητες σου είναι διάσπαρτες, χωρίς προοπτική, χωρίς ευθύνη, όταν συμμετέχεις σε κάτι που ξέρεις ότι είναι χωρίς ουσία πραγματική, ένα παιχνίδι αποβλακωτικό για να περνάει η ώρα; Η ταύτιση που θα κάνεις, γιατί θα την κάνεις μοιραίο είναι, εκτός από το να ρίξει ένα χρώμα κατηφές στη ζωή σου και στο πρόσωπο σου, θα σε καταστρέψει υποχθόνια αφήνοντας τη ψυχή σου κουρελιασμένη.

Και τότε θα σημάνει η ώρα που θα πρέπει να εξεγερθείς ενάντια στους ψυχικούς ακρωτηριασμούς που έχεις υποστεί, να σταθείς στα πόδια σου και μπροστά στον εαυτό σου.

Το κομμάτι αυτό είναι εξαιρετικά αφιερωμένο στους επιστήμονες αυτής της χώρας που παλεύουν ενάντια στο αποχαυνωτικό κατεστημένο, και στη μιζέρια για μια χούφτα ευρώ, αναζητώντας σε πείσμα των πάντων, κάτι παραπάνω απ’ τη ζωή τους. Και φυσικά δεν ξεχνώ να στείλω και ένα κλείσιμο του ματιού στους αξιόλογους εργοδότες μου που αγαπούν την αξιοκρατία, την γνώση, την ηθική, την πραγματική και ηθική ανταμοιβή και προπαντός την επιστήμη. Στέκομαι στα πόδια μου και τους λεω: σας αγαπώ και σας συγχωρώ...but keep away from me, you Jack of all trades and master of none.

1)my life
2)Ch. Singer, Les Âges de la vie, Albin Michel

ΔΙΛΗΜΜΑ

2008-02-16T15:32:00.004+02:00

Στο κοιμητήριο του Père Lachaise, Paris

Δίλημμα: αυτή η λέξη μου έχει κολλήσει σαν βδέλλα αφού την είδα στο ποστάκι που της αφιέρωσε ο συνάδελφος ΒιοΛόγος, και από τότε κάνει βόλτες στο μυαλό μου και δε λεει να φύγει. Θυμώνω, απελπίζομαι, κοιτάζω μπρος, πίσω...τίποτα εκεί παραμένει... τι να κάνω που αγγίζει την πιο βαθιά μας εσωτερική αστάθεια;

ΦΩΤΟΡΟΜΑΝΤΖΟ - ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΤΡΙΤΟ

2008-02-13T21:49:00.004+02:00

Gustav Klimt, Der Kuβ, 1907-1908

[ΟΤΑΝ Ο ΝΙΚΟΛΑ ΛΕΕΙ ΣΤΗΝ ΚΑΡΛΑ «ΤΙ ΑΜΟ» ΚΑΙ ΤΗ ΦΙΛΑΕΙ.]

«Το φιλί είναι μια αίτηση στο δεύτερο όροφο για να μάθουμε αν ο πρώτος είναι ελεύθερος...» λέει με χιούμορ ο Α. Karr. Όντως, είναι εύκολο να περάσεις από ένα βλέμμα σ’ ένα φιλί, αλλά ακόμα ευκολότερο το φιλί να γίνει πολύ περισσότερο. Όλα τα σημάδια/ πληροφορίες που μας έχουν γοητεύσει, συνειδητά ή ασυνείδητα, αποκτούν μεγαλύτερη ένταση όταν προκύπτει σωματική επαφή. Έτσι το φιλί έρχεται, με την λογική της βιολογίας, να σφραγίσει την επιλογή αποδεκτού ταιριού. Για παράδειγμα, το σάλιο θα δώσει πληροφορία για το μόριο MHC που λέγαμε στο προηγούμενο επεισόδιο, αλλά και θα μεταφέρει από τον άνδρα στη γυναίκα και λίγη από την τεστοστερόνη του, η κύρια αρσενική φυλετική ορμόνη, η οποία λειτουργεί και σαν φυσικό αφροδισιακό…

Και η συνάντηση ψυχής και σώματος δυο ανθρώπων πυροδοτεί μια απίστευτη αλληλουχία ορμονικών και νευρολογικών αντιδράσεων.

Καταρχάς, αυξάνεται η παραγωγή της ορμόνης και νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνης, η οποία είναι μια ουσία κλειδί στο εγκεφαλικό σύστημα αναγνώρισης και ενίσχυσης συμπεριφορών που μας προσφέρουν ευχαρίστηση. Κερδίζω τους φίλους μου σε μια μαραθώνια παρτίδα πόκερ… τρώω ένα καταπληκτικό γεύμα σε όμορφο εστιατόριο… και νιώθω πολύ ευχαριστημένος; Η ντοπαμίνη που διαχύθηκε στα υπόλοιπα σημεία του εγκεφάλου μου φταίει. Στον έρωτα, εκείνη συμβάλει στα αισθήματα εξάρτησης ακόμα και έκστασης που μου προκαλεί το αγαπημένο πρόσωπο.

Και είναι γεγονός, η φλογερή ερωτική διέγερση είναι εφήμερη από μερικές μέρες σε μερικούς μήνες, ο οργανισμός συνηθίζει στην ουσία πρόδρομη της ντοπαμίνης, αναπτύσσει αντοχή και δεν προκαλούνται πλέον οι ψυχοσωματικές αντιδράσεις που είχαμε στα αρχικά στάδια της ερωτικής σχέσης.

Ευτυχώς, τη σκυτάλη παίρνουν άλλες ορμόνες, και έτσι ξεφεύγουμε από την παρομοίωση μ’ ένα καλό γεύμα… Κατά την ερωτική συνεύρεση, μας πλημμυρίζουν ενδορφίνες, μορφινομιμητικές, που εκκρίνονται απ’ τον εγκέφαλο, μειώνουν το άγχος και μας χαρίζουν ένα αίσθημα ηρεμίας… Από άλλα σημεία του εγκεφάλου παράγονται η σεροτονίνη, τα επίπεδα της οποίας ρυθμίζουν καθοριστικά την διάθεση μας, και η οξυτοκίνη ή ορμόνη-σύνδεσμος. Αυτή είναι η ορμόνη που «καλλιεργεί» το αίσθημα δεσμού προς το αγαπημένο πρόσωπο και η έκκριση της γίνεται με την απλή αφή/ χάδι. Για παράδειγμα, οι γυναίκες κατά τον τοκετό και αμέσως μετά παράγουν πολύ την οξυτοκίνη που συνεισφέρει στο ισχυρό αίσθημα δεσμού με το βρέφους.

Αρχίζει λοιπόν να διαφαίνεται πως biologically speaking…το μοτίβο είναι από έντονη συναισθηματική και σωματική εμπειρία που είναι ο έρωτας, καλλιεργείται ένα αίσθημα δεσμού, σταθερότητας και ασφάλειας μεταξύ των ερωτευμένων. Επιτέλους, μπορούμε να κοιμόμαστε πιο ήσυχα, να τρώμε και κάτι τι, να έχουμε πιο σταθερή διάθεση, να είμαστε πιο ήρεμοι…The bubble burst!

Τέλος, ο πίνακας των χημικών μεταβολών του ερωτοχτυπημένου εγκεφάλου ολοκληρώνεται με την διέγερση μιας πολύ μικρής εγκεφαλικής περιοχής που βρίσκεται συμμετρικά από την κάθε μεριά του εγκεφάλου. Εκεί χαρτογραφούνται ανεξίτηλα όλες οι συνήθειες και δεν ξεγράφονται. Αν θυμόμαστε μια για πάντα πώς να κάνουμε ποδήλατο ή πώς να οδηγούμε αυτοκίνητο, είναι χάρη σ΄ αυτήν. Μ’ άλλα λόγια, η εξέλιξη μας σπρώχνει να βρούμε ένα ταίρι και να δεθούμε μαζί του σταθερά, για χάρη των απογόνων και της μακρόχρονης προσπάθειας ανατροφής τους.

Ο εγκέφαλος προσαρμόζεται στα διαφορετικά στάδια της ερωτικής μας ζωής ή η ερωτική μας ζωή προσαρμόζεται στις εγκεφαλικές μας εκκρίσεις…η κλασσική ερώτηση…το αυγό έκανε την κότα ή η κότα το αυγό… Αυτό που ξέρουμε σίγουρα είναι πως παρόλο τις δυσκολίες, πολλά σωματικά και ψυχικά οφέλη έχουν όσοι χαίροντα μια μακροχρόνια σχέση και ας έχουν φτάσει στο επίπεδο του κυριακάτικου «καφέ και εφημερίδα» (μια έκφραση στο σχετικό άρθρο του TIME που με έκανε να γελάσω)… Μη ξεχνάμε όμως ότι ο ψυχικός κόσμος και η ιστορία ζωής του καθενός μας χρωματίζουν τον τρόπο σκέψης και τις προσδοκίες μας προς τον άλλο φύλο και βάζουν τις πινελιές πάνω στο βασικό μοτίβο, κάνοντας την όλη υπόθεση ακόμα πιο σύνθετη.

Και κλείνω οριστικά το θέμα με ερώτησεις-παγίδες επειδή απαιτούν προσωπική τοποθέτηση-στάση…«μπορεί να ζήσει κανείς χωρίς έρωτα;» Αν όχι, πως μετουσιώνουμε το αρχικό αίσθημα πόθου σ’ ένα διαχρονικό συναίσθημα βαθύ και κυρίως ζωντανό; Πως καλλιεργείς την ικανότητα να ανακαλύπτεις τον άλλον de novo, ξανά και ξανά, γλιτώνοντας έτσι από την ρουτίνα της συνήθειας, που ότι και να λέμε δε λέει;

ΦΩΤΟΡΟΜΑΝΤΖΟ. ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

2008-02-07T16:23:00.000+02:00

ΟΠΟΥ Ο ΝΙΚΟΛΑ ΚΑΙ Η ΚΑΡΛΑ ΣΥΝΑΝΤΙΟΝΤΑΙ.

Τι ενώνει τον άνδρα με τη γυναίκα, τη γυναίκα με τον άνδρα; Αρχικά, θα έλεγε κανείς τίποτα. Τόσο διαμετρικά αντίθετες υπάρξεις είναι, τόσο διαφορετική ψυχοσύνθεση και τρόπο προσέγγισης και αντίληψης της πραγματικότητας έχουν.

Και όμως, το μυστήριο της αγάπης και του έρωτα, είναι αυτό που τους ενώνει ουσιαστικά. Αυτό και μόνο συμφιλιώνει τους δυο πόλους, τα διαμετρικά διαφορετικά, αυτά που αντιμάχονται και φαίνονται ασυμβίβαστα, μ’ έναν τρόπο ακατανόητο, εντελώς ανατρεπτικό και συνάμα απίστευτα γλυκό. Και όταν ζεις αυτό το αίσθημα, ο κεραυνός που σε χτυπά σου ανοίγει ένα παράθυρο αιωνιότητας, το βλέμμα σου προς τον υπόλοιπο κόσμο μεταμορφώνεται και μεταμορφώνει, φωτισμένο από το βάρος ενός μυστηρίου που δεν εγκλωβίζεται σε λέξεις. « Ένα φανταστικό έργο των ψυχών και των σωμάτων διαδραματίζεται» για να παραφράσω δεν θυμάμαι ποιον. Ένωση του πνεύματος και του σώματος, των πνευμάτων και των σωμάτων. Χημεία του μυαλού και του δέρματος. Αίσθημα τρυφερότητας, ανακούφισης και γλυκιάς ευχαρίστησης όταν ο ένας ανταποκρίνεται στον άλλον.

Και όλη η ζωή συνοψίζεται σ’ ένα Ααα, όπως θα επιθυμούσε η ποιήτρια Vera Pavlova.

Άλλη οπτική γωνιά τώρα. Ας πάμε στη σωματική υπόσταση της υπόθεσης και να δούμε ποια είναι τα σήματα που επεξεργαζόμαστε, εν αγνοία μας, όταν ερωτευόμαστε. Κρατάμε πάντα στο μυαλό ότι κατά την διαδικασία ανεύρεσης του συντρόφου, απαντούμε και στην εξελικτική πίεση για αναπαραγωγή με τις μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης για τους απογόνους.

Οι δίαυλοι πληροφόρησης προέρχονται από τις αισθήσεις. Κυρίως αυτό που βλέπω (οι αναλογίες είναι σωστές;), αλλά και αυτό που ακούω (ο τόνος και η χροιά της φωνής είναι σωστά;), αυτό που αγγίζω. Αλλά και αυτό που μυρίζω φέρει εξίσου σημαντική πληροφορία και ας μη το συνειδητοποιούμε.

Υπάρχουν καταρχάς οι φερομόνες, μικρά χημικά πτητικά μόρια, που είναι γνωστά πιο πολύ στα έντομα και στα θηλαστικά γιατί προκαλούν την έναρξη συμπεριφορών που συνδέονται με την σεξουαλικότητα, την επιθετικότητα ή την αναγνώριση των συγγενών. Ο ρόλος τέτοιων μορίων σχετικά πρόσφατα αναγνωρίστηκε και στον άνθρωπο, σαν ζωικό εξελικτικό απομεινάρι, και έχει τεκμηριωθεί ότι μπορούν να επηρεάζουν το ενδοκρινολογικό σύστημα του άλλου. Για παράδειγμα, οι άνδρες είναι ικανοί να καταλάβουν μέσω της όσφρησης των φερομονών, πότε μια γυναίκα είναι σε ωορρηξία, δηλαδή είναι γόνιμη, και να προσαρμόσουν έτσι την σεξουαλική συμπεριφορά τους απέναντι της.

Άλλη εκπληκτική λειτουργία που εξυπηρετεί η όσφρηση κατά την επιλογή του «τέλειου» συντρόφου είναι ότι ανιχνεύει την μυρωδιά του MHC (!) (ή κύριο σύστημα ιστοσυμβατότητας) του υποψηφιού/α μνηστής/-τήρα. Το μόριο αυτό, είναι ουσιαστικά το υπόβαθρο του μηχανισμού λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος και της προσωπικής ανοσολογικής ταυτότητας του καθενός μας. Έτσι συνήθως επιλέγουμε υποψήφιο ταίρι με ΜΗC που να διαφέρει από το δικό μας αρκετά ώστε να έχουμε μεγαλύτερη πιθανότητα να επιζήσει το έμβρυο που δυνητικά θα τεκνοποιήσουμε.

Μίλησα για τα σύνθετα σωματικά μηνύματα που στέλνουν οι άνθρωποι προς το αντικείμενο πόθου: μια ανταλλαγή πλούσιας πληροφορίας που θεμελιώνεται πάνω σε χημικά και φυσικά στοιχεία. Αυτές οι πληροφορίες μεγεθύνονται όσο τα σώματα έρχονται πιο κοντά. Επειδή όμως ο έρωτας είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα θέμα ασυνείδητης αναπαραγωγικής ανάγκης για διαιώνιση των γονιδίων ή αισθησιακής ωμής βιολογικής ανάγκης, κλείνω το επεισόδιο αυτό επιστρέφοντας στην αρχική ποιητική υπόσταση … και σας αφιερώνω (!) το τραγούδι αυτό.

[στο επόμενο επεισόδιο, ο Νικολά λέει στην Κάρλα "Ti amo" και τη φιλάει]

ΦΩΤΟΡΟΜΑΝΤΖΟ. ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΠΡΩΤΟ

2008-02-06T16:29:00.000+02:00

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΕΡΓΟ.

Στο δρόμο προς μια φιλική συνάντηση, το τραγούδι της Edith Piaf “Tu me fais tourner la tête” (Κάνεις το κεφάλι μου να γυρίζει) να βγαίνει από το ράδιο και απ’ τα χείλη μου και ο ήχος να γεμίζει το χώρο του αυτοκινήτου, σκεφτόμουν γιατί μιλάμε τόσο λίγο για το τι ενώνει τον άνδρα με τη γυναίκα και τη γυναίκα με τον άνδρα…ή μάλλον γιατί λέμε τόσο γι’ αυτό και κάπου τα λόγια ακούγονται κούφια ή επιφανειακά; Και είπα να προβληματιστώ πάνω στο θέμα…μ’ αυτά που ξέρω…έχω αισθανθεί…και ξέρετε και σεις στα σίγουρα…, αλλά θέλω να τα πω σαν να τα σκεφτόμουν για πρώτη φόρα, σαν να τα ανακάλυπτα μόλις τώρα, για να μείνουν οι φράσεις ανάλαφρες, να κρατήσει ο λόγος φρεσκάδα και να μην πέσω σε … παχύ σιρόπι. Εκεί όμως που έπεσα στα σίγουρα ήταν στο πρόσφατο τεύχος του ΤΙΜΕ (4 Φεβρουάριου 2008) με τίτλο ‘The Science of Romance”. Μου ‘ρθε κουτί το θέμα και έτσι λέω να ακολουθήσω μια ποιητικό – επιστημονική οδό προσέγγισης του θέματος, αν παντρεύονται αυτά τα δυο…

[στο επόμενο επεισόδιο, ο Νικoλά και η Κάρλα συναντιόνται.]

ΜΟΥΣΙΚΟ ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

2008-02-04T21:34:00.000+02:00

ΣΕ ΜΙΑ ΒΙΤΡΙΝΑ ΜΠΡΟΣΤΑ…

2008-02-01T12:57:00.000+02:00

"Escaping criticism" by Pere Borrell del Caso, 1874

Από τον Ηomo habilis, τον δημιουργό, στον Ηomo sapiens sapiens, τον σημερινό και σοφό, περνώντας από τον Homo ergaster, τον τεχνίτη, η γενεαλογία της ανθρώπινης εξέλιξης σηματοδοτείται από διάφορα στάδια που πήραν το όνομα τους είτε από τον τόπο που ανακαλύφθηκαν απολιθώματα, είτε από τις σωματικές ή πολιτισμικές ιδιότητές τους που απορρέανε από αυτά.

Έτσι, ο όρος Homo sapiens consommatus, ο καταναλωτής, ίσως να είναι πιο εύστοχος από αυτό του Homo sapiens sapiens για να χαρακτηρίσει κανείς τον σύγχρονο δυτικό άνθρωπο και ας μπλέκουμε τη βιολογία με τις κοινωνικές επιστήμες…Εγκλωβισμένος σ’ έναν φαύλο κύκλο παραγωγής-κατανάλωσης φαινομενικά χωρίς δυνατότητα διακοπής, ο σημερινός άνθρωπος έχει παγιδέψει την ύπαρξη του και τα όνειρα του σε μια πραγματικότητα ασταμάτητης κατανάλωσης που τον γοητεύει και τον πληγώνει συνάμα, απαιτεί την υποταγή άνευ όρων σ’ αυτήν και αρνείται στην ουσία τον πεπερασμένο χαρακτήρα των διαθέσιμων φυσικών πόρων. Και παραδόξως, ο λόγος γύρω από το θέμα κατανάλωση, αν και ειπωμένος χίλιες φορές, παραμένει πιο επίκαιρος από ποτέ…

Βρισκόμαστε μεταξύ Σκύλας και Χάρυβδης. Από την μια, έχουμε όλο τον προβληματισμό γύρω από την αειφόρο ανάπτυξη, που αποσκοπεί σε επιλογές βιώσιμες για τον άνθρωπο και το περιβάλλον σε παγκόσμιο επίπεδο και διαχρονικά. Οι κλιματικές αλλαγές που δεν αμφισβητούνται πλέον και με τις συνέπειες τους έξω από την πόρτα μας έρχονται να δέσουν την συζήτηση αυτή: τα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν την ανθρώπινη παρέμβαση ως η κύρια αιτία δημιουργίας του προβλήματος αυτού. Η ανάγκη ριζικής αναθεώρησης του τρόπου αλλά και του πόσο καταναλώνουμε τίθεται επιτακτικά για να δοθεί άλλη τροπή στα πράγματα. «Τρώτε» βιολογικά αν θέλετε, βάλετε λάμπες εξοικονόμησης ενέργειας παντού, αψηφήστε τους δρόμους παίρνοντας το ποδήλατο, ανακυκλώστε, καλά όλα, αλλά καταναλώστε λιγότερο, είναι και εκεί το κλειδί.

Η δεύτερη απειλή έχει να κάνει με τον διαρκή πειρασμό αγοράς στον οποίο βρισκόμαστε, από την ακατάπαυστη εμφάνιση πληθώρας καινούργιων προϊόντων, που όλο έρχονται να ερεθίσουν την όρεξη μας και να εκπληρώσουν εικονικές και νέες ανάγκες μας. Και πλέον μιλάμε περισσότερο για το τι δεν παρέχει ένα προϊόν παρά για το τι έχει…

Ακόμα και οι βιολογικές επιστήμες βρίσκονται σύμμαχοι αυτής της προσπάθειας, όπως παρατηρείται με την ανάπτυξη με δειλά βήματα και μυστικοπάθεια, ενός καινούργιου κλάδου της νευρολογίας, το λεγόμενο νευρομάρκετινγκ. Εκεί, η επιστημονική προσέγγιση στηρίζεται στο ότι ο εγκέφαλος διεγείρεται με συγκεκριμένες «διαδρομές επιβράβευσης» ανάλογα με τη σκέψη «καλό», «κακό» κτλ που γίνεται. Και αυτές οι διαδρομές μπορούν να αξιολογηθούν επιστημονικά με τεχνολογίες σάρωσης του εγκεφάλου ή ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα που χρησιμοποιούνται συνήθως για ιατρικούς σκοπούς. Έτσι, οι πολύ-αισθητηριακοί παράμετροι που επηρεάζουν τις επιλογές ενός καταναλωτή για ένα συγκεκριμένο προϊόν αξιολογούνται πιο «επιστημονικά», ώστε να προσαρμοστεί καλύτερα η διαφημιστική καμπάνια του αλλά ακόμα και ο σχεδιασμός του προϊόντος.

Και πηγαίνω τον προβληματισμό σ’ άλλο επίπεδο και στην εξής ερώτηση: τι είναι αυτό που μας σπρώχνει σ’ αυτή την αχόρταγη κούρσα απόκτησης αγαθών όπου κάθε προσπάθεια συγκράτησης καταλήγει στο κενό, όπως οι υποσχέσεις μας να σταματήσουμε το κάπνισμα ή τα γλυκά; Γιατί δεν διαθέτουμε αρκετή αυτοπειθαρχία για να αντισταθούμε ή τουλάχιστον να αναρωτηθούμε τι κάνουμε, και τι επιλέγουμε; Δεν θα αγοράσω χαρτί τουαλέτας γκοφρέ, τριπλού πάχους, με άρωμα, σχεδιάκια κτλ αλλά απλό…

Η απάντηση είναι εδώ μπροστά στη μύτη μας: ο κόσμος που φτιάξαμε, καλλιεργεί περισσότερο το φαίνεσθε αντί του είναι, προσφέρει σε αφθονία τις διάφορες εξηγήσεις, αλλά φειδωλά παρέχει κάτι που μας χορταίνει και αναζητάμε βαθιά μέσα μας, το νόημα των πραγμάτων δηλαδή. Και ψάχνοντας σταθερά για το νόημα των πράξεών μας, θα βγούμε από την βαβούρα και παραζάλη της κατανάλωσης, και θα αποκτήσουμε πάλι άποψη και δικαίωμα επιλογής και εν τέλει περισσότερη ελευθερία. Από Homo sapiens consοmmatus μπορούμε να εξελιχθούμε σε Homo sapiens eklecticus;

SODA LIGHT, PLEASE…

2008-01-31T08:54:00.000+02:00

Εκεί που έλεγα τι να επιλέξω για καινούργια ανάρτηση, μου παρουσιάστηκε μια πρόσκληση από το συνάδελφο ΒιοΛόγο για συμμετοχή σε μπλογκοπαίχνιδο όπου το ζητούμενο είναι να μιλήσω για τρεις καθημερινές συνήθειές μου… Δέχτηκα την πρόσκληση - πρόκληση γιατί θεώρησα ότι αυτή η άσκηση έχει ένα γοητευτικό χαρακτήρα: για να βγει πετυχημένο το πιάτο πρέπει να παντρέψεις αρμονικά πολλά διαφορετικά συστατικά. Να μιλήσω για τις συνήθειές μου, χωρίς να γίνω προσωπική. Να δείξω χιούμορ ή να βάλω και λίγες ασυναρτησίες φιλοσοφικού τύπου όπως συνηθίζω; Να ακολουθήσω ύφος εξομολογητικό, λογοτεχνικό ή δημοσιογραφικό; Να πω για απλά πράγματα αλλά …να μην επαναλάβω αυτά που είπε ο συνάδελφος… Και ποια σάλτσα θα δέσει όπως πρέπει την όλη δημιουργία; Ουφ, η υπερ-ανάλυση κουράζει, εμένα και τους πάντες. Ας παίξει το ένστικτο και γρήγορα… τσακ τσακ κάνω ένα «shopping list» των καθημερινών πράξεων μου, διαγραφώ τα πολύ τετριμμένα και βαρετά, ανοίγω καινούργια σελίδα στο Word, παίρνω μια ανάσα, σηκώνω το δείκτη του δεξιού χεριού και …αρχίζω μ’ ότι μου έμεινε από θέματα.

Κάτι για το μυαλό μου. Θα διαβάσω κάτι κάθε μέρα. Βιβλίο, περιοδικό, εφημερίδα…επιστημονικό, λογοτεχνικό, φιλοσοφικό, δημοσιογραφικό ή ποιητικό, ότι ν’ είναι αρκεί να μ’ ενδιαφέρει. Θα τα διαβάσω και στη δουλειά, που έχει ησυχία, στα κενά των επωάσεων, με μια κούπα γαλλικό χωρίς γάλα και ζάχαρη παρακαλώ (άντε το μάθατε και αυτό) και χωρίς τσιγάρο, εννοείτε.

Κάτι για ψυχαγωγία. Εθισμός κανονικός αλλά κάθε μέρα θα καθίσω μπροστά στην οθόνη και θα κοιτάξω το δικό μου μπλογκ φυσικά…ποιος μπήκε, από πού μπήκε, πόση ώρα μπήκε, άφησε σχόλιο…είναι σταθερός πελάτης ή τυχαίος…κτλ, τα γνωστά. Θα μπω και σ’ άλλα μπλογκ of course, αν και τελευταία μερικοί από αυτούς που διάβαζα έχουν εγκαταλείψει τον αγώνα… και τέλος θα με πάει το κύμα της Google.fr (πάντα) μόνο του αφού όμως …εισάγω το σωστό keyword... Σε μια από της τελευταίες μου αναζητήσεις βρήκα αυτό και σας το παραθέτω για να διασκεδάσετε και μουσικά.

Κάτι για το σώμα μου. Pilates body basics, is the word, με απόλυτη προσήλωση. Δεν υπάρχει μέρα που δε θα τη σκεφτώ…και μπροστά στο κυτταρόμετρο έχουμε και λέμε, σε θέση neutral, εισπνοή από τη μύτη, ρουφάω την κοιλιά μου από μέσα, ανοίγω τα πλευρά μου και εκπνοή, φουουου, δεν ακούω καλά… πιο δυνατά… και κλείνουν τα πλευρά, η κοιλιά μένει πάντα ρουφηγμένη…Ωραία περνάω…

Τρεις συνήθειες λοιπόν ακολουθώντας το μοτίβο «Something old, something new, something blue»…

Τη μπάλα την έπιασα και τη στέλνω πάσα στη συμπαίχτρια μου Soduck.
Και με τη νίκη!

Υ.Γ.: αναμένω, αγαπητέ κ. Καθηγητά Watson, βαθμολόγηση του γραπτού μου…

ΜΙΛΑ ΜΟΥ ΓΙΑ ΜΥΓΑ

2008-01-26T16:05:00.000+02:00

Καλημέρα, με λένε Luciliae Caesar και ήρθα να σας ζητήσω…ένα φιλάκι…

Δε θέλετε;

Γιατίιι; Το όνομα μου είναι τόσο ωραίο και η ομορφιά μου μοναδική, κοιτάξετε το αστραφτερό σώμα μου με την πρασινωπή γυαλάδα…Και έχω αρχοντική προέλευση. Ακούστε καλά: Luciliae Caesar, αυτοκρατορικό όνομα, ... της τάξης των Diptera, της μεγάλης οικογένειας των Oestroidea, και της οικογένειας των Calliphoridae…

Δεν έχετε εντυπωσιαστεί; Σας ρίχνω στ’ αυτιά δε νομίζετε, εσείς απλοί Homo sapiens sapiens.

Τίποτα; Δεν έχετε όρεξη; Κι’ όμως, θα ήθελα ένα φιλάκι…

Τα μάτια μου σας εντυπωσιάζουν φαίνεται. Είναι όντως μοναδικά γιατί ο κάθε οφθαλμός μου βλέπει με χιλιάδες φακούς. Έτσι, καταλαβαίνω την παραμικρή κίνηση, και αυτό είναι το μοναδικό όπλο που έχω ενάντια όλων των κινδύνων…

Λοιπόν, τι λέτε; Θα μου το δώσετε το φιλάκι; Ναι…όχι;

Εσείς νομίζετε ότι είμαι μόνο μια κοινή μύγα, μια παλιόμυγα θα λέγατε, πρώτη εξαδέλφη της αλογόμυγας, που μόνο μια με τη σκοτώστρα αξίζει…Και όμως υπήρξαν μέρες που με θεωρούσατε πολύ χρήσιμη γιατί δεν είχατε αντιβιοτικά και φάρμακα. Και περνάτε τα παιδιά του είδους μου και τα βάζατε στις πληγές σας για να σας γλιτώσουν από τον ακρωτηριασμό ή ακόμα και το θάνατο…Άσε που σας καθάριζα τον τόπο από το κάθε είδος ψοφίμια… Οπότε, μην κάνετε τέτοια έκφραση αηδίας...και ας λέει η Emily Dickinson ότι θέλει στα ποιήματα της...

Ζητώ ένα φιλάκι!!

…

Πάλι αρνήστε;

Τώρα θύμωσα και θα σας πω κάτι να σας πειράξει, για να μάθετε να με αγνοείται… Είμαστε πάνω στη γη εδώ και περίπου 251 εκατομμύρια χρόνια πολύ περισσότερο από σας... μωρά στα φασκιά. Και αν γίνει κάτι και εξαφανισθείτε, και αυτό μπορεί να γίνει έτσι που σας ξέρω, πρωταθλητές της αυτοκαταστροφής, εμείς πάλι εδώ θα είμαστε γιατί α-ντέ-χου-με τα πάντα…

Γι’ αυτό, δικαιούμαι ένα φιλάκι !!!

…

Τότε, εγώ, η Luciliae Caesar, υψώνω το μπόι μου και τη φωνή μου και στο όνομα της ομόνοιας μεταξύ των…ειδών, θα το απαιτήσω,

Δώσ’τε μου ένα φιλάκι !!!

TRAFFIC JAM

2008-01-22T19:17:00.000+02:00

Από τα χρόνια που ασχολιόμουν με κυτταρική ανοσολογία, μου έχει μείνει μια ευαίσθητη χορδή για ότι σχετίζεται με τους μηχανισμούς εισόδου διαφόρων μορίων σ' ένα κύτταρο, όπως και για τo μετέπειτα ενδοκυτταρικό ταξίδι τους. Έτσι δεν μπορώ να προσπεράσω αδιάφορα ένα πρόσφατο άρθρο στο Nature, που αλλάζει τον τρόπο αντίληψης της υπόθεσης "πως γίνεται η είσοδος σ' ένα κύτταρο" και ανοίγει ελπιδοφόρες θεραπευτικές προοπτικές στον χώρο της ιατρικής. Επειδή ξέρω ότι το πιθανότερο είναι να σας έχουν ήδη ξεφύγει ένα δυο χασμουρητά, σας υπόσχομαι να είμαι πολύ σύντομη στις εξηγήσεις μου, να “εικονοποιήσω” όσο μπορώ τα λεγόμενα μου και ποίος ξέρει, μπορεί στο τέλος να σας αρέσει κιόλας....

Για να μπει ένα φορτίο όπως θρεπτικά συστατικά, ορμόνες αλλά και βακτήριο ή ιός, μέσα σ' ένα κύτταρο, το πρώτο εμπόδιο που θα πρέπει να προσπεράσει είναι η κυτταρική μεμβράνη. Για αν επιτευχθεί αυτό υπάρχουν μη ειδικοί μηχανισμοί (no face control) με αυθόρμητη εγκόλπωση της εξωτερικής κυτταρικής μεμβράνης, επιτρέποντας έτσι μια τυχαία είσοδο. Πιο αποτελεσματική διαδικασία είναι η επιλεκτική είσοδος, ή αλλιώς είσοδος με face control. Μέχρι σήμερα, ξέραμε ότι αυτή η διαδικασία προϋποθέτει μια προκαθορισμένη πλατφόρμα υποδοχής πάνω στην κυτταρική μεμβράνη όπου ο κάθε τύπος φορτίου θα προσδεθεί με ειδικό τρόπο, αλλά επίσης ενέργεια ή καύσιμο και τέλος μεταφορική βοήθεια από άλλες πρωτεΐνες.

Μια από αυτές λειτουργεί σαν ρυμουλκό από την εσωτερική πλευρά της κυτταρικής μεμβράνης και δημιουργεί ένα πλέγμα, σαν την ψάθα μιας παλιάς καρέκλας, που καθοδηγεί την μεμβράνη στο σημείο που συγκεντρώνονται πολλά ίδια φορτία, ώστε να σχηματιστεί μια φούσκα σαν άδειο πανέρι γυρισμένο προς το εσωτερικό του κυττάρου. Και κλακ τα χείλη απ’ το πανέρι κλείνουν μια και έξω, κάτι σαν τα δυο μέρη από ένα σαρκοφάγο λουλούδι που κουμπώνουν το ένα το άλλο και η λεία βρίσκεται παγιδευμένη στο εσωτερικό ανεπιστρεπτώς. Στο κύτταρο μέσα βρισκόμαστε τώρα με ένα Δούρειο Ίππο, μια φούσκα που περιέχει προστατευμένο στο εσωτερικό της εξωτερικό φορτίο. Η μοίρα τους θα είναι μια πρώτη στάση στα ενδοσώματα, ένα κυτταρικό σωματίδιο, όπου θα γίνει η διαλογή του φορτίου και κατόπιν η προσεκτική δρομολόγηση του προς διάφορες κατευθύνσεις- επιστροφή στην κυτταρική μεμβράνη, ολοκληρωτική καταστροφή ή κατεύθυνση προς άλλα ενδοκυτταρικά μέρη.

Ο καινούργιος μηχανισμός εισόδου που ανακαλύφθηκε πρόσφατα έχει τα καλά από τα δυο προηγούμενα: είναι ειδικός γιατί προϋποθέτει αγκυροβόλημα ειδικού φορτίου σε ειδικό προκαθορισμένο σημείο, αλλά η διαδικασία εισαγωγής δεν απαιτεί ενέργεια ή την συμβολή πρωτεϊνικών βοηθών. Η υπόθεση είναι ένα φαινόμενο φυσικής. Τα ζευγάρια φορτίο-πλατφόρμα υποδοχής δημιουργούν μια αναδιοργάνωση στην κυτταρική μεμβράνη που οδηγεί στη δημιουργία μιας μικροπεριοχής που αυξάνεται σε μέγεθος, σχηματίζει ένα εσωτερικό «δάχτυλο» που θα αποκολληθεί τελικά από την μεμβράνη και θα βρεθεί μέσα στο κύτταρο.

Το πρωτότυπο του πράγματος δεν έχει να κάνει μόνο με το μηχανισμό εισόδου και με τους πρωταγωνιστές του. Σας γλίτωσα απ’ τις λεπτομέρειες. Το σημαντικό είναι τώρα ότι οι επιστήμονες έχουν ένα πολύτιμο εργαλείο για να μεταφέρουν οτιδήποτε θέλουν μες στο κύτταρο και με ειδικό τρόπο παρακαλώ. Και αν σκεφτεί κανείς ότι η ειδική πλατφόρμα υποδοχής που εμπλέκεται είναι ένα μεμβρανικό γλυκολιπίδιο που βρίσκεται αυξημένα στα καρκινικά κύτταρα και σε μερικά κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, τότε μπορεί να έχει βρεθεί καινούργιος τρόπος επιλεκτικής και στοχευμένης απελευθέρωσης αντικαρκινικών φαρμάκων. Το τι μέλλει γενέσθαι θα το δείξει το μέλλον...

Smile

ΔΗΛΩΣΗ ΕΞΑΦΑΝΙΣΗΣ

2008-01-20T16:13:00.000+02:00

Μα πού πήγε η δαντελοπλέχτρα;

ΟΛΑ ΤΑ ΛΕΦΤΑ...ΓΙΑ ΕΝΑ ΑΡΚΟΥΔΑΚΙ

2008-01-15T15:00:00.000+02:00

Το νεογνό που μόλις έχει εγκαταλείψει τη στενή και προστατευτική μήτρα της μάνας του νοιώθει ανασφάλεια από τη νέα του ελευθερία και ζει σ' ένα ψυχολογικό και σωματικό κλοιό κοντά της. Η διαδικασία αυτονόμησης του θα γίνει σταδιακά, και θα αρχίσει πολύ πριν μπορέσει να τρέξει προς όπου τα τέσσερα μέλη του τον οδηγήσουν. Λέω να σταθώ σ' αυτό το σημείο, γιατί αυτή η διαδικασία περιέχει στοιχεία που ξεπερνούν τα στενά όρια της βρεφικής ηλικίας και μας αγγίζουν σαν ενήλικες με έναν πολύ πιο γενικό και βαθύ τρόπο.

Ας ακολουθήσουμε τη χρονολογική σειρά των γεγονότων.

Στην αρχή της ζωής, η μητέρα προσαρμόζεται σχεδόν απόλυτα στις ανάγκες και επιθυμίες του βρέφους και πάνω στο κούμπωμα αυτό δημιουργείται μια αυταπάτη: το βρέφος αναπτύσσει έναν υποκειμενικό εσωτερικό μαστό, σε αντίθεση με τον αντικειμενικό εξωτερικό μαστό της μάνας του, το νομίζει πραγματικό και έχει την αυταπάτη της παντοδυναμίας επάνω του. Όμως, βαθμιαία, εκείνη θα διαλύσει αυτή την κατάσταση ψευδαίσθησης εισάγοντας όλο και περισσότερες ματαιώσεις στην εκπλήρωση των αναγκών του βρέφους. Του επιτρέπει έτσι να κάνει ένα ταξίδι από το καθαρά υποκειμενικό στην αντικειμενικότητα, να δεχτεί την πραγματικότητα και να βιώσει την εμπειρία.

Σ' αυτή τη διαδικασία προόδου, μπορεί να δει κανείς ένα ορατό σημείο που θα πάρει τη θέση της αυταπάτης: την προσκόλληση του βρέφους σ' ένα απόκτημα - ένα μαλακό αντικείμενο όπως ένα χνουδωτό ζωάκι, ένα πάπλωμα, αλλά και μια μελωδία, μια λέξη κτλ. Ονομάζεται αυτό ενδιάμεσο αντικείμενο γιατί δεν είναι για το βρέφος ούτε κάτι εσωτερικό του ή μια ψευδαίσθηση (το φανταστικό μαστό) αλλά ούτε ένα εξωτερικό αντικείμενο. Λίγο από τη μητέρα, λίγο από κείνο, ενδιάμεσο μεταξύ της πραγματικότητας και του φανταστικού, της παρουσίας και της απουσίας, της ασφάλειας και της ανασφάλειας, όλων των προσδοκιών και για όλες τις περιπτώσεις. Του επιτρέπει να δεχτεί την απουσία της μητέρας του, κρατώντας την συμβολικά παρούσα αλλά και να πραγματοποιήσει καινούργιες εμπειρίες χωρίς να διαταράσσεται η εσωτερική ισορροπία του, σαν να το χρησιμοποιεί για ασπίδα προς τον έξω κόσμο. Και αυτό το ενδιάμεσο είναι ο χώρος όπου όλα τα συναισθήματα επιτρέπονται, αγάπης, μίσους, τρυφερότητας αλλά ακόμα και βαναυσότητας.

Εε και;

Με τον καιρό, το βρεφικό μεταβατικό αντικείμενο θα περιπέσει σε λήθη, θα χάσει τη σημασία του αλλά τα μεταβατικά φαινόμενα θα πληθύνουν και θα διαχυθούν σε ότι σχετίζεται με φαντασία και δημιουργικότητα. Και αυτό, καθ’ όλη την διάρκεια της ζωής, ώστε να υπάρξει μεσολάβηση μεταξύ της εσωτερικής ψυχικής πραγματικότητας και της εξωτερικής πραγματικότητας. Ένας χώρος ουδέτερος για ανάπαυση και ανακούφιση από την πίεση της γεφύρωσης μεταξύ των δυο αυτών κόσμων.

Ενδιαφέρον πώς όλα ξεκινούν από μια πλάνη και μια έλλειψη, για να καταλήξουν σ’ έναν καθαρά ανθρώπινο και προσωπικό τρόπο προσέγγισης της πραγματικότητας, αυτό της φαντασίας και της δημιουργίας.

1)Winnicott D. και το μεταβατικό αντικείμενο

ΚΥΡΙΑΚΗ ΑΠΟΓΕΥΜΑ

2008-01-13T09:30:00.000+02:00

Κατά καιρούς, ποιός δεν επιθυμεί να σταματήσει τη συνεχή ηχοροή που τον κατακλύει και να διακόψει, με την ευκολία ενός παιδιού, τους ατελείωτους γύρους της λεκτικής σβούρας του μυαλού του; Για να ανακαλύψει ξανά τη σιωπή και τη μαγική ανάσα της.

Να μην κάνω τίποτα, να σωπαίνω και να αφουγκράζομαι το τώρα.

ΠΕΡΙΕΡΓΕΙΑ

2008-01-07T10:22:00.000+02:00

Πρόταση χοντροκομμένης πνευμα-τικής άσκησης: ας χωρίσουμε ενστικτώδως μέσα στο μυαλό μας από την μια όσα γνωρίζουμε, ή νομίζουμε ότι γνωρίζουμε, και από την άλλη όσα σίγουρα δεν ξέρουμε.

Τι διαισθανόμαστε;

Απ’ την μια πλευρά πνέει άνεμος ησυχίας, ηρεμίας, εμπιστοσύνης, σιγουριάς. Αλλά δεν πολυθέλουμε να κοιτάξουμε προς τα ’κει γιατί δεν υπάρχει στοιχείο έκπληξης, τα ξέρουμε ήδη όλα! Η μεριά που μας καιει, και προς την οποία δεν μπορούμε να αντισταθούμε στο να κοιτάξουμε είναι η μεριά με τα άγνωστα, και τα ερωτηματικά, εκεί που νοιώθουμε λίγο πιο ανήσυχοι, εκεί που αναρωτιόμαστε τι κρύβεται, τι συμβαίνει, τι μπορούμε να συναντήσουμε και πώς λειτουργεί.

Είναι σαν να ακούμε θόρυβο πίσω από μια κλειστή πόρτα και αν δεν εντοπίσουμε αμέσως την πηγή του ήχου νιώθουμε περιέργεια, ανυπόμονοι να δούμε τι συμβαίνει. Και δεν υπάρχει περίπτωση να παραβλέψουμε το κάλεσμα αυτό.

Η περιέργεια οδηγεί παντού...στο να ακούμε πίσω απ’ τις πόρτες...να κρυφοκοιτάζουμε απ’την κλειδαρότρυπα...μέχρι στο να ανακαλύπτουμε την Αμερική, ή ...το φεγγάρι. Και σ’ αυτή την δίψα προς το άγνωστο βρίσκεται η κινητήρια πρωτόγονη δύναμη των ανακαλύψεων και της επιστήμης. Και αυτή τροφοδοτεί με άλλον έναν τρόπο την ικανότητα θαυμασμού που όλοι έχουμε μέσα μας. Χωρίς ανάγκη αποδοτικότητας, άμεσης χρησιμότητας ή εφαρμογής, αναγνώρισης απ’ το σύνολο, πλουτισμού ή άμεσης ανταπόκρισης σε θέματα ζωής και θανάτου.

Επιστήμη: μια ελεύθερη, μακρόχρονη και συστηματική περιέργεια;

1) Rémy Cogghe (1854 – 1953), Madame reçoit, 1908.
2) Ce qu'on sait et ce qu'on ne sait pas, Brigitte Labbé et Michel Puech, Les Goûters Philo, Collection Milan

HAPPY 1st ANNIVERSARY! (ALMOST...)

2007-12-18T19:48:00.000+02:00

Στους περαστικούς και τους τακτικούς αυτού του μπλογκ,
Σ' εκείνους που μου αφήνουν σχόλια και σ' όσους μου το λένε προσωπικά,
Λέω στου καθενός τ΄αυτί,

Ευχαριστώ.

Ευχαριστώ, για την αξία και τη χαρά που μου δίνετε.

ΚΑΛΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΣΕ ΟΛΟΥΣ

ΚΑΛΗ ΑΝΤΑΜΩΣΗ ΤΟ 2008

ΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ SAURON

2007-12-16T14:30:00.000+02:00

Υπάρχει κάτι από μένα στο κάθε αστέρι,
Υπάρχει κάτι απ’ αυτό,
Που μέσα μου φέρω,
Μια κοινή ιστορία.
Αχώριστοι ο ένας απ’ τον άλλον.

Το σύντομο βίντεο που παραθέτω δείχνει λήψεις που πραγματοποίησε ο δορυφόρος Hirode, του διαστημικού ιαπωνικού πρακτορείου (JAXA) σε συνεργασία με Ευρωπαίους (ESA) και Αμερικανούς (NASA) ομολόγους, και ο οποίος περιστρέφεται γύρω από τη Γη σε τροχιά που του δίνει την βέλτιστη δυνατή όψη του άστρου Ήλιου (1).

Η ηλιακή επιφάνεια των 6 000 οC παρουσιάζει κοκκώδη όψη, με πιο σκοτεινά σημεία, απ’ τα οποία εκτοξεύεται ύλη, που επιστρέφει σχηματίζοντας κομψά τόξα. Τέλος, η δυναμική και μυστηριώδης ομορφιά του άστρου συμπληρώνεται με απεικονίσεις της ηλιακής άλου, η οποία έχει περιέργως θερμοκρασία πολύ πιο υψηλή από την επιφάνεια της ηλιακής μάζας.

(1) Nature, Snapshot, 2007, 446: 477.
(2) Το μάτι του Sauron.

ΣΑΝ ΜΙΑ ΣΟΝΑΤΑ TOY BACH

2007-12-09T19:30:00.000+02:00

Θέλετε να σας πω μια όμορφη ιστορία;

Ελάτε να σας πάρω από το χέρι και να σας πάω στη χώρα των ηλικιών του ανθρώπου.
-“Μα τι μαγεία θα συναντήσουμε στο ταξίδι αυτό για να είναι όμορφη η ιστορία αυτή, αφού ξέρουμε τι θα βρούμε: χαρά, στιγμές ευτυχίας αλλά σίγουρα μελαγχολία, στεναχώρια και λύπη για ανεκπλήρωτα όνειρα και ατυχές πράξεις”.

Κι όμως, κι όμως εμπιστευθείτε με. Βρήκα πρόσφατα εκεί έναν ωραίο θησαυρό.

Σαν καλοί ταξιδευτές που περιεργάζονται τα τοπία που συναντούν καθώς τα διασχίζουν, ας ρίξουμε μια ματιά στα ίχνη της φθοράς στη σάρκα μας.

Πρώτος σταθμός, τα αόρατα σημάδια που δουλεύουν παράλληλα και σιωπηλά αλλά σταθερά, ένα ρολοι που δεν σταματάει ποτέ, στα διάφορα είδη κυττάρων που οικοδομούν τον οργανισμό μας. Χημικής ή φυσικής προέλευσης, εξωτερικοί και εσωτερικοί παράγοντες ενθαρρύνουν την κυτταρική γήρανση και επηρεάζουν την δομή του DNA. Η αποδόμιση οργανιδίων του κυττάρου πραγματοποιείται όλο και λιγότερα αποτελεσματικά και υπολείμματα παραμένουν που ‘μπουκώνουν‘ την καλή λειτουργία της μηχανής. Η ισορροπία μεταξύ των ελεύθερων ριζών που παράγουμε ή δεχόμαστε από το περιβάλλον και των αντιοξειδωτικών (ένζυμα και βιταμίνες) που τα καταπολεμούν ταράζεται υπέρ των πρώτων επιτρέποντας περισσότερη επίθεση στην κυτταρική μεμβράνη και στο DNA. Πρωτεΐνες με λειτουργικό ρόλο την προστασία από διάφορα στρες παράγονται σιγά-σιγά όλο και λιγότερο. Τέλος, πραγματοποιείται όλο και περισσότερο μη ελεγχόμενη αντίδραση μεταξύ σακχάρων και πρωτεϊνών με αποτέλεσμα να γίνονται λιγότερα εύκαμπτα τα αγγεία.

Και τα αόρατα σημάδια πληθαίνουν στην ένταση όλο και περισσότερο τόσο που κάποια στιγμή εμφανίζονται πλέον ορατά. Μια πιο βαθιά γραμμή στο μέτωπο, μια δυο άσπρες τρίχες, φακίδες που κατεβαίνουν στα χέρια, και ορίστε η ηλικία χτυπάει βαριά στην πόρτα μας.

Και λέμε πως η αντίστροφη μέτρηση ξεκίνησε, αναλογιζόμαστε τι δεν προλαβαίνουμε να κάνουμε και αναρωτιόμαστε που πηγαίνουμε.

Όχι, τινάξετε από πάνω σας την μελαγχολία που (ίσως) σας έπιασε. Δεν κοιτάζετε τα πράγματα με τον σωστό φακό. Σ’ άλλο συμβολικό επίπεδο πρέπει να περπατήσουμε για να λύσουμε αυτόν τον κόμπο.

Βάλτε να ακούσετε την εκκλησιαστική μουσική τοu Bach. Ένα μελωδικό θέμα ξεκινάει, αναπτύσσεται, πάλλεται και μπαίνει εμβόλιμα ένα καινούργιο στοιχείο που αλλάζει την αναπνοή της μουσικής αλλά το θέμα μένει ίδιο. Ενα σπιράλ από ατελείωτες παραλλαγές και απίθανους συνδυασμούς, με αρχή τέλος και ραχοκοκαλιά, να η μεταφορά της ζωής. Στο χαρούμενο παιδάκι που ήμουν και έπαιζε, ακολουθεί η έφηβη με τις ατελείωτες αναζητήσεις, και έρχεται η νέα γυναίκα, η νέα μητέρα, η ώριμη γυναίκα κτλ μέχρι το τέλος. Και όλα αυτά τα πρόσωπα που εναλλάσσονται το ένα μετά το άλλο κρατάνε όλα το ίδιο μοναδικό νήμα, και σηματοδοτούν όχθες. Το πέρασμα απ΄ την μια όχθη στην άλλη είναι όλη η δοκιμασία. Γιατί δύσκολες έως επώδυνες μπορεί να είναι αυτές οι μεταβάσεις. Δύσκολο να μην είσαι πια παιδί, να το θάβεις, να αφήνεις τα νιάτα και να τα θάβεις και αυτά... αλλά ακόμα ποιο επώδυνο είναι να πηγαίνεις κόντρα στο ρεύμα. Κάθε πέρασμα και ένας θάνατος. Αφήνω αυτό που ήξερα και προχωρώ προς το άγνωστο προς κάτι που δεν ξέρω.

-“Δεν μας δώσατε την μαγεία του ταξιδιού”

Μην βιάζεστε, έρχεται το καλύτερο.

Κάθε πέρασμα είναι μια δοκιμασία για να δείξουμε εμπιστοσύνη στο ταξίδι. Γιατί να διστάσω προς την ηλικία αφού στα προηγούμενα ταξίδια, έφτασα σε όχθες όλο και πιο πλούσιες σε εμπειρίες και νόημα;

Γιατί για να ωριμάσει το φρούτο πρέπει να πεθάνει το λουλούδι. Και το τελικό φρούτο είναι η κατανόηση του νοήματος της ζωής.

Λοιπόν, άξιζε τον κόπο να έρθετε μαζί μου?

ΚΑΠΟΥ ΣΑΣ ΞΕΡΩ

2007-12-06T23:49:00.000+02:00

Hierodoula patillifera

-“Μου φαίνεται ότι έχουμε ξανασυναντηθεί...
Όχι;
Κάνετε κλικ στη φωτογραφία μου και κοιτάξετε με καλύτερα…
Λοιπόν… δεν σας θυμίζω ΤΙΠΟΤΑ;

Κρίμα...

Tο δικό σας κεφάλι μου λεει κάτι όμως..."