ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ... ΑΓΕΛΑΔΕΣ

Το φαγητό της Ολυμπιακής δεν είναι πια αυτό που ήταν…ή με ξεγελούν οι αναμνήσεις μου. Το παστίτσιο απολύτως άγευστο και ανάλατο. Το γλυκό μάλλον πάει προς το συμπυκνωμένο διάλυμα γλυκόζης για εγκύους …Καλύτερα να χαζέψω λίγο γύρω μου.

Δίπλα μου στο αεροπλάνο, ένα «νιόπαντρο» ζευγάρι ανδρών βρίσκεται σε βαθιά περισυλλογή πάνω στα περιοδικά τύπου People που διαβάζει. Ούτε καλημέρα είπανε, ούτε χαμόγελο δεν μου χαρίσανε και με σηκώσανε άπειρες φορές για να περάσουν προς το διάδρομο του αεροπλάνου. Τα πρόσωπα τους είναι τόσο γλυκά… μικρά θα ήταν σίγουρα το καμάρι της μάνας τους.

Διαγωνίως μου λίγο πιο κάτω, μια Γαλλιδούλα κοπανιέται ακατάπαυστα, σε φρενίτιδα υπερκινητικότητας. Ταπ ταπ πάει το πόδι της. Μια ξύνει το κεφάλι της, μια στρώνει τα μαλλιά της, μια ελέγχει τα νύχια της και μια σκουπίζει το μέτωπο της από ανύπαρκτο ιδρώτα. Παράλληλα, τρώει. Όοοοολο το φαγητό της. Πάρε και τη σαλάτα-καλαμπόκι κάτω. Ντροπή μου, τη μάτιασα.

Μέσα σ’ αυτό το σουρεάλ σκηνικό, σας πηγαίνω όπου να ’ναι και φεύγω από το θέμα που θέλω να αναπτύξω. Εδώ μπροστά μου είναι …μες στο πιάτο μου…και μου κάνει νόημα. ΤΟ ΚΡΕΑΣ ή THE BEAST… Διάβασα τελευταία απίστευτα πράγματα σχετικά με την εκτροφή μοσχαριών, αγελάδων και λοιπόν μηρυκαστικών και μου ‘χουν έρθει κυριολεκτικά τα πάνω κάτω.

Νόμιζα για παράδειγμα, ότι η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει πρόβλημα υπερπληθυσμού με τα 6 δισεκατομμύριά της που θα γίνουν 9 σε μερικές δεκαετίες. Θα υπάρξει επάρκεια τροφής για όλους, ενώ έχουμε ήδη πρόβλημα; Λάθος τοποθέτηση είχα. Το πρόβλημα δεν είναι ο αριθμός των άνθρωπων αλλά τα 1,4 δισεκατομμύρια μηρυκαστικά που ζουν στον πλανήτη μόνο και μόνο για να καταλήξουν στο σφαγείο.

Γιατί;

Γιατί αυτό σημαίνει ότι πάνω από τα μισά (60%) των σιτηρών που καλλιεργούνται στον πλανήτη προορίζεται για τη βιομηχανία εκτροφής ζώων και όχι για άμεση ανθρώπινη κατανάλωση. Σημαίνει επίσης ότι τα 4/5 (78%) των παγκόσμιων αγροτικών εκτάσεων πηγαίνουν για την παραγωγή σιτηρών για ζωικές τροφές ή για την εκτροφή ζώων.

Βάλτε και μια διάσταση παραπάνω. Σκεφτείτε ότι ένα εκτάριο γης μπορεί να ταΐσει σε φρούτα και λαχανικά περίπου μια τριανταριά ανθρώπους. Αντίστοιχα, τέτοια έκταση υποστηρίζει την παραγωγή σε αυγά και κρέας μόνο για πέντε ανθρώπους…

Ποιος μας είχε πει μέχρι τώρα τι σήμαινε η συνήθεια μας να τρώμε συχνά κρέας; Κανείς. Και αν τώρα τρώμε περίπου 50 κιλά κρέας το χρόνο, αυτό αναμένεται να αυξηθεί δραματικά στο μέλλον (οι Αμερικάνοι έχουν ήδη φτάσει να καταναλώνουν 100 κιλά κρέας το χρόνο). Εμείς, οι εκλεκτοί 1 στους 10 της ανθρωπότητας, δεν αλλάζουμε εύκολα διατροφικές συνήθειες, μάλλον τις χειροτερεύουμε και επιπλέον παρασέρνουμε στο χορό την Κίνα και την Ινδία. Τι να πουν όμως τα άλλα 850 εκατομμύρια άνθρωποι που υποφέρουν από υποσιτισμό;

Και να ήταν μόνο αυτό. Τα ζώα εκτροφής παίζουν ουσιαστικά αρνητικό ρόλο και για το περιβάλλον.

Είμαστε σύμφωνοι ότι ο συνειδητοποιημένος πολίτης και σχετικά ενημερωμένος ακολουθεί τουλάχιστον πέντε πρακτικές πέραν του να ανακυκλώνει; Αποφεύγει τις μετακινήσεις με το αυτοκίνητο, έχει απαρνηθεί τα 4x4, δεν καίει πολύ ρεύμα (θερμοσίφωνα, air-condition), δεν θερμαίνει το σπίτι υπερβολικά και δε σπαταλάει νερό άσκοπα (μπάνιο αντί ντους). Εντάξει;

Όχι. Πάλι κάτι μας έχει ξεφύγει. Σήμερα τα ζώα εκτροφής συμβάλλουν γύρω στο 20% στην παραγωγή αερίων υπεύθυνων για το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Περισσότερο από ότι κάνουν όλα τα μέσα μεταφοράς μαζί συμπεριλαμβανομένου και του αυτοκινήτου. Πώς; Γιατί τα μηρυκαστικά απελευθερώνουν στα κόπρανά τους και στα αέρια τους, μεθάνιο. Ένα αέριο που απορροφά 25 φορές παραπάνω ηλιακή ενέργεια από το διοξείδιο του άνθρακα που εκπέμπουν για παράδειγμα τα αυτοκίνητα. Οπότε ίσως πρέπει να ξανασκεφθούμε κάθε πότε θα τρώμε κρέας…

Δεν ξεχνώ και το θέμα του νερού. Για να παραχθεί η μισή ποσότητα κρέατος του μεσημεριανού μας (δηλαδή περίπου 100 γρ) θα καταναλωθούν 25 000 λίτρα νερό! Όσα δηλαδή χρειάζεται για το ζώο και την παραγωγή της τροφής του. Έτσι, η μισή ποσότητα νερού που καταναλώνεται στις ΗΠΑ σπαταλιέται στα εκτροφεία. Αποστομωτικά δεν είναι καμιά φορά τα νούμερα;

Όλα αυτά που σας λέω δεν τα βγάζει μια ανώνυμη οικολογική οργάνωση φανατισμένων χορτοφάγων που ξέθαψα στο ίντερνετ. Τα λέει μεταξύ άλλων, ο πολύ γνωστός αμερικάνος οικονομολόγος Jeremy Rifkin στο βιβλίο του “Beyond Beef”, ένα δοκίμιο για τις καταστροφικές επιπτώσεις της εντατικής εκτροφής ζώων. Μμμμ, αλλιώς θα τα σκεφτείτε τώρα νομίζω…


Με διακόπτουν πάλι και δεν μπορώ να συγκεντρωθώ παραπάνω. O διπλανός μου ψεκάζει το πρόσωπο του με το ενυδατικό σπρέι της Evian (θαυματουργό νερό). Η Γαλλιδούλα προσπαθεί να κοιμηθεί κουνώντας συνεχώς τον ώμο της και ισιώνοντας κάθε 5’’ την μπλούζα της. Μέσα σ’ όλα αυτά, ήρθε η αεροσυνοδός και μου λέει με άψογη οξφορδιανή προφορά: ”Tea, please?”. Για ξένη με πέρασες καλέ κυρία;

1) Jeremy Rifkin, Beyond beef, Plume books, 1993
2) Dr Jane Goodall, Nous sommes ce que nous mangeons, Acte Sud, 2008 ή στα αγγλικά Harvest for Hope: a Guide to Mindful Eating, Paperback
3) Food and agricultural organization of the United Nations – Report 2006 εδώ

IΔΙΟΧΕΙΡΩΣ

Μια γροθιά κατευθείαν στο στομάχι. Από λέξεις και εικόνες.

Αυτό το στοιχείο του σκελετού
Δεν έχει τίποτε άλλο για ένδυμα
Παρά από σκουλήκια ένα διάδημα
Στραβοβαλμένo.

Ce fantôme de squelette
N’a pour toute toilette
Qu’un diadème de vers
Posé tout de travers.

Κάρολος Μπωντλαίρ – Τα άνθη του κακού

Συγγνώμη αν ανατριχιάσατε αλλά είχα έναν βασικό περιορισμό κατά την επιλογή του κειμένου…Έπρεπε να το έχω στα ελληνικά και στα γαλλικά... γιατί τι σόι ιδιόχειρο σημείωμα δικό μου θα ήταν αλλιώς;;;;

για το http://autographcollectors.blogspot.com/

Ένα ευχαριστώ και ένα κλείσιμο του ματιού στην Πετρούλα και στο ΒιοΛόγο για την πρόσκληση τους στο παιχνίδι.

WHEN THE WHITE MAN CAME...

Έργο του Joseba Elorza Mira Ruido

Σας έχω ένα θέμα…Πάρτε όμως πρώτα ένα Panadol extra πριν ξεκινήσετε το διάβασμα…

Όταν ο σύζυγος της ζήτησε την γνώμη της σχετικά με το εάν έπρεπε να ασχολούνται μόνο με την ερευνά τους για το ράδιο ή θα έπρεπε να αποκτήσουν τη νοοτροπία του ιδιοκτήτη-εφευρέτη και να κυνηγήσουν παγκοσμίως τα πνευματικά δικαιώματα για την παραγωγή του στοιχείου αυτού, η απάντηση της Marie Curie ήταν κατηγορηματική. Φυσικά μόνο η πρώτη περίπτωση ίσχυε, η δεύτερη θα πήγαινε ενάντια στο επιστημονικό πνεύμα. Η γνώμη της όμως άλλαξε μετά από μερικά χρόνια. Κατέληξε να υποστηρίζει ότι τα ανιδιοτελή έργα που είχαν αποτελέσει τη βάση για βιομηχανικές εφαρμογές έπρεπε να κατοχυρώνονται. Μ’ αυτόν τον τρόπο, θεωρούσε ότι θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν τα φτωχά εργαστήρια…

Μέσα από αυτήν την ιστορία, διαφαίνονται οι διακυβεύσεις και οι περιορισμοί ενός πολυσύνθετου, πολυδιάστατου και δύσκολου θέματος, της ευρεσιτεχνίας. Σχεδόν τριάντα χρόνια μετά το πρώτο πατεντάρισμα τροποποιημένου μικροοργανισμού στις ΗΠΑ (υπόθεση Chakrabarty), με την ραγδαία ανάπτυξη της γενετικής μηχανικής, των τεχνικών μοριακής βιολογίας κτλ τι μας έχει δείξει η πράξη; Τι πρέπει να λάβουμε υπόψη μας κατά την τοποθέτηση μας γύρω από το πατενταρίσμα διαδικασιών ή στοιχείων που σχετίζονται με το έμβιο; Με άλλα λόγια, ποια θέματα παραμένουν ανοιχτά, έχουν οξυνθεί ή έχουν προκύψει;

Καταρχάς, έχουμε το θέμα της καινοτομίας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το κόστος έρευνας, ανάπτυξης και παραγωγής μια καινοτομίας έχει εκτιναχτεί στα ύψη τα τελευταία 50 χρόνια παράλληλα με την ανάπτυξη των τεχνολογιών. Υπολογίζεται ότι τέτοιο κόστος για μια ιατροφαρμακευτική εφαρμογή ανερχόταν το 1950 στα 1 εκατ. δολάρια, ενώ σήμερα εκτιμάται στα 800 εκατ. δολάρια. Η πατέντα προσφέρει λοιπόν στο εφευρέτη ένα νομικό πλαίσιο που προστατεύει τέτοιου μεγέθους επενδύσεις. Κατοχυρώνει απέναντι στους ανταγωνιστές και για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, τα πνευματικά δικαιώματα του εφευρέτη όταν η εφεύρεση κοινοποιείται. Υποχρεώνει τρίτους που θέλουν να την χρησιμοποιήσουν να πληρώνουν δικαιώματα. Αυτή η εισροή χρημάτων από δικαιώματα όπως και η δυνατότητα προσέλκυσης επενδυτικού ενδιαφέροντος, μπορούν να λειτουργήσουν σαν οικονομική κάλυψη για περαιτέρω έρευνα και καινοτομία… Μπορεί το επιχείρημα αυτό να χρησιμοποιείται από τους υπέρμαχους του «πατεντάρω αβέρτα», αλλά τελικά η πράξη μας δείχνει ότι όσο αυξάνονται οι επενδύσεις, τόσο αυξάνονται οι καινοτομίες αλλά και το κόστος ανάπτυξής τους, μπαίνοντας έτσι σ’ έναν φαύλο κύκλο.

Η πράξη μας δείχνει επίσης ότι μπορεί να υπάρξει ρήξη συμφερόντων μεταξύ αυτών που κατέχουν τα πνευματικά δικαιώματα καινοτομίας και τη δημόσια υγεία. Δυο σχετικά παραδείγματα είναι χαρακτηριστικά του πόσο οξύ μπορεί να γίνει το πρόβλημα.

Θα αναφερθώ πρώτα στην κλασική υπόθεση της Myriad genetics, μιας αμερικανικής εταιρείας που έβαλε το 1997 μια πατέντα στα γονίδια BRAC1 και BRAC2 τα οποία σχετίζονται με την ύπαρξη μεγαλυτέρων πιθανοτήτων εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Εφαρμόζοντας μια πολύ επιθετική πολιτική που απαγόρευε την ανάπτυξη οποιονδήποτε άλλων διαγνωστικών τεχνικών βασισμένα σ’ αυτά τα γονίδια, δημιούργησε ένα καθεστώς μονοπωλίου. Το υπέρογκο κόστος του τεστ καθώς και η αργοπορία έκδοσης των αποτελεσμάτων (τα δείγματα έπρεπε να στέλνονται στις ΗΠΑ) προκάλεσαν μεγάλη διαμάχη στην Ευρώπη που τελικά κατέληξε στο να ακυρωθεί η συγκεκριμένη πατέντα για την Ευρώπη.

Το δεύτερο παράδειγμα έχει να κάνει με την πρόσβαση των αναπτυσσόμενων χώρων στις καινοτομίες στο χώρο της υγείας. Τι σημασία έχουν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας σε φάρμακα όπως αυτά για το AIDS ή την ελονοσία, αν το κόστος τους είναι τέτοιο που de facto απαγορεύει την πρόσβαση τους σε άπορους λαούς με τρομερή ανάγκη γι’ αυτά; To 2001 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (που δεν φημίζεται για τέτοιου είδους προβληματισμούς) αναγνώρισε την νόμιμη δυνατότητα των κρατών να παρακάμπτουν το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας για λόγους δημόσιας υγείας. Δικαίωσε έτσι ηθικά χώρες όπως η Νότιος Αφρική, η Βραζιλία, η Ινδία οι οποίες είχαν βρεθεί σε νομική αντιπαράθεση με μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες (π.χ. η δίκη της Pretoria με 19 φαρμακοβιομηχανίες εναντίον της Νοτίου Αφρικής) και διευκόλυνε έτσι την παραγωγή φαρμάκων φασόν. Βέβαια, ο φαύλος κύκλος που αναφέραμε παραπάνω είναι εδώ, πράγμα που σημαίνει ότι η περισσότερη επένδυση μπορεί να φέρνει περισσότερη καινοτομία, αλλά η παράλληλη αύξηση του κόστους αυξάνει και το χάσμα μεταξύ των χωρών που μπορούν να πληρώσουν αυτό το κόστος και αυτών που δεν μπορούν…

Μια άλλη πρόσφατη παράπλευρη εφαρμογή του πατενταρίσματος είναι η λεγόμενη βιοπειρατεία, η οποία αφορά το πατεντάρισμα και την εμπορευματοποίηση της βιοποικιλότητας του πλανήτη, π.χ. της δραστικής ουσίας ενός φυτού, συνήθως προερχόμενα από χώρες του νοτίου ημισφαίριου, ενώ η γνώση μπορεί να υπάρχει εδώ και αιώνες στους αυτόχθονες ντόπιους πληθυσμούς. Ένα παράδειγμα, είναι αυτό του φυτού quinoa, από τις Άνδεις, το οποίο έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες. Με το πατεντάρισμά της από αμερικάνικη εταιρεία, απαγορεύθηκε στους Βολιβιανούς χωρικούς να το εξάγουν προς τις ΗΠΑ, χωρίς να πληρώσουν πάγιο. Η πατέντα αυτή καταργήθηκε κάτω από διεθνείς πιέσεις. Ο προβληματισμός όμως παραμένει. Σε ποιόν όμως ανήκουν τα κέρδη που αποφέρουν τέτοιες καινοτομίες; Στις εταιρείες με την τεχνογνωσία και την έρευνα, στις χώρες από όπου προέρχεται το βιολογικό υλικό ή στους αυτόχθονες πληθυσμούς που έχουν την αρχική γνώση; Ή μήπως σε όλους μαζί;

Το ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο (Ευρωπαική οδηγία #98-44) που καλύπτει το πεδίο και τις επιτρεπόμενες εφαρμογές των καινοτομιών που συζητάμε βρίσκεται ένα βήμα πιο πίσω από τις εξελίξεις. Δεν είναι τυχαίο που το 2005, μόνο 7 από τις 25 χώρες μέλη είχαν ενσωματώσει στην εθνική τους νομοθεσία την συγκεκριμμένη οδηγία. Καθορίζει ότι το ανθρώπινο σώμα και τα μέρη του, κατά την ανάπτυξη και συγκρότηση του, δεν μπορούν, για ηθικούς λόγους, να γίνουν αντικείμενο ευρεσιτεχνίας και έτσι να χαρακτηριστούν στο ίδιο επίπεδο μ’ ένα εμπορικό προϊόν. Μικροοργανισμοί, φυτά και ζώα δεν μπορούν να πατεντάρονται ως έχει παρά μόνο ως γενετικά τροποποιημένο με χρησιμότητα προς τον άνθρωπο. Τα γονίδια μπορούν να πατενταριστούν μόνο απ’ την στιγμή που κλωνοποιούνται και έχουν δυνατότητα βιομηχανικής εφαρμογής δηλαδή χρησιμότητα (π.χ. ανάλυση ανίχνευσης γενετικών ασθενειών) ή αποτελούν μέρος μιας πατέντας που αφορά το πρωτεϊνικό τους προϊόν με θεραπευτικούς σκοπούς (π.χ. της ιντερφερόνης). Όμως, το χάσμα μεταξύ της νομοθεσίας και της πραγματικότητας σε συνεχή εξέλιξη είναι υπαρκτό. Μου θυμίζει την ιστορία του ντόπιγκ και το αντιντόπιγκ, όπου το τελευταίο χαρακτηρίζεται συχνά σαν άλλοθι για το πρώτο…

Σταματάω εδώ, αρκετά. Μήπως και σας γλιτώσω από το Mesulid…

Σαν επίλογο αυτού του μπερδεμένου και πολυδιάστατου θέματος, και επειδή μου αρέσει πάντα να εστιάζω τα πράγματα σε ατομικό επίπεδο, θα δανειστώ μερικές γραμμές από τον Μatthieu Ricard, στο βιβλίο του, ‘L’infini dans la paume de la main“: «Η γνώση παρέχει δύναμη και η δύναμη απαιτεί αίσθημα των ευθυνών, το αίσθημα του να είμαστε υπόλογοι των άμεσων και έμμεσων επιπτώσεων των πράξεων μας»…